«Αναστέλλουν το άσυλο για να ξανακάνουν “τον βίο αβίωτο” στους πρόσφυγες»

Συνέντευξη
Δημήτρης Αγγελίδης

● Ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου δηλώνει ότι αδιαφορεί για την κριτική των οργανώσεων, την ώρα που απειλεί όσες οργανώσεις ασκούν κριτική. Mάλιστα, με διαρροές πηγών του υπουργείου στον κυβερνητικό Τύπο, στοχοποιεί συγκεκριμένα το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες. Τι θα απαντούσατε;

Το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες είναι σωματείο, το οποίο έχει ιστορία ήδη 36 ετών στη χώρα και υπερασπίζεται πρόσφυγες και γενικότερα μετανάστες που χρήζουν προστασίας, σε συνεργασία με όλους τους αρμόδιους διεθνείς φορείς προστασίας προσφύγων και μεταναστών, όπως η Υπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες και ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης, όσο και με τους αρμόδιους κρατικούς φορείς. Είναι μέλος οργάνων του ΟΗΕ, της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, ενώ συμμετέχει σε όλα τα δίκτυα και φορείς προστασίας προσφύγων, μεταναστών, όσο και ευρύτερα του κράτους δικαίου. Στη μακρά πορεία του έχει αποδείξει την ανεξαρτησία του από πολιτικούς φορείς και θα συνεχίσει να προσφέρει το έργο του ανεξάρτητα από οποιεσδήποτε παρεμβάσεις.

● Η οργάνωση υποστήριξε προσφυγές στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου ενάντια στην τρίμηνη αναστολή της κατάθεσης των αιτημάτων ασύλου που πέρασε η κυβέρνηση τον Ιούλιο με τροπολογία. Οι προσφυγές στο Δικαστήριο του Στρασβούργου ήταν καταρχήν επιτυχείς. Θα συνεχίσει η οργάνωση τον δικαστικό αγώνα, παρά τα δημοσιεύματα που αναφέρουν ότι ο αρμόδιος υπουργός θα εισαγάγει διάταξη να διαγράφονται από το Μητρώο Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων του υπουργείου όσες οργανώσεις τίθενται ενάντια στην κυβερνητική πολιτική αναστολής του ασύλου;

Δεν μπορεί να κάνει αλλιώς. Η προστασία των προσφύγων αποτελεί τον βασικό καταστατικό σκοπό του Ελληνικού Συμβουλίου για τους Πρόσφυγες.

«Η προστασία των προσφύγων αποτελεί τον βασικό καταστατικό σκοπό του Ελληνικού Συμβουλίου για τους Πρόσφυγες»

● Η κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι η τρίμηνη αναστολή της κατάθεσης των αιτημάτων ασύλου έχει καταφέρει να περιορίσει τις αφίξεις προσφύγων και μεταναστών από τη βόρεια Αφρική. Εχει δίκιο;

Αφορμή για την αναστολή ασύλου ήταν μια μικρή αύξηση στις ροές στην Κρήτη, την ώρα που συνολικά σε όλη την Ελλάδα είχαμε μείωση. Η αύξηση στην Κρήτη μπορεί να αποδοθεί σε συγκυριακούς λόγους, που έχουν να κάνουν ιδίως με το μόρφωμα που κυβερνά στην ανατολική Λιβύη και βεβαίως με τις αφίξεις από το Σουδάν, που αποτελούν περίπου το 30% των αφίξεων στην Κρήτη.

Η τροπολογία ήταν αποτέλεσμα μιας εσπευσμένης κίνησης, χωρίς κανένα σχεδιασμό, μολονότι υπάρχουν σχέδια έκτακτης ανάγκης για καταστάσεις μαζικών αφίξεων. Αλλά το βασικότερο πρόβλημα της διάταξης είναι ότι δεν θα λειτουργήσει στην πράξη. Θα επιφέρει απλώς μια τρίμηνη αναστολή της κατάθεσης των αιτημάτων ασύλου και μια παράταση της κράτησης όσων ζητούν άσυλο. Πρόκειται για πραγματικά αχρείαστη ταλαιπωρία για τους πρόσφυγες και τους μετανάστες, και επίσης για αχρείαστη επιβάρυνση του συστήματος ασύλου και του προσωπικού του υπουργείου, όπως το επισημαίνουν άλλωστε οι σύλλογοι των μόνιμων υπαλλήλων του υπουργείου σε ανακοίνωσή τους.

