Τα ερωτήματα και την ανησυχία για το παρόν και το μέλλον της Μονής της Αγίας Αικατερίνης του Σινά εντείνει το τελευταίο επεισόδιο που σημειώθηκε προχθές μεταξύ του Αρχιεπισκόπου Σινά, Φαράν και Ραϊθώ, Δαμιανού, και ομάδας μοναχών που από τον Ιούλιο επιχειρούν να τον καθαιρέσουν. Σύμφωνα με τα όσα δήλωσε χθες ο ίδιος ο Δαμιανός, οι «πραξικοπηματίες» είχαν ξεκινήσει διαδικασίες αλλαγής των ιερών κανόνων που καθορίζουν το εκλογικό σώμα και τα προσόντα των υποψηφίων ηγουμένων, ώστε να προχωρήσουν σε εκλογή διαδόχου του στον αρχιεπισκοπικό θρόνο.
«Εφθασα το απόγευμα της 26ης Αυγούστου στο Μοναστήρι της Αγίας Αικατερίνης με σκοπό την καταλλαγή και την συζήτηση με την μικρή ομάδα των πραξικοπηματιών μοναχών, τακτική που πιστά τήρησα όλο αυτόν τον καιρό, οπλισμένος με υπομονή και πατρική αγάπη. Οι συγκεκριμένοι μοναχοί είχαν προγραμματίσει χωρίς την έγκρισή μου συνέλευση για να τροποποιήσουν τον Κανονισμό λειτουργίας της Μονής ερήμην εμού που σύμφωνα με τον Κανονισμό πάντοτε προεδρεύω. Οι πραξικοπηματίες μοναχοί μου επιτέθηκαν και με προπηλάκισαν, όπως είχαν πράξει και κατά την τελευταία παρουσία μου στη Μονή. Οι μοναχοί που δεν μετείχαν στο πραξικόπημα υπερασπίστηκαν την ταπεινότητά μου και την Μονή με αυτοθυσία τον Αρχιεπίσκοπο και την Μονή και απώθησαν τους παράνομους πραξικοπηματίες έξω από τα τείχη της Μονής.
»Ηδη συγκλήθηκε Γενική Συνέλευση με τους παρόντες μοναχούς διότι οι πραξικοπηματίες τιμωρημένοι με την ποινή της ακοινωνησίας δεν μπόρεσαν να συμμετάσχουν και εξελέγη νέα Σύναξη της Μονής που την αποτελούν Ιερομ. Πορφύριος Καναβάκης, Δικαίος, Ιερομ. Ακάκιος Σπανὀς, Σκευοφύλακας και Μον. Εφραίμ Προβατάς, Οικονόμος.
Η Μονή επανήλθε στην νομιμότητα και την κανονικότητα», ανέφερε σε ανακοίνωσή του ο Δαμιανός, προσθέτοντας ωστόσο αργότερα σε τηλεοπτική εμφάνισή του στο Οπεν: «Παρακαλώ τόσο την αιγυπτιακή κυβέρνηση της οποίας είμαι πολίτης όσο και την ελληνική να βρεθούν στο πλευρό μου διότι κινδυνεύει η ζωή μου».
Η Αθήνα δεν ανταποκρίθηκε στην έκκληση του Αρχιεπισκόπου τηρώντας σαφείς αποστάσεις από τα όσα συμβαίνουν τις τελευταίες ώρες στη Μονή Σινά. «Πρόκειται για εσωτερικό ζήτημα», ήταν το σχόλιο διπλωματικών πηγών στην «Εφ.Συν.», κληθείσες να τοποθετηθούν στη δραματική έκκληση του Αρχιεπισκόπου. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, για την έκρυθμη κατάσταση που επικρατεί στη Μονή της Αγ. Αικατερίνης δεν υπήρξε καμία επικοινωνία Αθήνας και Καΐρου ακολουθώντας την ίδια γραμμή που είχε επιλέξει η κυβέρνηση και στα προηγούμενα επεισόδια στη Μονή Σινά, τον περασμένο Ιούλιο, κατά τη συζήτηση στην Ολομέλεια της Βουλής του νομοσχεδίου του υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων, στο οποίο περιλαμβάνονται ρυθμίσεις που αφορούν τη διασφάλιση των περιουσιακών στοιχείων της Μονής. Η υπουργός Παιδείας, Σοφία Ζαχαράκη, με αφορμή την απόπειρα καθαίρεσής του Αρχιεπισκόπου, είχε δηλώσει πως η κυβέρνηση και η Βουλή «δεν πρέπει να εμπλακούν στα εσωτερικά ζητήματα της Μονής, ούτε βεβαίως και να υποκαταστήσουν τα εκκλησιαστικά δικαστήρια».
