Αρχίζει σήμερα στο Πάρκο Τρίτση στο Ιλιον, και θα συνεχιστεί ώς και το Σάββατο, το Φεστιβάλ ΚΝΕ-Οδηγητή, φέτος για 51η χρονιά. Το πλούσιο πρόγραμμα των εκδηλώσεών του θα το διαβάσετε σε άλλες στήλες της εφημερίδας, εγώ όμως θα βρω την ευκαιρία να αφιερώσω το σημερινό σημείωμα σε αυτή τη λέξη.
Θυμάμαι ότι ο μέγιστος Μίκης Θεοδωράκης, στα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης, καλεσμένος στη Γιορτή Νεολαίας του ΠΑΣΟΚ αλλά όχι στο Φεστιβάλ της ΚΝΕ, είχε ρίξει μια σπόντα: «Δεν μου αρέσει η λέξη φεστιβάλ, είναι ξένη». Πολύ γρήγορα βέβαια τα ξαναβρήκε με το ΚΚΕ, αλλά προφανώς επί του ετυμολογικού είχε δίκιο, το φεστιβάλ είναι δάνειο λέξη από τα γαλλικά, festival. Η γαλλική λέξη με τη σειρά της εμφανίστηκε τον 19ο αιώνα, δάνειο από το αγγλικό festival, αντιδάνειο μάλιστα, αφού η αγγλική λέξη ανάγεται σε παλαιό γαλλικό επίθετο festival, «εορταστικός, χαρμόσυνος» και τελικά στο λατινικό festum, εορτή.
Από την ίδια λατινική οικογένεια λέξεων έχουμε στη γλώσσα μας και άλλη μία λέξη, τη φιέστα, που τη χρησιμοποιούμε για τον έντονο και θεαματικό πανηγυρισμό, εορτασμό ενός γεγονότος, π.χ. μιας αθλητικής επιτυχίας, αλλά και μειωτικά, όταν σε μια εκδήλωση κυριαρχεί το φαίνεσθαι σε βάρος της ουσίας, π.χ. «αντί για ανάλυση των προβλημάτων της περιοχής, έκανε προεκλογική φιέστα». Δάνειο στα ελληνικά από διαλεκτικό ιταλικό fiesta. Στα πρότυπα ιταλικά είναι festa και οι παλιότεροι ίσως θυμούνται το ελληνικό ιταλοπρεπές ρητό «φινίτο λα μούζικα, πασάτο λα φέστα», που έγινε και τραγούδι του Χιώτη με τον Καζαντζίδη.
Στα ελληνικά η λέξη φεστιβάλ εμφανίζεται περί το 1920, καταρχάς για συναυλίες κλασικής με έργα ενός μόνο συνθέτη (π.χ. Φεστιβάλ Σεν Σανς), αν εξαιρέσουμε τον εξελληνισμένο τύπο «το φεστιβάλι», που βρήκα σε σμυρναϊκή εφημερίδα του 1888. Στις επόμενες δεκαετίες, ο όρος χρησιμοποιείται για να δηλώσει μια πολυήμερη καλλιτεχνική διοργάνωση η οποία διεξάγεται συνήθως κάθε χρόνο στον ίδιο χώρο, με σειρά εκδηλώσεων.
Φεστιβάλ γίνονται σε όλες τις χώρες και για όλες τις τέχνες: φεστιβάλ μουσικής (π.χ. του Ζάλτσμπουργκ ή του Μπαϊρόιτ), τραγουδιού (π.χ. του Σαν Ρέμο), κινηματογράφου (π.χ. στις Κάνες ή της Βενετίας), θεάτρου (π.χ. του Αβινιόν). Στα καθ’ ημάς έχουμε το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, το Φεστιβάλ Αθηνών-Επιδαύρου και αμέτρητες άλλες τοπικές διοργανώσεις. Το Φεστιβάλ Τραγουδιού Θεσσαλονίκης σταμάτησε το 2008.
Το φεστιβάλ της ΚΝΕ, που διεξήχθη πρώτη φορά το 1975, είναι βέβαια πολιτικό φεστιβάλ, όσο κι αν έχει έντονο και ποιοτικό καλλιτεχνικό σκέλος. Η Ιωάννα Καρυστιάνη, που πρωτοστάτησε στη δημιουργία του, εμπνεύστηκε από τη γαλλική «Γιορτή της Ουμανιτέ» (Fête de l’Humanité), της εφημερίδας του Κ.Κ. Γαλλίας, που πρωτοέγινε το μακρινό 1930.
Το παράδειγμα της ΚΝΕ το ακολούθησαν αρχικά όλες οι νεολαιίστικες ελληνικές οργανώσεις, ακόμα και η ΟΝΝΕΔ, αλλά σήμερα μόνο αριστερές συλλογικότητες διοργανώνουν φεστιβάλ, πάντως με εντυπωσιακή συμμετοχή του κοινού. Θα τα πούμε λοιπόν στο Πάρκο Τρίτση!