Εκ των πραγμάτων δεν είναι εφικτή η άμεση απέλαση και επιστροφή προσφύγων και μεταναστών στις χώρες προέλευσης και καταγωγής, όπως προβλέπει η τροπολογία, πέραν του ότι δεν είναι επιτρεπτή με βάση το διεθνές και ενωσιακό δίκαιο, πριν εξεταστούν τα αιτήματα ασύλου. Είναι απολύτως απίθανο να μπορέσει να γίνει οποιαδήποτε απέλαση στην περιοχή της ανατολικής Λιβύης, όπου κυβερνά μόρφωμα, χωρίς διεθνή αναγνώριση. Αλλωστε, για τους πρόσφυγες από το Σουδάν, την Υεμένη και τη Σομαλία είναι ανέφικτη η επιστροφή τους και δεν καταγράφεται καμία αναγκαστική επιστροφή ή απέλαση στη χώρα καταγωγής τους. Ακόμα και για τους Αιγύπτιους, που αναφέρεται ότι αποτελούν το 40%-50% των αφίξεων στην Κρήτη, είναι απειροελάχιστες οι επιστροφές τα τελευταία χρόνια.

● Τότε προς τι η ψήφιση της τροπολογίας και η τόσο σθεναρή υποστήριξή της από την κυβέρνηση;

Εκτιμώ ότι η χρησιμότητα της τροπολογίας είναι επικοινωνιακή, με διττό στόχο. Από τη μια, να στείλει το μήνυμα στους πρόσφυγες και τους μετανάστες να μην έρθουν στην Ελλάδα, επαναλαμβάνεται το πάλαι ποτέ δόγμα «Να τους κάνουμε τον βίο αβίωτο». Από την άλλη, συνιστά αναζήτηση εξωτερικού εχθρού για να εκτρέψει τη συζήτηση από τα εσωτερικά θέματα της επικαιρότητας στα οποία υπάρχει εμπλοκή στελεχών της κυβέρνησης, και μάλιστα του αμέσως προηγούμενου υπουργού που φέρεται να εμπλέκεται σε μεγάλο οικονομικό σκάνδαλο. Η κοινή γνώμη ήταν αρνητική ως προς την εσωτερική σκανδαλολογία, αλλά ίσως πιο επιρρεπής σε αντιμεταναστευτικές θέσεις.

Παρότι υπήρξε έντονη αντίδραση από τον επίτροπο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης και πλήθος ανεξάρτητων φορέων και Αρχών στην Ελλάδα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε μάλλον χλιαρή αντίδραση. Είναι συμβατή με το ενωσιακό δίκαιο η τροπολογία;

Περισσότερες από 100 οργανώσεις στην Ελλάδα και την Ευρώπη, όσο και όλοι οι διεθνείς και εθνικοί φορείς προστασίας δικαιωμάτων προσφύγων και γενικότερα δικαιωμάτων του ανθρώπου, έχουν βγάλει ανακοινώσεις ότι η τροπολογία είναι απλά εκτός κάθε πλαισίου νομιμότητας από άποψη διεθνούς και ενωσιακού δικαίου. Δεν υπάρχει καμία δυνατότητα εξαίρεσης σε καμία διάταξη διεθνών συμβάσεων, ώστε να μπορεί να θεωρηθεί ότι είναι νόμιμη η αναστολή υποβολής αιτημάτων ασύλου και πολύ περισσότερο η άμεση απέλαση ή επιστροφή χωρίς εξέταση των αιτημάτων προστασίας.

«Εκ των πραγμάτων δεν είναι εφικτή η άμεση απέλαση και επιστροφή προσφύγων και μεταναστών στις χώρες προέλευσης και καταγωγής, όπως προβλέπει η τροπολογία, πέραν του ότι δεν είναι επιτρεπτή με βάση το διεθνές και ενωσιακό δίκαιο, πριν εξεταστούν τα αιτήματα ασύλου»

