Ανθεί το εμπόριο άγριων ειδών και στην Ελλάδα

Το παράνομο εμπόριο άγριας ζωής αποτελεί μία από τις πιο επικερδείς μορφές οργανωμένου εγκλήματος παγκοσμίως. Σύμφωνα με την Interpol, κατατάσσεται στην τέταρτη θέση πίσω από το εμπόριο όπλων και ναρκωτικών και την εμπορία ανθρώπων, με τζίρο άνω των 18 δισ. ευρώ ετησίως.

Η δραστηριότητα αυτή οδηγεί σε σοβαρή υποβάθμιση της βιοποικιλότητας και έχει σημαντικότατες επιπτώσεις στα οικοσυστήματα αλλά και στον άνθρωπο, καθώς αφορά παγκοσμίως χιλιάδες ζωντανούς οργανισμούς, όπως ασπόνδυλα (π.χ. κοράλλια), ερπετά (π.χ. κροκόδειλους), θηλαστικά (π.χ. ελέφαντες, ρινόκερους), πτηνά και ψάρια.

Επιπλέον, αξίζει να σημειωθεί πως το εμπόριο άγριας ζωής δεν αφορά μόνο την πανίδα, αλλά και τη χλωρίδα, με χαρακτηριστική περίπτωση στην Ελλάδα την άγρια ορχιδέα. Επίσης, η ζήτηση στις αγορές άγριων ειδών δεν περιορίζεται σε ζώντες οργανισμούς, αλλά εκτείνεται και σε παράγωγά τους (π.χ. δέρμα ή ελεφαντόδοντο αλλά και ξυλεία).

Ωδικά πτηνά

Η ύπαρξη εμπορίου άγριας ζωής στη χώρα μας τεκμηριώνεται μέσα από ολοκληρωμένη έρευνα του WWF Ελλάς, η οποία διήρκεσε περισσότερο από ένα έτος. Σύμφωνα με τα βασικά ευρήματα της έρευνας, στην Ελλάδα η εμπορία άγριων ειδών αφορά κυρίως πτηνά που «συλλαμβάνονται» και πωλούνται στη χώρα, όπως τις καρδερίνες, τους φλώρους και τα λούγαρα. Ενδεικτικά, στο διάστημα διεξαγωγής της έρευνας κατασχέθηκαν 292 άγρια πτηνά στο παζάρι του Σχιστού, κατά τη διάρκεια αιφνίδιας εφόδου θηροφυλάκων της Δ’ Κυνηγετικής Ομοσπονδίας Στερεάς Ελλάδας.

Η καρδερίνα αποτελεί ένα από τα πλέον πολύπαθα πτηνά του παράνομου εμπορίου στην Ελλάδα. Πρόκειται για ωδικό πουλί που συναντάται σε μια ευρεία περιοχή μεταξύ Ευρώπης, Αφρικής και Ασίας. Δεδομένου ότι είναι άγριο πτηνό, η παγίδευση και η πώλησή της απαγορεύονται στη χώρα μας. Σύμφωνα με επιστημονικά δεδομένα, από το 1980 έως το 2013 ο πληθυσμός της στη Βόρεια Αφρική μειώθηκε κατά τουλάχιστον 50%, ακριβώς λόγω της παράνομης αιχμαλωσίας της.

Αντίστοιχα, η μείωση του πληθυσμού της αύξησε περαιτέρω την αγοραία αξία της και τα επίπεδα παγίδευσής της, δημιουργώντας έτσι έναν φαύλο κύκλο που οδηγεί σταδιακά στην εξαφάνισή της. Εκτός των πτηνών, η έρευνα του WWF Ελλάς εντόπισε σε ελληνικές και ευρωπαϊκές διαδικτυακές αγορές τόσο πεταλούδες, όσο και ερπετά ελληνικής προέλευσης (κυρίως χελώνες αλλά και φίδια), όπως και σκορπιούς και μυρμήγκια.

Το παράνομο εμπόριο άγριων ειδών καθίσταται ανεξέλεγκτο λόγω και του παρατεταμένου προβλήματος της υποστελέχωσης των δασικών υπηρεσιών. Οι προσλήψεις που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια είναι ανεπαρκείς. Οι περισσότεροι δασονόμοι και δασοφύλακες είναι επιβαρυμένοι με διοικητικά καθήκοντα, δηλαδή είναι δεσμευμένοι στο γραφείο και σπανίως βγαίνουν για να κάνουν ελέγχους.

