Σκάνε που και που στον χρόνο και στον χώρο κάτι τυπάκια που δεν έχουν χρόνο για την ιστορία της τέχνης (ό,τι και να είναι η τέχνη) ούτε για την ιστορία της ιστορίας (ό,τι και να είναι η ιστορία) και φτιάχνουν έναν κόσμο που δεν υπάρχει.
Αυτό που δεν υπάρχει, αντιστέκεται σ’ αυτό που υπάρχει. Μα είναι δυνατόν να κατασκευάσεις αυτό που δεν υπάρχει; Είναι κι έχουμε πολλά παραδείγματα που το επιβεβαιώνουν, τόσο αδιάφορα όσο και εμφατικά. Τον Μπαχ (Σονάτες και Παρτίτες για σόλο βιολί)), τον Μπετόβεν (τα τελευταία κουαρτέτα του), τον Ren (Hi Ren), την Amy Winehouse, τον 50 Cent (In Da Club), την Nina Simone, τον Henry Moore, την Camille Claudel, τον Jacopo da Pontormo, τον Bela Tarr, την Χριστιάνα Παπαμάλη, τον Θεόφιλο, τον Χαλεπά, την Μαργαρίτα Καραπάνου, τον Φεντερίγκο Γκαρθία Λόρκα. Ιδιοσυγκρατική λίστα της στιγμής.
Δεν είμαι ιστορικός της τέχνης. Δεν είμαι καν ιστορικός. Παιδί-γέρος του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού είμαι, δηλαδή της οικτρής ανικανότητας του ορθολογισμού να ανατριχιάσει έστω και λίγο με δέος μπροστά σ’ αυτό που δεν υπάρχει. Παιδί του Καντ, αναθρεμένο με την αλαζονία της ανιστορικής καθολικότητας (universality) του λόγου, της ηθικής, της αισθητικής (ναι, για το ιστορικό, οι τρεις κριτικές του Καντ αυτές, αχ, κούνια που με κούναγε στην αγκαλιά του Καντ).
Που και που λοιπόν, στον μικρόκοσμο των αισθήσεων και παραισθήσεων μου (όχι τον Μικρόκοσμο, την εξαιρετική αίθουσα σινεμά στην Συγγρού 106) έρχομαι αναπάντεχα και απρόβλεπτα αντιμέτωπος με κάτι που δεν υπάρχει. Η ελληνική γλώσσα, αυτή που είναι ακόμα ζωντανή, σκανταλιάρικα ανυπάκουη και εξόχως ασεβής, παρά τις προσπάθειες των διάφορων μπαμπινιώτηδων, μου προσφέρει την υπέροχη έκφραση “Δεν υπάρχει!” (κι ας ωρύεται ακόμα κι ο Αριστοτέλης).
Τα ανθρωπόμορφα – ζωόμορφα – πτηνόμορφα πήλινα γλυπτά της Χριστιάνας Παπαμάλη, απλά δεν υπάρχουν. Αψηφώντας σεβαστικά την αυθαίρετη, αλλά ιστορικά καθιερωμένη διάκριση ανάμεσα στην κεραμική και την γλυπτική, χρησιμοποιεί πηλό (ναι, λατρεύει τον πηλό) το αρχετυπικό υλικό της δημιουργίας, για να φτιάξει οντότητες που…δεν υπάρχουν. Δοχεία που δεν μπορούν να περιέξουν, ή απλά, αρνούνται να το κάνουν. Η ψυχανάλυση θα είχε πολλά να μάθει και να ξε-μάθει όσον αφορά την διαδικασία της εμπερίεξης. Μορφές φανταστικές και φαντασιωτικές που πασχίζουν να υπάρξουν. Δεν θα το καταφέρουν ποτέ. Μπορείτε εδώ να περιηγηθείτε λίγο φευγαλέα και κάπως ηδονοβλεπτικά στον κόσμο της. Ισως κάνει μια ατομική έκθεση σύντομα, αλλά μάλλον θα είναι αυστηρά εφήμερη. Ας πούμε, θα διαρκέσει μία μόνο μέρα που θα τοποθετήσει τα έργα της, τριδιάστατα και δισδιάστατα, τρίποδα, δίποδα, αλλά πάντα δίπολα, σε έναν εγκαταλελειμμένο χώρο. Τα δίπολα, ας θυμηθούμε, θεωρούνται κάπως passé, ξεπερασμένα πια, στην μετανεωτερική συνθήκη. Η Χριστιάνα ωστόσο επιμένει / εμμένει στην πάλη ανάμεσα σε δύο πόλους. Όχι δεν πρόκειται για το Καλό και το Κακό. Πρόκειται για μία πάλη επιβίωσης και συμβίωσης. Η πρώτη θα ήταν αδύνατη χωρίς την δεύτερη. Επιστρέφει ξανά και ξανά σ’ αυτό που αδυνατεί να υπάρξει αυτόνομο. Η παρουσία του άλλου στοιχειώνει αμείλικτα και αναπόφευκτα αυτό που προσπαθεί, αλλά δεν θα τα καταφέρει ποτέ να υπάρξει ως αυτό.
Την ημέρα της έκθεσης, μία κάμερα θα καταγράψει την άφιξη, το ευλαβικό στήσιμο, τους λίγους περίεργους που θα ‘ρθουν να δουν τι παίζει, το ευλαβικό ξεστήσιμο και το φόρτωμα σε βαν. Τέλος. Αυτό ήταν. Παρεπιπτόντως, είχα την παράξενη τύχη και προνόμιο να δω ένα έργο της το οποίο δεν θα εμφανιστεί ποτέ σε καμία έκθεση. Ενα μικρό στενσιλ. Δεν το διαφημίζει. Εχει τους λόγους της τους οποίους θα σεβαστώ απόλυτα. Τυγχάνει πάντως, να είναι το αγαπημένο μου έργο. Ισως γιατί, είναι το μοναδικό έργο της όπου το αυτό, απελευθερώνεται από το άλλο, πετάει και φεύγει και άντε να το βρεις μετά. Δεν θα το βρεις.
Ελεγε ο Νίτσε με το στόμα του Ζαρατούστρα (σε ελεύθερη μετάφραση εδώ) “Από όλα όσα έχουν γραφτεί, αγαπώ μόνο αυτά που κάποιος έχει γράψει με το αίμα του, Να γράφετε με το αίμα σας και θα βρείτε ότι το αίμα είναι το πνεύμα.” Η τέχνη είναι ένα τίποτα. Δεν με ενδιαφέρει. Ακόμα λιγότερο ο καλλιτέχνης. Αυτό το γελοίο όσο και άθλιο ιστορικό υποκείμενο που κατασκευάστηκε για να ασκεί σαγήνη. Την σαγήνη της εξουσίας.
Ευτυχώς που και που σκάει ένα τυπάκι και φτιάχνει κάτι που δεν υπάρχει. Η εξουσία μπερδεύεται. Τσαντίζεται. Ψελλίζει αμήχανα. Απειλητικά. Τι είναι τούτο; Δικό μας δεν είναι γιατί δεν υπάρχει. Πώς να υποτάξεις κάτι που δεν υπάρχει;
*Κοινωνιολόγος
