«Volare» στα ιταλικά σημαίνει «να πετάς». «Volare» (Voices Lab Repository) είναι όμως και ένα πολυτροπικό, πολυφωνικό, παιδαγωγικό και πολιτικό εγχείρημα με στόχο την καταγραφή των μαρτυριών και των αφηγήσεων της ζωής μελών μειονοτικών ομάδων σε Ελλάδα, Γαλλία και Βουλγαρία. Οπως το περιέγραψε και μια εκ των ομιλητριών στο διεθνές συνέδριο με τίτλο «Ψηφιακές πολυτροπικές αναλύσεις», που διεξήχθη στο κεντρικό κτίριο του ΕΚΠΑ την Παρασκευή 21 και το Σάββατο 22 Νοεμβρίου, «το Volare είναι αυτό που αναδύεται, αυτό που ταράζει τον κόσμο μας».
Μπορεί ένας κόσμος σαν τον σημερινό να τρανταχτεί; Οσοι βρέθηκαν στο συνέδριο θα καταλάβαιναν ότι η απάντηση είναι «ναι, μπορεί».
Στο Volare ερευνητές και ερευνήτριες από ποικίλους επιστημονικούς τομείς κατέγραψαν μαρτυρίες εκτοπισμένων ανθρώπων και δημιούργησαν ένα ψηφιακό αποθετήριο ανοικτής πρόσβασης για φοιτητές/τριες και εκπαιδευτικούς όλων των βαθμίδων. Η πρόταση του Volare βασίζεται στην αντίληψη ότι δεν μπορούμε να αναλύουμε, ούτε να επεξεργαζόμαστε ζητήματα για τη μετανάστευση ή το προσφυγικό ερήμην των ίδιων των μεταναστών και των προσφύγων. Στο αποθετήριο μπορεί ο καθένας να βρει μαρτυρίες πλαισιωμένες από επιστημονικά άρθρα, καλλιτεχνικά εγχειρήματα, ταινίες και ψηφιακές αφηγήσεις ατόμων που βρέθηκαν στο πεδίο με τους πρόσφυγες, με στόχο να προτείνουν μονοπάτια κατανόησης του σύνθετου τοπίου του μεταναστευτικού και του προσφυγικού.
Επιτακτική ανάγκη
Οπως επισημαίνει στην «Εφ.Συν.» η επιστημονική υπεύθυνη του Volare, Αλεξάνδρα Ανδρούσου, «είναι επιτακτική ανάγκη να αποτινάξουμε τα στερεότυπα και τις προκαταλήψεις για τη μετανάστευση και την προσφυγιά. Οι μετανάστες δεν είναι μόνο θύματα των παγκόσμιων κρίσεων και των πολιτικών αποκλεισμού. Είναι άνθρωποι. Ανθρωποι με φιλοδοξίες, είναι νέοι και νέες που θέλουν να προχωρήσουν τη ζωή τους, να συμμετέχουν στην κοινωνική ζωή των χωρών της Ευρώπης. Μέσα από τη συμμετοχή τους στην εκπαιδευτική διαδικασία διεκδικούν μια καλύτερη ζωή».
Ο Μοχάμεντ, 27 ετών από τη Γουινέα, διανύει το έκτο έτος του στην Ελλάδα. Πρώτα στη Σάμο και μετά στη Ριτσώνα και από εκεί, πίσω από τα αμφιθέατρα του ΕΚΠΑ, σπουδάζοντας «Αγροτική ανάπτυξη και αγροδιατροφή». «Μου αρέσει και είμαι και περήφανος. Ηταν ένας στόχος να περάσω σε ένα πανεπιστήμιο στην Ελλάδα», μου λέει. «Εχω την ευκαιρία να είμαι σε μια χώρα που μαθαίναμε εκεί στην Αφρική ως χώρα φιλοσόφων. Αφού είναι μια χώρα φιλοσόφων, εντάξει, γιατί να μη μορφωθούμε κι εμείς;», αναρωτιέται, ενώ θυμάται τον φάρο στη Χαλκίδα, όπου πήγαινε και διάβαζε φωναχτά κατά τη διάρκεια των Πανελληνίων, δίπλα στη θάλασσα, για να «δοκιμάζει τον εαυτό του».