Ωστόσο, η αντίδραση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ήταν αδιάφορη ή και ανεκτική. Επαιξε ίσως ρόλο και η διγλωσσία του πρωθυπουργού στο συγκεκριμένο ζήτημα. Η κυβερνητική ενημέρωση προς τα διεθνή μέσα ενημέρωσης τις ημέρες που περνούσε η τροπολογία αναφερόταν σε αναστολή επεξεργασίας των αιτημάτων ασύλου –«processing» ήταν ο όρος που χρησιμοποιούσαν– και όχι σε αναστολή της καταγραφής τους. Η αναστολή επεξεργασίας των αιτημάτων μπορεί υπό προϋποθέσεις να επιτρέπεται, υπό αυστηρούς όρους, στο επικείμενο Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Ασυλο, κυρίως λόγω περιορισμένων δυνατοτήτων των υπηρεσιών, ενόψει μαζικών αφίξεων. Ωστόσο δεν προβλέπεται πουθενά αναστολή της κατάθεσης και καταγραφής αιτημάτων, ούτε βέβαια απέλαση και επιστροφή, χωρίς εξέταση των αιτημάτων ασύλου.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, έτσι, δεν τοποθετήθηκε ποτέ, καθώς απαντούσε αρχικά πως αναμένει την τελική διατύπωση της διάταξης. Ομως, στην πραγματικότητα, επέλεξε να κλείσει τα μάτια. Στην αναστολή ασύλου τον Μάρτιο του 2020,παρότι υπήρξε πλήρης αποδοχή από την Ε.Ε. της όλης στάσης της ελληνικής κυβέρνησης στο κλείσιμο των συνόρων του Εβρου, ωστόσο η τότε αρμόδια επίτροπος είχε δηλώσει ότι η αναστολή ήταν εκτός ευρωπαϊκού πλαισίου και μάλιστα είχε καλέσει την κυβέρνηση να την ανακαλέσει και να καταγράψει τα αιτήματα ασύλου, κάτι που έγινε ένα μήνα μετά την ισχύ της τότε Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου.

Σήμερα όμως η Επιτροπή δεν κάνει τίποτα, παρόλο που είναι απολύτως αντίστοιχη η περίπτωση. Δείχνει τεράστια ανοχή σε καθεστώτα εξαιρέσεων, κάτι που έχει ξεκινήσει από παλιά, τουλάχιστον από το 2016, με την κοινή δήλωση Ε.Ε. – Τουρκίας και ιδίως μετά το 2020 και την πορεία για την υιοθέτηση του ευρωπαϊκού συμφώνου. Ιδιαίτερα μετά το 2021 και την κρίση στα σύνορα Πολωνίας – Λιθουανίας με τη Λευκορωσία, άλλαξε και ο λόγος των κειμένων της Ε.Ε. και πλέον περιλαμβάνει όρους όπως εργαλειοποίηση και υβριδικός πόλεμος, ξένους προς κάθε έννοια δικαίου προστασίας δικαιωμάτων του ανθρώπου.

● Οι μαζικές απελάσεις αποτελούσαν κεντρική εξαγγελία της κυβέρνησης. Παρά τις αλλεπάλληλες νομοθετικές ρυθμίσεις με ρητό στόχο την αύξηση των απελάσεων, τα αποτελέσματα παραμένουν σχεδόν μηδαμινά. Θα αλλάξει τα πράγματα το νομοσχέδιο που ετοίμασε ο κ. Βορίδης και κατέθεσε ο κ. Πλεύρης στη Βουλή, όπου αναμένεται να συζητηθεί τις επόμενες ημέρες;

Θα έλεγα ότι είναι κι αυτό ένα νομοσχέδιο κυρίως επικοινωνιακής στόχευσης. Και άλλος υπουργός, των ίδιων αντιπροσφυγικών αντιλήψεων, ο κ. Μηταράκης, είχε προσπαθήσει το 2021 και πάλι να εισαγάγει ένα νομοσχέδιο αυστηροποίησης της νομοθεσίας που θα οδηγούσε σε αύξηση των επιστροφών και των απελάσεων. Ζήσαμε πράγματι μια μικρή αυστηροποίηση της νομοθεσίας, που επιτείνεται ακόμα περισσότερο με το σημερινό νομοσχέδιο. Ομως, όπως και τότε, ούτε αυτό το νομοσχέδιο πρόκειται να επιφέρει αύξηση των επιστροφών και των απελάσεων. Δεν επιτυγχάνονται οι απελάσεις με νόμους.

