Θολά χρόνια

Παρακολουθώντας ως επισκέπτης το 13ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Χανίων, που ολοκληρώθηκε εχθές, μπορούσε κανείς να σκεφτεί πολλά. Στις σημαντικές στιγμές του συμπεριλαμβανόταν οπωσδήποτε η παρουσία του Εμίρ Κουστουρίτσα, ωστόσο το στίγμα του φεστιβάλ, πέρα από το γενικότερο ενδιαφέρον πρόγραμμα προβολών και εκπαιδευτικών προγραμμάτων, μάλλον δόθηκε από δύο ελληνικές παραγωγές.

Η μία ήταν ο «Θολός βυθός», η ταινία της Ελένης Αλεξανδράκη που βασίζεται στα βιβλία «Θολός βυθός» και «Διπλωμένα φτερά» του σπουδαίου συγγραφέα Γιάννη Ατζακά. Η άλλη ήταν η ταινία «Το τελευταίο σημείωμα» του Παντελή Βούλγαρη, που προβλήθηκε σε ειδική βραδιά προς τιμήν του, παρουσία του ίδιου και της συγγραφέα -επίσης, συζύγου και συνσεναριογράφου του- Ιωάννας Καρυστιάνη.

Το θέμα και των δύο ταινιών παραπέμπει στην ταραγμένη δεκαετία του 1940. Και αν η ταινία της Αλεξανδράκη μιλάει για τα τραύματα ενός παιδιού της Κατοχής, που θύμα μετά του Εμφυλίου καταλήγει στις παιδουπόλεις της Φρειδερίκης, η ταινία του Βούλγαρη μιλάει για τους άμεσους πρωταγωνιστές της Αντίστασης, ειδικότερα για τους διακόσιους έγκλειστους στο Χαϊδάρι που εκτελέστηκαν στην Καισαριανή την 1η Μαΐου 1944. Με πρωταγωνιστική την ηρωική μορφή του Ναπολέοντα Σουκατζίδη, του Μικρασιάτη κομουνιστή πρόσφυγα στο Ηράκλειο Κρήτης, ο οποίος στο Χαϊδάρι ήταν διερμηνέας των Γερμανών, προστάτευε όσο μπορούσε τους κρατουμένους, κατόπιν αρνήθηκε την προσφορά του διοικητή -με ανταλλάγματα βέβαια!- να σωθεί και εκτελέστηκε μαζί με τους υπόλοιπους, στο πλαίσιο αντιποίνων για φόνο Γερμανού αξιωματικού στους Μολάους.

Οι δύο αυτές ταινίες, γυρνώντας μας στο τραυματικό παρελθόν, ζητούν από τους θεατές να διατηρήσουν την εγρήγορσή τους σε μια εποχή κατρακυλίσματος των αξιών και νέων μεγάλων απειλών και επανεξοπλισμών. Το παράδειγμα του Σουκατζίδη και των συντρόφων του, που τραγουδούσαν και χόρευαν στη φυλακή ξέροντας ότι το ξημέρωμα θα εκτελεστούν, δίνει το μέτρο και μας θέτει ενώπιον των ευθυνών μας. Δεν μπορούμε να κοιτάζουμε αμέριμνοι τη -μάλλον με γοργά βήματα- νέα πτώση στην άβυσσο. Οφείλουμε να επαγρυπνούμε και να δρούμε. Με πνεύμα συνεργασίας και αλληλεγγύης.

Αυτή είναι μια υποκειμενική ανάγνωση του μηνύματος του φεστιβάλ που οργανώνει ο Ματθαίος Φραντζεσκάκης. Σε μια καθόλου άσχετη παράλληλη εκδήλωση, ο δημοσιογράφος της «Εφ.Συν.» και συγγραφέας του βιβλίου «Στον καιρό της Λιλιπούπολης», Γιώργος Αλλαμανής, μίλησε με θέμα «Οταν ο Μίκης συνάντησε τον Μάνο», για τον καιρό δηλαδή που ο Μάνος Χατζιδάκις ήταν ΕΠΟΝίτης, αλλά όχι μόνο, παρουσιάζοντας μια εμπεριστατωμένη έρευνα με ακρίβεια, βάθος και μέθοδο για τη σχέση των δύο -Κρητών στην καταγωγή- συνθετών. Θυμίζοντάς μας έμμεσα πόσο πολύ λείπουν σήμερα οι φωνές τους, παρά τα κατά καιρούς φάλτσα του δημόσιου λόγου τους.

Η μεγάλη προσέλευση κοινού σε όλες αυτές τις εκδηλώσεις είναι δηλωτική του ενδιαφέροντος των θεμάτων αυτών σήμερα. Πιθανόν βρισκόμαστε ακόμα σε μια φάση μουδιάσματος και περισυλλογής, ωστόσο, για να θυμηθούμε και το πρώτο μέρος αυτής της άτυπης «διλογίας» που ολοκληρώνεται με το «Τελευταίο σημείωμα», ένα πράγμα φαίνεται να ακούγεται όλο και πιο δυνατά: ότι δεν χρειαζόμαστε άλλα «πέτρινα χρόνια».