Τας των κρατούντων αμαθίας φέρειν χρεών.
Είμαστε υποχρεωμένοι να υπομένουμε τις ανοησίες αυτών που μας κυβερνούν.
Ευριπίδης, «Φοίνισσαι»
Ηταν το 430 π.Χ., όταν έφθαναν στην Αθήνα τα οστά των πρώτων νεκρών του πολέμου που ονομάστηκε Πελοποννησιακός και με τιμές οι Αθηναίοι ετοιμάζονταν να τα θάψουν. Τη σκηνή την περιγράφει ο Θουκυδίδης στις «Ιστορίες» του: «Τον ίδιο χειμώνα οι Αθηναίοι, όπως τους υποχρέωνε πατροπαράδοτο έθιμο, έθαψαν με δημόσια τελετή όσους έπεσαν μαχόμενοι σε αυτόν τον πόλεμο με τον εξής τρόπο: Πρώτα εκθέτουν τα οστά των θανόντων επί τριήμερο σε μια σκηνή όπου καθένας προσφέρει ό,τι θέλει στον δικό του νεκρό, την ώρα δε της εκφοράς τοποθετούν τα οστά των νεκρών χωριστά για κάθε φυλή μέσα σε φέρετρα κυπαρισσένια πάνω σε άμαξες της κάθε μιας από αυτές. Υπάρχει και μία άδεια κλίνη σαβανωμένη για όσους δεν βρέθηκαν όταν σηκώναν τους νεκρούς, για τους αφανείς» (Θουκ. «Ιστορίαι» 2.34)
Και σταματώ σε αυτήν την τελευταία φράση: «μία δὲ κλίνη κενὴ φέρεται ἐστρωμένη τῶν ἀφανῶν, οἳ ἂν μὴ εὑρεθῶσιν ἐς ἀναίρεσιν». Και μένω ειδικά σε αυτήν γιατί θα τη βρούμε γραμμένη και στον τοίχο του μνημείου του επονομαζόμενου «Μνημείο του Αγνωστου Στρατιώτη», για το οποίο γίνεται πολύς λόγος τελευταία. Αν δεχτούμε ότι η φράση του Θουκυδίδη χαρακτηρίζει το μνημείο, γι’ αυτό άλλωστε αναγράφεται εκεί, τότε δεν πρέπει να λέγεται Μνημείο του Αγνωστου Στρατιώτη αλλά Μνημείο των Αφανών Πεσόντων. Και επειδή στην αρχαία Αθήνα δεν υπήρχαν στρατιώτες αλλά οπλίτες-πολίτες, η κενή σαβανωμένη κλίνη ήταν αφιερωμένη στους υπέρ πατρίδος πεσόντες αφανείς πολίτες.
Η αιτία αυτής της διαχρονικής παρανόησης της έννοιας της λέξης «αφανής» από πλευράς Πολιτείας δεν είναι απλώς τυχαία, είναι σκόπιμη και οφείλεται στη χρόνια πάθηση του νεοελληνικού κράτους να μιμείται ξένες συνήθειες, υποτάσσοντας σε αυτές την πλούσια γλωσσική και πολιτισμική του παράδοση.
Μην ξεχνάμε δε ότι η ιδέα για την ανέγερση του μνημείου αυτού καθώς και η ονομασία του στο πρότυπο άλλων χωρών που κατασκεύασαν αντίστοιχα μνημεία, ήταν του πραξικοπηματία και δικτάτορα Θεόδωρου Πάγκαλου (του πρεσβύτερου). Και σε κάθε περίπτωση, τι θα πει άγνωστος στρατιώτης; Ολοι οι στρατιώτες που υπηρέτησαν και υπηρετούν την πατρίδα τους σε όλα τα μήκη και πλάτη της Γης είχαν και έχουν ονοματεπώνυμο, καταγωγή, ταυτότητα. Είχαν και έχουν γονείς, συγγενείς και φίλους που τους θυμούνται με τα ονόματά τους. Μόνο των καταδοτών, των δωσίλογων και των προδοτών διαγράφει συμβολικά από τις δέλτους της το όνομά τους, και μαζί με αυτό και την αποτρόπαια μνήμη τους, η Ιστορία.
Και εφόσον συμφωνήσουμε, όπως είμαστε υποχρεωμένοι να το κάνουμε άλλωστε αυτό λόγω σεβασμού στην ιστορική μας μνήμη, ότι το μνημείο δεν είναι το κενοτάφιο κάποιων άγνωστων σε μας προσώπων, αλλά είναι το αφιέρωμα στη μνήμη όσων πεσόντων τα οστά δεν βρέθηκαν, ας πάμε στο σήμερα και στις ακριτομυθίες των ανοήτων –καταπώς τους θέλει ο Ευριπίδης– κυβερνητών μας. Επικαλούνται ότι η αναγραφή των ονομάτων των πεσόντων στα Τέμπη αποτελεί βεβήλωση του «ιερού» μνημείου της πλατείας Συντάγματος.
Ομως αν σκεφτούμε ότι με τις εκσκαφές, τα μπαζώματα, τις μεταφορές των χωμάτων μαζί με τα οστά και τις σάρκες των θυμάτων της σιδηροδρομικής εθνικής τραγωδίας, οι αδικοχαμένοι των Τεμπών, τα υπολείμματα των οποίων πετάχτηκαν στα οικόπεδα κάποιου εργολάβου, κατέστησαν αφανείς, τότε καλώς ανεγράφησαν τα ονόματά τους στον χώρο του μνημείου, ώστε να μείνουν χαραγμένα στη μνήμη μας. Να είναι μια οιονεί αναθηματική στήλη με ονόματα νεκρών, προορισμένη για να τελείται ενώπιόν της κάθε τόσο το τρομερό προσκλητήριό τους. Οπως γίνεται σε κάθε επέτειο ιστορικού γεγονότος στη διάρκεια του οποίου κάποιοι έπεσαν μαχόμενοι, άλλοι θυσιάστηκαν ή εκτελέστηκαν από ξένους κατακτητές ή ντόπιους τυράννους.
Θα μου πείτε τι σχέση έχουν οι νεκροί των Τεμπών με τους νεκρούς του πολέμου; Φυσικά και έχουν, απλώς οι αδικοχαμένοι της 28ης Φεβρουαρίου 2023 δεν είναι πεσόντες υπέρ πατρίδος αλλά πεσόντες εξαιτίας πατρίδος. Και για να μη με εγκαλέσουν οι υπερπατριώτες ότι καθυβρίζω τα ιερά και τα όσιά τους, συμπληρώνω: πεσόντες εξαιτίας μιας πατρίδας όπου αυτοί που τη διαφεντεύουν, λόγω της διαφθοράς, της τσαπατσουλιάς, της ανευθυνότητας και της ανικανότητάς τους και με σκοπό να αποφύγουν τη λογοδοσία, την κρίση και την τιμωρία, την έχουν αναγκάσει να κηρύξει έναν εσωτερικό πόλεμο στα παιδιά της, στους πολίτες της και, κοντά σ’ αυτούς, στο δίκαιο και την αλήθεια.
*Νομικός, συγγραφέας
