Κάθε χρόνο, η 20η Νοεμβρίου, είναι μία ημέρα που διεθνώς σε πάρα πολλές πόλεις σε όλο τον κόσμο, την αφιερώνουμε, για να τιμήσουμε τα θύματα εγκλημάτων μίσους, που δολοφονήθηκαν ή υπήρξαν θύματα στον παράλογο βωμό της μισαλλοδοξίας, για έναν και μόνο λόγο, για την ταυτότητά τους. Γιατί ήταν τρανς!
Η Διεθνής Ημέρα Τρανς* Μνήμης, είναι μία ημέρα που έρχεται να μας θυμίσει και να μας υπενθυμίσει πως, τα στερεότυπα, οι αρνητικές προκαταλήψεις, ο στιγματισμός, οι διακρίσεις και το μίσος προς κάθε τι διαφορετικό, είναι ακόμα εδώ μπροστά μας.
Τα στοιχεία τόσο διεθνώς, όσο και στη χώρα μας είναι απογοητευτικά, συντριπτικά θα λέγαμε.
Φέτος, στο «μαύρο κατάλογο» έρχονται να προστεθούν ακόμη 281 τρανς/φυλοδιαφορετικοί συνάνθρωποι μας, ενώ εάν προσθέσουμε και τις αυτοκτονίες, αλλά και τους θανάτους που ακόμη δεν εξιχνιάστηκαν τα αίτια τους, τα καταγεγραμμένα περιστατικά φτάνουν και ξεπερνούν τα 360.
Οι πρώτες καταγραφές πραγματοποιήθηκαν το 2009, πριν 16 χρόνια και από τότε μέχρι και σήμερα έχουν καταγραφεί συνολικά 5.322 δολοφονίες παγκοσμίως.
Αν θελήσουμε να δούμε λίγο πιο αναλυτικά τα στοιχεία, το μοτίβο δεν αλλάζει και πολύ από τις προηγούμενες χρονιές. Το 90% ήταν τρανς γυναίκες ή διεμφυλικά πρόσωπα με θηλυκή έκφραση φύλου, το 34% των τρανς που γνωρίζουμε το επάγγελμά τους, ήταν εργαζόμενες στο σεξ, ενώ το 88% των συνολικών καταγραφών αφορούσε δολοφονίες μαύρων και καφέ τρανς/φυλοδιαφορετικών ατόμων.
Σε ότι αφορά την ηλικία, το 24% των συνολικών καταγραφών ήταν ηλικίας 19-25 ετών, το 25% ήταν ηλικίας 26-30 ετών, το 26% ήταν ηλικίας 31-40 ετών και το 5% ήταν κάτω των 18 ετών.
Συνεπώς, αυτό που βλέπουμε από τα στατιστικά είναι ότι δολοφονούνται τα πλέον ευάλωτα τρανς άτομα, αυτά που αντιμετωπίζουν πολλαπλές διακρίσεις, ενώ θα πρέπει ασφαλώς να σημειώσουμε για ακόμη μία φορά, ότι οι αριθμοί αυτοί, όχι ενδεχομένως, είναι βέβαιο ότι δεν είναι οι πραγματικοί, καθώς σε πολλές χώρες δεν καταγράφονται τα θύματα εγκλημάτων μίσους, και σε άλλες τα τρανς άτομα δεν αναγνωρίζονται με τη πραγματική τους ταυτότητα. Οι αριθμοί αυτοί δηλαδή, είναι απλά ενδεικτικοί.
Επίσης θα πρέπει να αναφέρω ότι το 68% των δολοφονιών σημειώθηκε στη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική, με τη Βραζιλία να ηγείται της λίστας για 18η συνεχόμενη χρονιά με ποσοστό 30% του συνόλου των δολοφονιών.
Τέλος, αυτό που είναι πολύ ανησυχητικό, είναι η αύξηση των δολοφονιών τρανς ακτιβιστών, υπερασπιστών ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τρανς ατόμων που βρίσκονταν σε ηγετικές θέσεις κινημάτων και ΛΟΑΤΚΙ+ οργανώσεων, όπου οι δολοφονίες αντιπροσωπεύουν το 14% των καταγραφών.
Παράλληλα στη χώρα μας, σταθερά τα τελευταία χρόνια σύμφωνα με τις καταγραφές του Δικτύου Καταγραφής Περιστατικών Ρατσιστικής βίας, τα ποσοστά ρατσιστικών περιστατικών και διακρίσεων κατά τρανς προσώπων, παραμένουν υψηλά, και αναλογούν περίπου στο 20% των συνολικών καταγεγραμμένων περιστατικών, ποσοστό που ασφαλώς είναι δυσανάλογο με τον αριθμό των τρανς προσώπων στην χώρα μας.