Πέρα όμως από αυτό, το νομοσχέδιο είναι αναντίστοιχο με τις ανάγκες και με την πραγματικότητα. Τα τελευταία χρόνια η μόνιμη επωδός, ακόμα και της Τράπεζας της Ελλάδος, είναι ότι υπάρχει ανάγκη εργατικού δυναμικού το οποίο θα πρέπει να καλυφθεί ακόμα και με χέρια μεταναστών, σε όλους τους τομείς της οικονομίας, από την οικιακή εργασία, την αγροτική εργασία, τον τουρισμό, την εστίαση, μέχρι πιθανόν και ανώτερα στελέχη. Αυτό που ισχυρίζονται οι υπουργοί ότι θα αυξήσουν τη νόμιμη μετανάστευση, με μετακλήσεις εργαζομένων από το εξωτερικό, δεν έχει λειτουργήσει ποτέ στην Ελλάδα, ούτε είναι εύκολο να λειτουργήσει σε χώρα που δεν είναι θελκτική, όπως η δική μας. Ούτε παρέχουμε υψηλούς μισθούς, ούτε έχουμε τέτοιες δυνατότητες, ούτε μπορούν και οι υπηρεσίες μας να αντεπεξέλθουν σε οργανωμένη είσοδο νόμιμων ειδικευμένων εργατών. Για την Ελλάδα, που είναι πύλη εισόδου, ίσως θα λειτουργούσε πολύ καλύτερα να δεχτεί εργατικό δυναμικό από τους νεοεισερχόμενους πρόσφυγες και μετανάστες.

● Ποιες επιπτώσεις κινδυνεύει να έχει το νομοσχέδιο, αν ποτέ εφαρμοστεί;

Το μεγάλο του πρόβλημα είναι ότι θα πλήξει αυτούς που είναι ήδη εγκατεστημένοι στη χώρα. Ο υπουργός ισχυρίζεται ότι το νομοσχέδιο απευθύνεται σε όσους εισέρχονται και τους προειδοποιεί ότι θα μείνουν παράνομοι για πάντα. Στην πραγματικότητα απευθύνεται κυρίως σε όσους βρίσκονται ήδη στην Ελλάδα, ακόμα μάλιστα και για μεγάλο διάστημα. Η κατάργηση των λεγόμενων εξαιρετικών λόγων, της μοναδικής τελευταίας δικλείδας να νομιμοποιήσει κάποιος την παρουσία του μετά από επτά χρόνια συνεχούς παρουσίας, πλήττει αυτόν που βρίσκεται ήδη στην Ελλάδα. Δεν έχει σημασία αν βρίσκεται παράνομα ή νόμιμα. Οι περισσότεροι μεταναστεύουν παράνομα σε όλες τις χώρες. Οργανωμένες μεταναστεύσεις έχει να δει η υφήλιος πάνω από 50 χρόνια, με τη φωτεινή εξαίρεση της διαχείρισης των Ουκρανών προσφύγων στην Ευρώπη.

Με αυτό το νομοσχέδιο απειλούνται με φυλάκιση ακόμα και Αλβανοί που ζουν χρόνια εδώ και έχουν ενταχθεί απολύτως στην ελληνική κοινωνία, αλλά για κάποιο λόγο δεν έχουν τακτοποιημένα τα χαρτιά τους. Αν εφαρμοζόταν ποτέ αυτό το νομοσχέδιο, θα επέφερε τεράστια αύξηση της ποινικοποίησης των μεταναστών και επίσης τεράστια αύξηση των κρατούμενων στις ελληνικές φυλακές, στις οποίες έτσι κι αλλιώς κρατείται πολύ μεγάλος αριθμός αλλοδαπών που κατηγορούνται ως διακινητές, ενώ στην πραγματικότητα απλώς τυχαίνει να οδηγούν το τιμόνι της βάρκας των προσφύγων που έρχονται.

●Ολο και συχνότερα εμφανίζονται φωνές στον δημόσιο λόγο που ζητούν την αναθεώρηση της Σύμβασης της Γενεύης, μεταξύ των οποίων ο σημερινός υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου. Είναι πράγματι ορατό το ενδεχόμενο;

Επειδή η Σύμβαση της Γενεύης είναι δημιούργημα και κατάκτηση του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου, αναθεώρησή της σημαίνει αναθεώρηση ενός από τα βασικότερα διεθνή κείμενα της μεταπολεμικής εποχής. Είναι απλά επικίνδυνο να μιλάμε, έτσι, για αναθεώρηση της Σύμβασης. Ευτυχώς το κατανοούν, νομίζω, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί και οι περισσότερες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Χρησιμοποιείται συχνά το αίτημα της αναθεώρησης σαν πυροτέχνημα στον δημόσιο λόγο, ελπίζω όμως ότι δεν υπάρχει τέτοια προοπτική, για το καλό τουλάχιστον της ανθρωπότητας.

