Ο διαφωτισμός της Eva Illouz και ο φονταμενταλισμός του Deposito

Εξ αρχής προς ενημέρωση των αναγνωστών θα πρέπει να αναφέρω ποια είναι η Eva Illouz και τι αντιπροσωπεύει για τα ελληνικά εκδοτικά δεδομένα το Deposito. Και πώς ακριβώς προέκυψε η δήθεν «ιδεολογικο-πολιτική διαμάχη» ανάμεσά τους, σε μια πολιτική κοινωνία όπως είναι η Ελλάδα, που η ίδια αυτοπροσδιορίζεται ως «έρημη χώρα».

Η Eva Illouz λοιπόν είναι κορυφαία κοινωνιολόγος στη διεθνή επιστημολογική κοινότητα με επιστημονικό έργο, το οποίο είναι καινοτόμο και πρωτοποριακό για τα δεδομένα της εποχής μας. Εχω συναντηθεί μαζί της σε πολλά επιστημονικά συνέδρια και γνωρίζω από πρώτο χέρι τη διεισδυτική σκέψη της και τους ιδεολογικο-πολιτικούς προσανατολισμούς της. Προερχόμαστε και οι δύο από το «πνεύμα της Σχολής της Φρανκφούρτης». Εχουμε παραδεχθεί πως η «κριτική θεωρία και σκέψη» δεν αντιγράφεται, αλλά ξαναγράφεται στις εκάστοτε ιστορικο-κοινωνικές συγκυρίες. Η Illouz με το έργο της αυτό ακριβώς κάνει: ξανα-γράφει την κριτική σκέψη όπως πριν απ’ αυτήν έκαναν οι Jürgen Habermas και αργότερα ο Axel Honneth στην εποχή μας.

Από την άλλη οι πληροφορίες μας για το εκδοτικό εγχείρημα με την επωνυμία Deposito είναι λιγοστές. Αλλά εκείνο το οποίο έχει σημασία για την κατανόηση και την ερμηνεία του φαινομένου και του προβλήματος που προέκυψε είναι το γεγονός ότι το Deposito δεν έχει σαφή εκδοτική και πνευματική ταυτότητα. Προωθεί, εάν έχω καταλάβει σωστά, στην εκδοτική αγορά τίτλους (εννοώ βιβλία) της σύγχρονης κριτικής σκέψης χωρίς να έχει προηγηθεί μια στοιχειώδης επιστημολογική συνεννόηση με τα πανεπιστημιακά σεμινάρια και εργαστήρια σκέψης που επεξεργάζονται αυτά τα σύγχρονα προβλήματα.

Εκρινα πως είναι και χρήσιμο και απαραίτητο να έχουμε όλοι μας μια εικόνα για τη δήθεν «ιδεολογικο-πολιτική διαμάχη» αφού προηγουμένως είχαμε αποκτήσει μια εικόνα για την ταυτότητα των αντιμαχόμενων μερών. Στο σημείο αυτό θα πρέπει να αναφέρω το εμπεριστατωμένο ρεπορτάζ του έγκριτου δημοσιογράφου Νικόλα Ζώη (βλ. Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 24 Αυγούστου), στο οποίο παρατίθενται όλα τα εμπειρικά δεδομένα της υπόθεσης.

Το Deposito πήρε την απόφαση να αποσύρει από την αγορά ένα βιβλίο (σε ελληνική μετάφραση) της Illouz. Δεν θα αναφερθώ στη σχετική επιχειρηματολογία. Η ίδια η απόφαση και η ίδια η πράξη της απόσυρσης του βιβλίου είναι η πεμπτουσία του φονταμενταλισμού. Η πράξη αυτή του Deposito καταδεικνύει πώς και γιατί η Ελλάδα ως εκδοτική κοινότητα, αλλά και ως πολιτική κοινωνία, δεν πρόκειται ποτέ να μετασχηματισθεί σε φιλελεύθερη πολιτική κοινωνία του διαφωτισμού. Οσες μεταφράσεις στην ελληνική γλώσσα και να κάνουμε οι ευκαιριακές εκδοτικές πρωτοβουλίες τύπου Deposito, που επιτίθενται κατά της κριτικής θεωρίας και σκέψης, θα επικρατούν και θα ορίζουν τις προοπτικές μας.

Εχοντας πλήρη αυτοσυνείδηση δεν έθεσα προς συζήτηση θέματα όπως π.χ. τι είναι ο αντι-σιωνισμός, ο αντι-σημιτισμός ή τι σημαίνει η ίδρυση του κράτους του Ισραήλ, ούτε τι συμβαίνει με την τρομοκρατική οργάνωση Χαμάς και πολλά άλλα σχετικά ζητήματα. Με ενδιέφερε και με ενδιαφέρει πώς συγκροτείται η Ελλάδα ως συνειδησιακή κοινότητα και πολιτική κοινωνία. Είναι ηλίου φαεινότερο ότι η Ελλάδα δεν είναι διαφωτιστική πολιτική κοινωνία. Γιατί εάν συνέβαινε κάτι τέτοιο το Deposito θα είχε δύο επιλογές: είτε να κρατήσει μια στάση ανεκτικότητας, είτε να εντάξει την αντίδρασή του στις ιδεολογικο-πολιτικές απόψεις της φιλοσόφου, σε έναν διεξοδικό και εποικοδομητικό διάλογο.

Καμιά απ’ αυτές τις δύο διαφωτιστικές εκδοχές δεν προκρίθηκε. Αντιθέτως το Deposito υιοθέτησε μια φονταμενταλιστική στάση: απέσυρε από την αγορά το βιβλίο της Illouz. Από τη δική μου πλευρά (τη θεωρητικο-πολιτική και επιστημολογική) δηλώνω χωρίς περιστροφές ότι η κριτική θεωρία και η διαφωτιστική επιχειρηματολογία της συναδέλφου Eva Illouz έχει θέση στα σεμινάριά μου και στις έρευνές μου. Κανένα Deposito δεν μπορεί να σταθεί φραγμός στη δημιουργία της σκέψης και του στοχασμού.

*πολιτικός φιλόσοφος