Η δε επικαιρότητα, με τα συνεχή κρούσματα ρατσιστικού λόγου απέναντι στα ΛΟΑΤΚΙ+ και ιδιαίτερα κατά των τρανς και ίντερσεξ συνανθρώπων μας, και ιδιαίτερα αυτά που προέρχονται δια στόματος πολιτικών προσώπων, μας κρούει τον κώδωνα του κινδύνου!
Παράλληλα, η ελλιπής νομοθεσία για τη προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων και ελευθεριών των τρανς, φυλοδιαφορετικών ανθρώπων, δημιουργεί το έδαφος ώστε να ανθίζουν ακόμη περισσότερο οι διακρίσεις και η μισαλλοδοξία. Οι ελλείψεις και οι περιορισμοί στη νομοθεσία για τη νομική αναγνώριση της ταυτότητας φύλου παραμένουν, όπως εξίσου παραμένει ο προβληματικός αντιρατσιστικός νόμος, καθώς τιμωρείται ο ρατσιστικός λόγος μόνο όμως όταν αυτός όταν συνδέεται με πράξη, με αποτέλεσμα ο ρατσιστικός λόγος να μένει ατιμώρητος, η νομοθεσία για την ίση μεταχείριση εξακολουθεί να μην έχει εφαρμογή στην πράξη.
Ενώ, παρότι ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας από τον Ιούνιο του 2018 , αφαίρεσε απ’ τον διεθνή ταξινομητικό κατάλογο την, έως τότε ονομαζόμενη «διαταραχή ταυτότητας φύλου» με την έκδοση του νέου αναθεωρημένου ICD-11, η χώρα μας δεν τον έχει ενσωματώσει με αποτέλεσμα οι τρανς συνάνθρωποι μας να χαρακτηρίζονται ως «ψυχικά διαταραγμένοι». Συνέπεια αυτού, πέραν του παράλογου στιγματισμού τους, είναι και ο αποκλεισμός των τρανς ανθρώπων τόσο από τον χώρο της εργασίας, όσο και από την επαγγελματική κατάρτιση.
Επίσης θα πρέπει εδώ να αναφέρουμε και άλλα ζητήματα που αφορούν τον χώρο της υγείας, όπως τα θέματα των εξετάσεων, συνταγογραφήσεων, κλπ, περιπτώσεων που έχουν έμφυλο, επιτρέψτε μου να πω, χαρακτήρα, όπως των περιπτώσεων που ονομάζουμε ως «γυναικολογικές» (πχ τεστ ΠΑΠ), ή ασθενειών που θεωρούμε ότι αντιμετωπίζουν μόνο οι άντρες (πχ προστάτης). Έχουμε αναρωτηθεί, πχ πως θα ενταχθεί στο σύστημα συνταγογραφήσεων, παραπεμπτικών για εξετάσεις κλπ, εάν ένας τρανς άντρας που έχει μεταβάλει τα έγγραφά του σύμφωνα με τη νομική αναγνώριση της ταυτότητας φύλου χρειαστεί να κάνει ένα τεστ ΠΑΠ ή πως θα αντιμετωπιστεί στο σύστημα υγείας στην Ελλάδα, ένας έγγειος τρανς άντρας; Πώς θα κάνει μία τρανς γυναίκα μία εξέταση προστάτη; Το ζήτημα είναι πολύ, καθώς έχει να κάνει όχι μόνο με την υγεία, αλλά και με την ίδια τη ζωή των ανθρώπων αυτών.
Επιπλέον, τα τρανς άτομα συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν πλήθος προβλημάτων στην πρόσβαση και την διατήρηση του δικαιώματος τους στην εργασία και την απασχόληση, ενώ τα ποσοστά ανεργίας στην τρανς κοινότητα είναι τρομακτικά, με τα ποσοστά αυτά να είναι ακόμη περισσότερα στις τρανς γυναίκες και θηλυκότητες που αποτέλεσμα αυτού είναι –αποκλεισμένες ούσες από τον χώρο της εργασίας–, να βρίσκουν καταφύγιο στην εργασία στο σεξ, ενώ ένα πολύ μεγάλο μέρος της κοινότητας αυτής να ζει σε συνθήκες ακραίας φτώχιας.