Νομοσχέδιο ξενοφοβίας και αυταρχισμού

Τι προβλέπει η αντιμεταναστευτική νομοθετική ρύθμιση που προωθεί η κυβέρνηση ● Βαριά τιμωρητική αντιμετώπιση προς τους πιο ευάλωτους πληθυσμούς, σε αντίθεση με το διεθνές και το ευρωπαϊκό δίκαιο ● Εκτεθειμένοι οι ανήλικοι πρόσφυγες ● Τι σημειώνουν στη διαβούλευση οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων με κύρος και ιστορία

Δημήτρης Αγγελίδης, Γιάννης Κυρίτσης

«Σε μια εποχή όπου η διακυβέρνηση χωρίς κανόνες δικαίου και αρχές ενισχύει τις ακροδεξιές τάσεις στην Ευρώπη, καλείται η ελληνική κυβέρνηση αφενός να επιδείξει ρεαλισμό και συμμόρφωση με τις διεθνείς υποχρεώσεις της χώρας και τις αρχές του κράτους δικαίου και αφετέρου να συγκρατήσει τον υπουργό Μετανάστευσης και Ασύλου, να διαφυλάξει τον φιλελεύθερο χαρακτήρα του Συντάγματος της Μεταπολίτευσης και να αποφύγει να οδηγήσει τη χώρα προς το σκοτάδι».

Η Ελληνική Ενωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕλΕΔΑ), μια από τις παλαιότερες και πιο έγκυρες οργανώσεις ανθρώπινων δικαιωμάτων στη χώρα, με τις εισαγωγικές παρατηρήσεις που κατέθεσε στη δημόσια διαβούλευση, αναδεικνύει τους κινδύνους του αντιμεταναστευτικού και αντιπροσφυγικού νομοσχεδίου που είχε ετοιμάσει ο πρώην υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Μάκης Βορίδης και το φέρνει τώρα στη Βουλή ο σημερινός υπουργός Θάνος Πλεύρης («Αναμόρφωση πλαισίου και διαδικασιών επιστροφών πολιτών τρίτων χωρών – Λοιπές ρυθμίσεις του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου»), με στόχο να ψηφιστεί πριν από τη ΔΕΘ.

Το νομοσχέδιο έχει προκαλέσει την έντονη αντίδραση των οργανώσεων που συμμετείχαν στη διαβούλευση, οι οποίες επισημαίνουν την αμφιλεγόμενη ποινικοποίηση της διαμονής χωρίς χαρτιά, τις τελείως δυσανάλογες ποινές διετούς κράτησης και επιπλέον διετούς φυλάκισης παράτυπων μεταναστών, την ελλιπέστατη προστασία των ανηλίκων και τα ζητήματα συμμόρφωσης με την ευρωπαϊκή και διεθνή νομοθεσία.

«Το νομοσχέδιο εγείρει σοβαρά ζητήματα νομιμότητας, συμβατότητας με το ενωσιακό και διεθνές προσφυγικό δίκαιο και ζητήματα θεμελιωδών δικαιωμάτων, υπονομεύει τη διαδικασία που προβλέπει η Οδηγία Επιστροφών, περιορίζει τον δικαστικό έλεγχο της κράτησης και εισάγει ρυθμίσεις που συνιστούν κατάχρηση του ποινικού δικαίου της χώρας και παραβίαση των αρχών και της συνταγματικής τάξης της χώρας», σημειώνει η ΕλΕΔΑ, υπενθυμίζοντας ότι το νομοσχέδιο αποτελεί την 6η νομοθετική πρωτοβουλία της κυβέρνησης στον τομέα του ασύλου και της μετανάστευσης από το 2019 και ότι «έρχεται σε συνέχεια ρατσιστικών, συχνά παραπλανητικών και εμπρηστικών δηλώσεων».

Υπογραμμίζει χαρακτηριστικά: «Τραγελαφικό είναι το γεγονός ότι η παρούσα νομοθετική πρωτοβουλία ήδη εξαγγελθείσα από τον αποχωρήσαντα υπουργό δεν στηρίζεται σε ισχύον ενωσιακό δίκαιο αλλά σε εξαγγελία της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για αύξηση των ορίων δυνητικής κράτησης από τα κράτη-μέλη, θυμίζοντας τα lettres de cachets των βασιλιάδων της Γαλλίας για εγκλεισμό στη Βαστίλη πριν από τη Γαλλική Επανάσταση».

Αντίστοιχες είναι οι εισαγωγικές παρατηρήσεις του Ελληνικού Συμβουλίου για τους Πρόσφυγες (ΕΣΠ), που επισημαίνει ότι με το νομοσχέδιο η ελληνική νομοθεσία για τις απελάσεις «τίθεται εκτός πλαισίου Δικαίου της Ενωσης και εκτός πλαισίου προστασίας των δικαιωμάτων του ανθρώπου», ενώ «εισάγει ένα σύστημα που βασίζεται κυρίως στην (κατά)χρήση του ποινικού δικαίου».