Εκτός Μονής
Από την πλευρά τους οι 12 εκδιωχθέντες μοναχοί παρέμειναν χθες έξω από την πύλη της Μονής υποστηρίζοντας ότι «εμφανίστηκε εντελώς ξαφνικά στη Μονή Σινά μετά από πολύ καιρό ο παυθείς Αρχιεπίσκοπος πρώην Σιναίου Δαμιανός μαζί με καμιά δεκαριά μπράβους και μπήκαν στο Μοναστήρι». Υποστήριξαν ακόμα ότι οι μπράβοι τούς έσυραν έξω από τα κελιά τους, σπάζοντας και τις πόρτες αν ήταν κλειδωμένες, ενώ ο Δαμιανός «είχε καθίσει στο γραφείο του και παρακολουθούσε το δράμα». Οι ίδιοι διαψεύδουν ως «τεράστια ψεύδη» τα «περί προπηλακισμών του από τους πατέρες, γιατί οι πατέρες ούτε καν τον είδαν».
Θα μπορούσε βέβαια να σκεφτεί κανείς πως μετά απ’ όλα αυτά επήλθε στη Μονή αυτή η εύθραυστη κανονικότητα και νομιμότητα στην οποία αναφέρθηκε ο Δαμιανός. Αυτή ωστόσο η «ευθραυστότητα» σε συνδυασμό με το γεγονός ότι από τα τέλη Μαΐου η λειτουργία της Μονής έχει εισέλθει σε ένα διαφορετικό, αρκετά αμφιλεγόμενο ως προς την ισχύ της ελληνικής παρουσίας καθεστώς, γεννά και τον προβληματισμό μας. Και σ’ αυτό δεν βοηθάει καθόλου η είδηση για τη στάση «Πόντιου Πιλάτου» που επέλεξαν να κρατήσουν στο πρόσφατο επεισόδιο οι αιγυπτιακές Αρχές, παρότι ο Δαμιανός διευκρίνισε ότι ζήτησε τη συνδρομή τους. Αναρωτιέται κανείς: δεν ήθελαν να παρέμβουν σε… «ενδοοικογενειακές διενέξεις» ή μήπως ο «πόλεμος» μεταξύ του Αρχιεπισκόπου και των υποστηρικτών του εξυπηρετεί τελικά την αιγυπτιακή κυβέρνηση;
Δεν είναι όμως αυτό το μοναδικό πρόβλημα που αφορά την Αγ. Αικατερίνη του Σινά, η οποία συγκαταλέγεται στα Μνημεία Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO και έχει αδιαπραγμάτευτη ιστορική και θρησκευτική αξία ως η παλαιότερη χριστιανική Μονή στον κόσμο, στεγάζοντας ιστορικούς και καλλιτεχνικούς θησαυρούς, όπως οι άνω των 2.000 εικόνες της βυζαντινής και μεταβυζαντινής περιόδου, συμπεριλαμβανομένων και αγιογραφιών, όπως ο διάσημος Χριστός Παντοκράτωρ, οι οποίες κατασκευάστηκαν με την κηρόχυτη εγκαυστική τεχνική της ύστερης αρχαιότητας κατά την εποχή του Ιουστινιανού ή των διαδόχων του, όπως εικάζεται. Και βέβαια η εξίσου διάσημη Βιβλιοθήκη της, που διατηρεί τη δεύτερη μεγαλύτερη συλλογή χειρογράφων και κωδίκων της πρωτοχριστιανικής περιόδου, μετά από αυτή του Βατικανού. Πέρα από αυτά, η Μονή είναι κι ένα σεβαστό απ’ όλες τις θρησκείες διπλωματικό προπύργιο εντός του μουσουλμανικού κόσμου. Αλλά ακριβώς όλα αυτά είναι που διακυβεύονται αυτή την περίοδο. Γιατί;
Το χρονικό
Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.
● Τέλη Μαΐου (28/5/2025) προτού ενσκήψει το θέμα της διαδοχής του 90χρονου Δαμιανού και των πολεμικών επεισοδίων που ακολούθησαν και μόλις 18 ημέρες μετά την επίσκεψη στην Ελλάδα του Αιγύπτιου προέδρου Αμπντέλ Φάταχ αλ Σίσι, στη διάρκεια της οποίας η αιγυπτιακή ηγεσία είχε δεσμευτεί για την προστασία του χαρακτήρα και της λειτουργίας της Μονής και για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων και της νομικής της κατάστασης, το αιγυπτιακό Εφετείο ξαφνικά αποφάνθηκε ότι η ιδιοκτησία της Μονής και των περιουσιακών της στοιχείων (συμπεριλαμβανομένων φυσικά των κειμηλίων) ανήκει πλέον στο αιγυπτιακό κράτος, αν και οι μοναχοί θα διατηρήσουν το δικαίωμα χρήσης των χώρων για θρησκευτικούς σκοπούς, αλλά υπό κρατική εποπτεία. Επίσης στην ιδιοκτησία του αιγυπτιακού κράτους πέρασαν και τα απομακρυσμένα, μη κατοικημένα κτήματα και ακίνητα της Μονής. Η απόφαση αυτή πάρθηκε απ’ ό,τι φαίνεται στο πλαίσιο σχεδίου της αιγυπτιακής κυβέρνησης για την τουριστική αξιοποίηση της περιοχής, με την κατασκευή πεντάστερων ξενοδοχείων, ξενώνων και νέων υποδομών με στόχο την προσέλκυση 30 εκατομμυρίων τουριστών έως το 2028.