Οι συνέπειες

Η ελλιπής προστασία των άγριων ειδών στην Ελλάδα οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην έλλειψη ενδιαφέροντος και πολιτικής βούλησης και στις καθυστερήσεις ή στις παραλείψεις για την έγκαιρη υιοθέτηση των αναγκαίων μέτρων από τις κρατικές αρχές.

Οι ελληνικές αρχές παρουσιάζουν έλλειμμα και ως προς τη συλλογή και την ανάλυση δεδομένων από ιδιωτικούς και δημόσιους φορείς που εμπλέκονται στην αντιμετώπιση του παράνομου και ανεξέλεγκτου εμπορίου άγριων ειδών, καθώς και στη δημοσιοποίηση στοιχείων και στην παροχή απαντήσεων σχετικά με το εμπόριο αυτών. Τέλος, σύμφωνα με την έρευνα, υπάρχει σημαντικό έλλειμμα διαφάνειας και ενημέρωσης των καταναλωτών/τριών γύρω από την απόκτηση των εν λόγω ζώων.

Σύμφωνα με το Γραφείο των Ηνωμένων Εθνών για τον Ελεγχο των Ναρκωτικών και την Πρόληψη του Εγκλήματος (UNODC), το εμπόριο άγριας ζωής «μπορεί να μειώσει πληθυσμούς ειδών και να προκαλέσει τοπική ή ακόμη και παγκόσμια εξαφάνιση (ζώων)», καθώς αυτή η υπερεκμετάλλευση διαταράσσει τους φυσικούς πληθυσμούς τους. Με τη σειρά της, η υποβάθμιση της βιοποικιλότητας εξαιτίας της απώλειας ειδών έχει ευθείες επιπτώσεις στη ζωή του ανθρώπου.

Για την καταπολέμηση και την αποτελεσματική αντιμετώπιση του φαινομένου, το WWF προτείνει την εντατικοποίηση των ελέγχων σε καταστήματα, αγορές αλλά και διαδικτυακούς πωλητές, την αυστηροποίηση των προστίμων, την ενίσχυση του προσωπικού και του εξοπλισμού στα δασαρχεία, τη συστηματική εκπαίδευση του προσωπικού στα τελωνεία, τη διαμόρφωση ενός νομοθετικού πλαισίου για τη ρύθμιση απόκτησης ερπετών ή και άλλων ειδών ζώων ως κατοικίδιων, την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ αρμόδιων υπηρεσιών και αρχών και την ενημέρωση των πολιτών για τα άγρια είδη.

Στην έρευνα αναφέρεται ένα παράδειγμα που φωτίζει τη σύνδεση της εμπορίας προστατευόμενων ειδών με το οργανωμένο έγκλημα. Τον Μάρτιο του 2017, οι ισπανικές και οι ελληνικές αρχές προχώρησαν σε κοινή επιχείρηση κατά της εμπορίας χελιών συνολικής αξίας 3,1 εκατ. ευρώ.

Φορτία χελιών

Πραγματοποιήθηκε αστυνομική έρευνα σε επιχείρηση με έδρα την ισπανική Ταραγόνα, η οποία αγόραζε χέλια από ψαράδες στην Ισπανία, στη Γαλλία, στην Πορτογαλία και στην Ιταλία. Τα χέλια εισάγονταν στη νόμιμη αγορά μέσω της Ιταλίας, όπου οι εμπλεκόμενοι πρόσθεταν ιταλικά φορτία χελιών, και στη συνέχεια στέλνονταν στην Ελλάδα με τη χρήση πλαστών εγγράφων.

Στη χώρα μας, μια εξαγωγική εταιρεία ήταν υπεύθυνη για τη μετέπειτα αποστολή των χελιών στην Κίνα, όπου προωθούνταν με ψευδείς ενδείξεις ως «φρέσκα ψάρια». Οι έρευνες οδήγησαν στη σύλληψη 24 ατόμων στην Ισπανία και εννέα στην Ελλάδα, στην κατάσχεση 2,5 τόνων γυαλόχελων αξίας 2,2 εκατ. ευρώ και στον εντοπισμό μετρητών και ράβδων χρυσού αξίας 700.000 ευρώ.

● Η έρευνα για το παράνομο εμπόριο άγριας ζωής υλοποιήθηκε από το WWF Ελλάς σε συνεργασία με τον δημοσιογράφο Θοδωρή Χονδρόγιαννο, το διάστημα 2024-2025, στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «Συμμαχία για την Αγρια Ζωή».