Σημειώνει ότι η εφαρμογή του «θα έχει ως αποτέλεσμα την σημαντική αύξηση του αριθμού των κρατουμένων και του πληθυσμού των σωφρονιστικών καταστημάτων και μάλιστα για αδικήματα που μέχρι και σήμερα θεωρούνται “ήσσονος κοινωνικής απαξίας” (παράνομη είσοδος) ή δεν προβλέπονται καν ως αδικήματα με βάση την ποινική νομοθεσία (διαμονή χωρίς τις νόμιμες διατυπώσεις)», τη στιγμή που ο υπερπληθυσμός των φυλακών και οι συνθήκες κράτησης αποτελούν βασικό λόγο συστηματικής καταδίκης της Ελλάδας από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου.

Από την πλευρά της, η οργάνωση Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο σημειώνει ότι οι διατάξεις του νομοσχεδίου «όχι μόνο δεν αντιμετωπίζουν, αλλά πρόκειται να επιτείνουν τα ανωτέρω συστημικά προβλήματα της διαδικασίας επιστροφής, οδηγώντας έτι μεγαλύτερο αριθμό ανθρώπων σε παρατεταμένη αυθαίρετη στέρηση της ελευθερίας τους σε ακατάλληλες συνθήκες και αυξάνοντας τη χρήση κατασταλτικών και τιμωρητικών μέτρων που παρεμποδίζουν ανεπίτρεπτα την άσκηση του θεμελιώδους δικαιώματος στο άσυλο».

«Οι διατάξεις του νομοσχεδίου εγείρουν σοβαρά ζητήματα συμμόρφωσης προς το ενωσιακό δίκαιο και τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ενωσης, καθώς και προς το διεθνές δίκαιο προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων», επισημαίνει και η οργάνωση Solidarity Now.

O στόχος του νομοσχεδίου «αντιβαίνει στο δικαίωμα στο άσυλο» παρατηρεί και η οργάνωση Γιατροί Χωρίς Σϋνορα.

Παρόμοια κριτική έχουν δεχθεί οι επιμέρους διατάξεις του νομοσχεδίου.

ΟΙΚΕΙΟΘΕΛΗΣ ΑΝΑΧΩΡΗΣΗ

Το άρθρο 8 μειώνει την προθεσμία οικειοθελούς αναχώρησης από 25 σε 14 μέρες (είχε μειωθεί το 2021 από 30 σε 25 μέρες), μείωση που, σύμφωνα με τις οργανώσεις, «υπονομεύει τη δυνατότητα προσφυγής κατά της απόφασης ή υποβολής αιτήματος αναστολής εκτέλεσης», ενώ εγκυμονεί τον κίνδυνο μαζικών απορρίψεων λόγω μη επαρκούς χρόνου εξέτασης των αιτημάτων. Το μέτρο της «ηλεκτρονικής επιτήρησης» με βραχιολάκι που προβλέπεται ότι μπορεί να εφαρμοστεί μέχρι την προθεσμία αναχώρησης έχει προκαλέσει την κριτική οργανώσεων. «Εγείρει σοβαρά ερωτήματα ως προς την αναλογικότητα, την αναγκαιότητα και τη συμβατότητα με τα θεμελιώδη δικαιώματα», επισημαίνει η οργάνωση Mobile Info Team.

ΑΥΞΗΣΗ ΑΝΩΤΑΤΟΥ ΧΡΟΝΙΚΟΥ ΟΡΙΟΥ ΚΡΑΤΗΣΗΣ

Το άρθρο 16 προβλέπει αύξηση της ανώτατης διάρκειας κράτησης από 18 σε 24 μήνες, αύξηση που χαρακτηρίζεται τιμωρητική και αντισυνταγματική. Το ΕΣΠ σημειώνει ότι το Δικαστήριο της Ε.Ε. έχει κρίνει ότι η κράτηση δεν μπορεί να ξεπερνά τους 18 μήνες, ενώ υπογραμμίζει ότι το ελληνικό δίκαιο ορίζει τους 18 μήνες ως το ανώτατο χρονικό όριο προφυλάκισης χωρίς ποινική καταδίκη.

