Την ώρα που γράφονται τούτες οι λέξεις, έχει ξεσπάσει ακόμη μία καταιγίδα εδώ στο Μπελέμ της Βραζιλίας που διεξάγεται η κορυφαία παγκόσμια διάσκεψη του ΟΗΕ για το κλίμα (COP30). Τα απόνερά της (τόσο της καταιγίδας όσο και της διάσκεψης) είναι ήδη εμφανή και οφείλουν να μας αφυπνίσουν: το κλίμα αλλάζει κι αυτό έχει αντίκτυπο στις ζωές μας, στον πλανήτη και στις επόμενες γενιές.
Η COP30 λαμβάνει χώρα σε μια στιγμή που η διεθνής πολιτική και ενεργειακή ισορροπία αλλάζει ραγδαία. Οι ΗΠΑ κινούνται πλέον με καθαρά εσωτερικούς όρους, δίνουν προτεραιότητα στην παραγωγή ορυκτών καυσίμων και διατηρούν μια προσέγγιση περισσότερο γεωοικονομική παρά κλιματική.
Η Ευρώπη, αντιθέτως, βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ιστορική πρόκληση αλλά και μια μοναδική ευκαιρία: να μετατραπεί στον πιο αξιόπιστο, καινοτόμο και ηγετικό πόλο της παγκόσμιας ενεργειακής μετάβασης. Ως αυτόνομη δύναμη με δικό της όραμα, εργαλεία και στρατηγική.
Θέλουμε να δούμε την πραγματικότητα κατάματα; Τα δεδομένα για την κλιματική αλλαγή είναι αμείλικτα. Το 2024, η μέση παγκόσμια συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα έφτασε στο υψηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί ποτέ, το οποίο με απλά λόγια σημαίνει ότι «παγιδεύουμε» ολοένα και περισσότερη θερμότητα στην πλανητική γυάλα μας. Στην Ελλάδα μπορούμε να το κατανοήσουμε καλύτερα. Τα καλοκαίρια μας δεν είναι πια ίδια, ενώ τα επόμενα 20 χρόνια θα αποκτήσουμε το κλίμα της Βόρειας Αφρικής.
Σε άλλες περιοχές της Γης, η κατάσταση είναι δραματική. Πάνω από το 40% του παγκόσμιου πληθυσμού ζει ήδη σε περιοχές με υψηλή κλιματική επικινδυνότητα: καύσωνες, ξηρασίες, έλλειψη νερού, πλημμύρες, τυφώνες. Μια νέα γενιά προσφύγων, κλιματικών αυτή τη φορά, διογκώνεται.
Οι κρίσιμες υποδομές κάθε χώρας, συμπεριλαμβανομένης της υγείας, κινδυνεύουν από ακραία φαινόμενα, με αυξανόμενες διακοπές λειτουργίας και τροφοδοσίας.
Οι χιλιάδες πολίτες που διαδηλώνουν έξω από την COP30, στο Μπελέμ της Βραζιλίας, στέλνουν ένα σαφές μήνυμα: Η εποχή της χλιαρής φιλοδοξίας έχει τελειώσει. Οι κοινωνίες απαιτούν πράξεις. Και η Ευρώπη έχει κάθε λόγο να πρωτοστατήσει, όχι μόνο ή αποκλειστικά για λόγους ηθικούς ή περιβαλλοντικούς, αλλά για τη δική της στρατηγική αυτονομία: ενεργειακή, οικονομική και γεωπολιτική.
Οι ΗΠΑ επισήμως μποϊκοτάρουν την COP30. Προωθούν αύξηση της παραγωγής LNG και νέες επενδύσεις σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Η Ευρώπη από την άλλη δεν διαθέτει επαρκείς ίδιους ενεργειακούς (ορυκτούς) πόρους. Συνεπώς εάν θέλει ενεργειακή αυτονομία και όχι εξάρτηση από εισαγωγές, θα πρέπει να στραφεί αλλού. Σήμερα στην Ευρώπη υπάρχει μια ώριμη αγορά με την πιο προχωρημένη νομοθεσία για το κλίμα στον κόσμο και τεχνολογική πρωτοπορία σε δίκτυα, διασυνδέσεις και αποθήκευση. Μπορούμε -και οφείλουμε- να χτίσουμε μια στρατηγική που στηρίζεται στη δική μας παραγωγή ενέργειας για μείωση της εξάρτησης από τρίτους.
Ενώ οι ΗΠΑ βασίζονται σε τεράστιες επιδοτήσεις εσωτερικού χαρακτήρα (IRA), η Ευρώπη έχει στη διάθεσή της την Τράπεζα Επενδύσεων ως «κλιματική τράπεζα» και τον μεγαλύτερο μηχανισμό πράσινων επενδύσεων διεθνώς. Με στοχευμένη χρηματοδότηση στον Παγκόσμιο Νότο -όχι απλώς δάνεια, αλλά συνεργασίες και τεχνολογική μεταφορά- η Ε.Ε. μπορεί να διαμορφώσει νέες συμμαχίες και να ξανακερδίσει αξιοπιστία.
Τέλος, η Ευρώπη μπορεί να αναδειχθεί σε γεωπολιτικό παράγοντα μέσω της πολιτικής που συνδυάζει αυστηρή (αλλά και την προσήκουσα για όλα τα κράτη-μέλη) πράσινη ρύθμιση με πρόσβαση σε τεχνολογία για τις αναδυόμενες χώρες. Μια πολιτική που δεν επιβάλλεται, αλλά πείθει και προσελκύει. Ηγεσία δεν σημαίνει μόνο ισχύς – σημαίνει επίσης καινοτομία, συνοχή και πρωτοπορία.
Πιστεύω βαθιά ότι στην COP30 ανοίγει ένα παράθυρο ευκαιρίας. Μπορούμε να προτείνουμε έναν σαφή οδικό χάρτη απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα, να αναλάβουμε την πρωτοβουλία για νέο Ταμείο Προσαρμογής και να γίνουμε ο θεματοφύλακας των τροπικών δασών και της παγκόσμιας βιοποικιλότητας.
Η επιλογή είναι μπροστά: Η Ευρώπη είτε θα ηγηθεί είτε θα παγιδευτεί σε εξαρτήσεις που την περιθωριοποιούν. Η ευκαιρία είναι τώρα. Και αυτό το όραμα -η φιλική προς το περιβάλλον, αυτόνομη, δίκαιη και ασφαλής μετάβαση- μπορεί να έχει ευρωπαϊκή υπογραφή.
*Ευρωβουλευτής (the Left), μέλος της Επιτροπής Περιβάλλοντος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της κοινοβουλευτικής αντιπροσωπείας στην Παγκόσμια Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Κλίμα COP30 στο Μπελέμ της Βραζιλίας.