Ένα θέμα επίσης που έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, είναι τα τρανς πρόσωπα μεγαλύτερης ηλικίας, και ιδιαίτερα οι τρανς γυναίκες σε μεγαλύτερες ηλικίες, που έζησαν μία ζωή αποκλεισμένες από τον χώρο της εργασίας και της απασχόλησης. Που οι περισσότερες από αυτές (αν όχι όλες) υπήρξαν εργαζόμενες στο σεξ, αλλά τώρα πλέον σε μία μεγαλύτερη ηλικία αδυνατούν να έχουν ακόμη και αυτό το πενιχρό μεροκάματο του τρόμου. Τρανς συνάνθρωποι μας που δεν δικαιούνται μία σύνταξη όπως όλοι οι άνθρωποι, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να καλύψουν καθημερινές βασικές ανάγκες διαβίωσης. Που ζουν σε συνθήκες, όχι μόνο αποκλεισμού, αλλά και ακραίας φτώχιας, χωρίς κοινωνική ασφάλιση και πρόνοια, που ζουν στο απόλυτο μηδέν. Που μένουν συνήθως μακριά από συγγενικά τους πρόσωπα, βιώνοντας μία συνεχής απομόνωση και απόκλιση που οδηγεί στην κατάθλιψη. Άνθρωποι που ως κυρίαρχο συναίσθημα τους έχουν την απελπισία, που βιοπορίζονται με την σκέψη ότι πλέον όχι μόνο δεν μπορούν, αλλά δεν έχουν καν το δικαίωμα να διεκδικήσουν λίγη ζωή ακόμα. Τρανς συνάνθρωποι μας μεγαλύτερης ηλικίας, με όλα τα θέματα υγείας που μπορεί να αντιμετωπίζει κάθε άνθρωπος σε αυτή την περίοδο της ζωής του.
Τέλος, θα ήθελα να επανέλθω σε ένα πολύ σοβαρό ζήτημα που δεν είναι άλλο από την αύξηση των δολοφονιών, καθώς και των επιθέσεων κατά των τρανς ακτιβιστών, ατόμων που βρίσκονται σε ηγετικές θέσεις ΛΟΑΤΚΙ+ οργανώσεων και κινημάτων, καθώς και υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Στη χώρα μας, το νομοθετικό πλαίσιο σε ότι αφορά την προστασία των προσώπων που υπερασπίζονται γενικά τα ανθρώπινα δικαιώματα, είναι στο απόλυτο κενό.
Παρ’ ότι γενικά το Σύνταγμα της Ελλάδας, συμπεριλαμβάνει ρητά το ελεύθερο δικαίωμα στο συναιτερίζεσθαι, στη δημόσια συνάθροιση, και πολλά ακόμη, θα μπορούσαν εντοπιστούν πάρα πολλά κενά που αφορούν ιδιαίτερα τους υπερασπιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Πιο συγκεκριμένα, παρ’ ότι το δικαίωμα στη ιδιωτική και οικογενειακή ζωή κατοχυρώνεται στο Σύνταγμα της χώρας μας αλλά και διαμέσου του Διεθνούς Συμφώνου για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και την ΕΣΔΑ, είναι αναγκαία η εξειδίκευση σε διάταξη νόμου σχετικού άρθρου για τους υπερασπιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ώστε να ποινικοποιείται με ρητό τρόπο, η απαγόρευση οποιασδήποτε παρεμβολής, επιτήρησης, καταγραφής, αναζήτησης και κατάσχεσης όσον αφορά τη νόμιμη δραστηριότητά του ή εργασία ενός προσώπου ως υπερασπιστή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Επίσης, παρ’ ότι ο Ποινικός Κώδικας ποινικοποιεί οποιαδήποτε μορφή εκφοβισμού ή αντιποίνων, θα είχε νόημα ιδιαίτερα για τους υποστηρικτές ανθρωπίνων δικαιωμάτων ως επιπλέον επιμέτρησης ποινής όταν αυτές οι πράξεις γίνονται σε συνάρτηση με τη δραστηριότητα της υποστήριξης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ή ελευθεριών. Ομοίως, παρ’ ότι ο Ποινικός Κώδικας κολάζει τη δυσφήμιση και τη συκοφαντική δυσφήμιση, έχει νόημα και ίσως επιβάλλεται όταν η δυσφήμιση ενός προσώπου σχετίζεται με τη δραστηριότητα της υπεράσπισης δικαιωμάτων, αυτή να επιβάλλεται με ειδική διάταξη. Στο ίδιο πνεύμα, ομοίως και η οποιασδήποτε μορφής παρενόχληση, είτε αυτή αφορά τον ιδιωτικό, είτε τον δημόσιο βίο.
Επιπλέον, επειδή πολλές φορές στη χώρα μας, κυρίως τα πιο ευάλωτα πρόσωπα αποτρέπονται στο να έχουν αποτελεσματική, είτε συνδρομή στην ασφάλεια (αστυνομικές αρχές), είτε ακόμη και στη δικαιοσύνη (επί παραδείγματι πολλές φορές στα αστυνομικά τμήματα έχουν καταγραφεί πάμπολλες περιπτώσεις τρανς ατόμων που τα αποτρέπουν να καταθέτουν μηνυτήριες αναφορές, ιδιαίτερα όταν αυτές έχουν να κάνουν με αστυνομική αυθαιρεσία), είναι απαραίτητη η διασφάλιση ότι αφενός μεν αυτό δεν θα μπορεί να γίνεται, αφετέρου να υπάρχει συνδρομή υποστηρικτών ανθρωπίνων δικαιωμάτων και πέραν των δικηγόρων που μπορούν να έχουν ούτως ή άλλως πρόσβαση σε αυτή.