ΚΡΑΤΗΣΗ ΑΝΗΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΩΝ

Το άρθρο 18 αναφέρεται στην κράτηση ανήλικων και οικογενειών, ενώ 13 οργανώσεις-μέλη του Δικτύου Συνηγορίας για τα Δικαιώματα του Παιδιού (Child Rights Advocacy Network – CRAN) εκφράζουν την έντονη ανησυχία τους για τη μεταχείριση που προβλέπει το νομοσχέδιο για τους ανήλικους. «Η δυνατότητα κράτησης ανηλίκων για αόριστη διάρκεια, χωρίς τη ρητή υποχρέωση για αναζήτηση εναλλακτικών της κράτησης μέτρων (άρθρο 18), η απουσία ρητής εξαίρεσης παιδιών από το αξιόποινο της “παράτυπης” διαμονής ή από το κόστος μεταγενέστερης αίτησης, αντιβαίνουν στο βέλτιστο συμφέρον του παιδιού», σημειώνουν. Και υπογραμμίζουν: «Οι πολιτικές επιστροφών δεν μπορεί να εφαρμόζονται χωρίς διαφοροποίηση για τα παιδιά. Ο κόσμος είναι ήδη τραυματικός για πολλά παιδιά σε μετακίνηση, δεν είναι απαραίτητο να γίνει αφόρητος».

ΑΥΣΤΗΡΟΠΟΙΗΣΗ ΚΥΡΩΣΕΩΝ ΓΙΑ ΠΑΡΑΤΥΠΗ ΕΙΣΟΔΟ, ΕΞΟΔΟ ΚΑΙ ΔΙΑΜΟΝΗ

Το άρθρο 27 αυστηροποιεί τις κυρώσεις για παράτυπη είσοδο και έξοδο από τη χώρα, αυξάνοντας τη χαμηλότερη ποινή από 3 μήνες σε 2 έτη και το πρόστιμο από τουλάχιστον 1.500 ευρώ σε τουλάχιστον 5.000 ευρώ. Το νομοσχέδιο ποινικοποιεί επίσης την παράτυπη διαμονή, μετατρέποντας μια διοικητική παράβαση σε ποινικό αδίκημα με σφοδρές κυρώσεις. Η μη συμμόρφωση με όρους υποχρεωτικής διαμονής, εμφάνισης κτλ. τιμωρείται με ποινή τουλάχιστον 2 χρόνια φυλάκισης και πρόστιμο τουλάχιστον 10.000 ευρώ. Η εκτέλεση των κυρώσεων αναστέλλεται μόνο αν ο πολίτης τρίτης χώρας δεχτεί να αναχωρήσει εκουσίως από τη χώρα, ενώ η αναστολή της φυλάκισης αρχίζει να ισχύει με την έξοδό του από τη χώρα. Για το αδίκημα της παράνομης εισόδου στη χώρα, η ποινική δίωξη πλέον θα μπορεί να ασκηθεί πριν καν ολοκληρωθούν οι διαδικασίες ταυτοποίησης και πρόσβασης στη διεθνή προστασία, ενώ για την παράτυπη διαμονή η δίωξη θα μπορεί να ασκηθεί πριν καν ξεκινήσουν –πόσο μάλλον ολοκληρωθούν– οι διαδικασίες που προβλέπει το ενωσιακό δίκαιο.

Η διάταξη «θα καταστήσει ποινικούς παραβάτες σε κίνδυνο φυλάκισης με βαρύτατες ποινικές κυρώσεις έναν μεγάλο αριθμό ανθρώπων χωρίς καμία δυνατότητα νομιμοποίησης της παραμονής τους στη χώρα χωρίς υπαιτιότητά τους και χωρίς καν τις εγγυήσεις της Οδηγίας 2008/115/ΕΚ για τις Επιστροφές και κατά παράβαση του ενωσιακού δικαίου», επισημαίνουν οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα.

«Η πρόβλεψη ποινικής μεταχείρισης για την παράτυπη διαμονή αποτελεί σοβαρή παραβίαση θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αντί για ποινές φυλάκισης, προτείνουμε τη δημιουργία ρεαλιστικών διαδρόμων τακτοποίησης. Η αυστηροποίηση των διαδικασιών και η διογκούμενη γραφειοκρατία δεν ενισχύουν την “τάξη και ασφάλεια”, αλλά οδηγούν σε μεγαλύτερη παρατυπία», σημειώνει το Ελληνικό Φόρουμ Μεταναστών.

Η οργάνωση Solidarity Now επισημαίνει ότι η διάταξη θα επιφέρει «υπέρμετρη επιφόρτιση των αστυνομικών, δικαστικών και σωφρονιστικών αρχών, ειδικά δε κατά την περίπτωση που για τεχνικούς ή νομικούς λόγους δεν θα είναι εν τοις πράγμασι εφικτή η επιστροφή των πολιτών τρίτων χωρών, οι οποίοι θα παγιδεύονται σε μία ατελείωτη ακολουθία δικών και φυλακίσεων».