Για να μάθει ελληνικά, κάθε βράδυ στη σκηνή του στη Ριτσώνα διάβαζε ό,τι βιβλίο βρισκόταν στο διάβα του. Αγαπημένος του συγγραφέας, ο κοινωνιολόγος Γιώργος Βέλτσος και το θεατρικό του έργο «Η Μεταγωγή». «Είναι πολιτικό έργο», μου λέει ο Μοχάμεντ· κι εκείνος και οι φίλοι του το δραματοποιούσαν για να μάθουν καλύτερα τη γλώσσα.
«Να μάθω ελληνικά»
Για την αγάπη του για μάθηση μου μίλησε και ο Μπέντζαμιν, 19 ετών, με καταγωγή από το Τόγκο, που μένει πλέον μόνιμα στη Γαλλία. Οταν ήταν 13 βρέθηκε στη Μόρια της Λέσβου και μέσω της UNICEF γνώρισε την πρώτη του δασκάλα, την κυρία Κατερίνα, που του μετέδωσε την αγάπη για την ελληνική γλώσσα. «Το να μάθω ελληνικά», λέει, «ήταν η καλύτερη απόφαση που έχω πάρει ποτέ». Ονειρό του, εκτός του να γίνει προπονητής στο μπάσκετ, είναι να χρησιμοποιήσει τις γλώσσες που ξέρει και να σπουδάσει μετάφραση στη Γαλλία.
Το «Volare» ως ερευνητικό εγχείρημα ολοκλήρωσε τον κύκλο του. Οι ιστορίες των ανθρώπων αυτών όμως θα μείνουν για πάντα στο ψηφιακό αποθετήριο, καθώς, όπως επισήμαναν και οι ομιλητές στο συνέδριο, «οι φωνές των εκτοπισμένων ανθρώπων ανήκουν στη σύγχρονη Ιστορία της Ευρώπης». Μιας Ευρώπης που έχει απολέσει τις αξίες της αλληλεγγύης, της ισοτιμίας, της αξιοπρέπειας. Μιας Ευρώπης που το δικαίωμα στη μετανάστευση μεταφράστηκε ως «κρίση» και μετά ως «ποινικό αδίκημα».
Οπως τονίζει και ο Μπέντζαμιν, η αλληλεγγύη είναι το όπλο. Στη Γαλλία, όπου είχε πρόβλημα με τα χαρτιά παραμονής του στη χώρα, οι προπονητές του στην ομάδα μπάσκετ τον κάλυψαν και τον προστάτευσαν, του υπενθύμιζαν να μην ανησυχεί. Μου λέει προς το τέλος ότι το σημαντικό δεν είναι τα λεφτά, αλλά «να έχουμε ανθρώπινες σχέσεις».
Η αλληλεγγύη εντός της εκπαίδευσης είναι η απάντηση για το Volare και τους ανθρώπους του. Μια εκπαίδευση που διαμορφώνει μια «κριτική συμπόνια», μια εκπαίδευση που δεν παραμένει κλεισμένη και προστατευμένη στην αίθουσα διδασκαλίας, όπως τονίζει και η Αλεξάνδρα Ανδρούσου, αλλά «βγαίνει έξω στην κοινωνία, συνομιλεί, ακούει, καταλαβαίνει, επανέρχεται και συζητάει». Σκοπός είναι το εκπαιδευτικό σύστημα «να μπορέσει να αποδεχτεί τη μοναδικότητα» και οι ιστορίες των εκτοπισμένων ανθρώπων να φτιάχνουν νέους κόσμους συμπόρευσης, δημιουργώντας ρωγμές στα στερεότυπα, στον ρατσισμό, στην ξενοφοβία, διαμορφώνοντας έναν κόσμο όπου το δικαίωμα στη ζωή και το δικαίωμα στην ειρήνη δεν θα είναι ποινικό αδίκημα.
● Περιηγηθείτε στο αποθετήριο του Volare και ακούστε τις μαρτυρίες: https://repository.volare-project.eu/
● Για περισσότερες πληροφορίες για το έργο, επισκεφθείτε την ιστοσελίδα: https://volare-project.eu/