Επειδή, πιο πάνω έθιξα το ζήτημα της αστυνομικής αυθαιρεσίας, θεωρώ ως άμεσα συνδεόμενο με το ζήτημα των υπερασπιστών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, την μη ύπαρξη μιας πραγματικά Ανεξάρτητης Αρχής για την δίωξη της αστυνομικής αυθαιρεσίας, καθώς ο Συνήγορος του Πολίτη που έχει οριστεί ως τέτοια αρχή, έχει αποδειχθεί ότι δεν είναι αποτελεσματικός στην πράξη. Επομένως, είναι απαραίτητη μία πραγματικά ανεξάρτητη αρχή, με πλήρεις αρμοδιότητες, και κυρίως με όλα τα εργαλεία για να μπορέσει όχι μόνο να διερευνήσει (όπως κάνει ο Συνήγορος), αλλά να διώξει την αστυνομική αυθαιρεσία, και τούτο σε άμεση συνεργασία με τους υποστηρικτές ανθρωπίνων δικαιωμάτων και φυσικά να καταργηθούν οι άνευ ουσίας ΕΔΕ.
Απαραίτητη είναι ακόμη η ρητή συμπερίληψη των υποστηρικτών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε αρκετές νομοθεσίες όπως: Στη νομοθεσία για την ίση μεταχείριση και την απαγόρευση των διακρίσεων (ν. 4443/2016), καθώς συμβαίνει πρόσωπα που υπερασπίζονται ανθρώπινα δικαιώματα ακόμη και χωρίς να ανήκουν σε κάποια απ’ τις κατηγορίες συμπερίληψης του νόμου (πχ να είναι ΛΟΑΤΚΙ) μπορεί να γίνουν αντικείμενο διακρίσεων. Για τους ίδιους λόγους να συμπεριληφθούν ρητά στο Άρθρο 82Α του Ποινικού Κώδικα, για το ρατσιστικό έγκλημα, καθώς υπερασπιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων μπορεί να πέσουν θύματα ρατσισμού. Επιπλέον, θα πρέπει να συμπεριληφθούν στον αντιρατσιστικό νόμο (ν. 4285/2014), για τους ίδιους λόγους, ενώ θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στους υπερασπιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων των προσώπων που αιτούνται διεθνούς προστασίας.
Η Διεθνής Ημέρα Τρανς* Μνήμης, έρχεται να μας θυμίσει ότι πίσω από τους αριθμούς και τα στατιστικά, υπάρχουν ανθρώπινες ιστορίες που δεν κατάφεραν να ολοκληρωθούν. Συνάνθρωποι μας που δεν έχασαν έτσι απλά τη ζωή τους, αλλά δολοφονήθηκαν λόγω της έκφρασης ή της ταυτότητας φύλου τους.
Οι νομοθετικές αλλαγές και τροποποιήσεις που επιβάλλεται να γίνουν, είναι ζήτημα ζωής και θανάτου. Νομική αναγνώριση ταυτότητας φύλου, εξωδικαστικά, χωρίς αποκλεισμούς και εμπόδια. Αποτελεσματική προστασία από τη βία, πραγματική λογοδοσία και ενσωμάτωση πολιτικών που δεν αφήνουν κανένα τρανς και γενικότερα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομο να παλεύει μόνο του. Νομική αναγνώριση, ενδυνάμωση και πραγματική προστασία όσων υπερασπίζονται καθημερινά τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Κάθε χρόνο, στις 20 Νοεμβρίου, πενθούμε και τιμάμε τις ζωές των συνανθρώπων μας που χάθηκαν στο βωμό του μίσους και της μισαλλοδοξίας, παράλληλα όμως, δεσμευόμαστε πως θα σταθούμε εκεί όπου η κοινωνία λυγίζει. Πως θα συνεχίσουμε να λέμε τα ονόματά τους, απαιτώντας πλήρη και ισότιμα δικαιώματα για κάθε άνθρωπο, χωρίς διακρίσεις και εξαιρέσεις. Η ημέρα αυτή μπορεί να είναι μνημόσυνο, αλλά είναι και μία δυνατή υπόσχεση προς την αξιοπρέπεια μας.
*Η Άννα Κωνσταντινίδη Απέργη, είναι ειδική σύμβουλος/εκπαιδεύτρια σε θέματα DEI, ΛΟΑΤΚΙ+, Ισότητας Φύλων, ESG & Συμπεριληπτικής Ηγεσίας και Κοινωνικής Βιωσιμότητας στον Επιχειρηματικό Κόσμο.