ΤΕΛΟΣ Η ΑΔΕΙΑ ΔΙΑΜΟΝΗΣ ΓΙΑ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ

Το άρθρο 29 καταργεί τη δυνατότητα χορήγησης άδειας παραμονής για εξαιρετικούς λόγους, που προβλέπεται μέχρι σήμερα για όσους μένουν συνεχόμενα 7 χρόνια στην Ελλάδα. Η διάταξη πλήττει κατεξοχήν ανθρώπους που ζουν στη χώρα μας πολλά χρόνια, έχουν ενταχθεί και έχουν αναπτύξει σχέσεις και ισχυρούς δεσμούς, αλλά για κάποιο λόγο δεν έχουν τακτοποιήσει τα χαρτιά τους. Η Solidarity Now υπογραμμίζει ότι η κατάργηση της δυνατότητας χορήγησης άδειας παραμονής «αυξάνει τον κίνδυνο κράτησης, απέλασης και περιθωριοποίησης για πρόσωπα με μακροχρόνια παρουσία και ουσιαστική ένταξη στην ελληνική κοινωνία», καθώς επίσης στερεί και τη δυνατότητα επανανομιμοποίησης ατόμων που για γραφειοκρατικούς λόγους την έχουν χάσει. Τέλος, διαγράφει τελείως έναν κύριο μηχανισμό νομιμοποίησης, αφήνοντας πραγματικά εντεταγμένους και με ισχυρούς δεσμούς με τη χώρα ανθρώπους εκτεθειμένους σε αβεβαιότητα, κοινωνικό αποκλεισμό και κίνδυνο ποινικοποίησης.

ΧΡΗΣΗ AI

Το άρθρο 32 επιτρέπει τη χρήση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης για παροχή πληροφοριών και διερμηνεία, χωρίς να διασφαλίζεται ότι οι αιτούντες μαθαίνουν ότι επικοινωνούν με τεχνητή νοημοσύνη, ενώ δεν παρέχονται εγγυήσεις ανθρώπινης εποπτείας και δυνατότητα αμφισβήτησης του περιεχομένου. Επιπλέον, δεν παρέχονται επαρκείς εγγυήσεις προστασίας των προσωπικών δεδομένων σε περιπτώσεις καταγραφής των συνεντεύξεων ασύλου, ούτε επαρκείς δικλίδες προστασίας, τη στιγμή που το ΑΙ Act της Ε.Ε. χαρακτηρίζει «υψηλού κινδύνου» τη χρήση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης. Το ΕΣΠ υπογραμμίζει ότι η διάταξη για χρήση τεχνητής νοημοσύνης συνιστά «ευθεία παρέκκλιση από τις υποχρεώσεις που επιβάλλουν οι ευρωπαϊκοί κανονισμοί».

ΜΕΤΑΓΕΝΕΣΤΕΡΕΣ ΑΙΤΗΣΕΙΣ ΑΣΥΛΟΥ

Οσον αφορά τις μεταγενέστερες αιτήσεις ασύλου, το άρθρο 34 προβλέπει παράβολο 300 ευρώ ανά αίτηση, τριπλασιασμός κόστους που πλήττει την αποτελεσματική πρόσβαση σε διεθνή προστασία, κυρίως για οικονομικά ευάλωτα άτομα. Το νομοσχέδιο δεν προβλέπει εξαίρεση ανηλίκων, συνοδευόμενων ή ασυνόδευτων, από την υποχρέωση καταβολής του προστίμου.

«Το υπουργείο θα έπρεπε να στηρίζει τους υπερασπιστές, όχι να τους στοχοποιεί»

Μary Lawlor, ειδική εισηγήτρια του ΟΗΕ για τους Υπερασπιστές Ανθρώπινων Δικαιωμάτων

Την ενόχλησή της για τις απειλητικές δηλώσεις του υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνου Πλεύρη ότι θα κάνει διαχειριστικό έλεγχο σε ΜΚΟ εν είδει εκδίκησης για το έργο της υπεράσπισης των δικαιωμάτων των προσφύγων εκδήλωσε με ανάρτησή της στο Χ η Μary Lawlor, ειδική εισηγήτρια του ΟΗΕ για τους Υπερασπιστές Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. «Το υπουργείο θα έπρεπε να στηρίζει τους υπερασπιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όχι να τους στοχοποιεί με αυθαίρετες παρεμβάσεις και περιορισμούς», σημείωσε.