● Η απόφαση αυτή, που θέτει στη διακριτική ευχέρεια της αιγυπτιακής κυβέρνησης το δικαίωμα να πάρει τα κειμήλια και να τα μεταφέρει π.χ. στο Μουσείο του Καΐρου, θορύβησε την ελληνική πλευρά. Ο Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος χαρακτήρισε μάλιστα την απόφαση «σκανδαλώδη» και μίλησε για κατάφωρη παραβίαση των θρησκευτικών ελευθεριών, ενώ την ανησυχία του εξέφρασε και το ελληνικό ΥΠΕΞ.
● Αρχές Ιουνίου ο Ελληνας υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, μετά τη συνάντηση που είχε στο Κάιρο με τον Αιγύπτιο ομόλογό του, Μπαντρ Αμπντελάτι, δήλωσε ότι συζητήθηκε και το θέμα της Μονής Σινά και «συμφωνήσαμε το αμέσως επόμενο διάστημα να εργαστούμε προς την κατεύθυνση της κατοχύρωσης των δικαιωμάτων της Μονής, καθώς επίσης και της νομικής της μορφής και προσωπικότητας». Επεσήμανε δε ότι έλαβε τη διαβεβαίωση ότι «δεν θα διαταραχθεί η συνέχεια και ο λατρευτικός ελληνορθόδοξος χαρακτήρας της μονής, χαρακτηριστικό της θρησκευτικής ανοχής, αλλά και του σεβασμού στα θρησκευτικά δικαιώματα που ανέκαθεν επιδεικνύει η Αίγυπτος». Πάντως και οι δύο υπουργοί απέφυγαν να γίνουν σαφέστεροι ως προς το ζήτημα του ιδιοκτησιακού καθεστώτος. Διότι βέβαια το θέμα δεν αρχίζει και τελειώνει στην απρόσκοπτη θρησκευτική λειτουργία, αλλά και στη διατήρηση των κειμηλίων ως έχουν καθώς και στον ρόλο της θρησκευτικής διπλωματίας της Μονής.
● Τέλη Ιουλίου (31), καταγράφηκε πρώτη φορά δημοσίως η εσωτερική αντιπαλότητα των ιερέων της Μονής: αναφέρθηκε ότι μια ομάδα 15 μοναχών συγκάλεσε συνέλευση –χωρίς τις προβλεπόμενες διαδικασίες– και μέσω σχετικού πρακτικού αποφάσισαν την καθαίρεση του Αρχιεπισκόπου Δαμιανού.
● Την ίδια μέρα (31/7) συζητήθηκε στην Ολομέλεια της Βουλής των Ελλήνων το πολυνομοσχέδιο του υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, στο οποίο συμπεριλαμβανόταν και η σύσταση ΝΠΔΔ στην Ελλάδα, με την επωνυμία «Ελληνορθόδοξη Ιερά Βασιλική Αυτόνομη Μονή του Αγίου και Θεοβάδιστου όρους Σινά στην Ελλάδα». Η σύσταση ακριβώς αυτού του φορέα φαίνεται πως λειτούργησε ως θρυαλλίδα στις σχέσεις του Δαμιανού με τους 12-15 μοναχούς που, διαφωνώντας με το νομοσχέδιο, καθώς θεωρούσαν ότι παραβιάζει τον Κανονισμό Λειτουργία της Μονής, άρχισαν να αμφισβητούν την εξουσία του Αρχιεπισκόπου – του μοναδικού που έχοντας την αιγυπτιακή υπηκοότητα μπορεί να συνδιαλέγεται με τους θεσμούς της Αιγύπτου. Οι ίδιοι έστειλαν μάλιστα εξώδικο στον Ελληνα πρωθυπουργό, στον πρόεδρο της Βουλής και στην υπουργό Παιδείας, προειδοποιώντας για «ερευνητέα ζητήματα ποινικών ευθυνών για το αδίκημα της απιστίας σε βάρος της Ιεράς Μονής και της περιουσίας αυτής». Πηγές της Εκκλησίας επέμεναν ότι το εξώδικο «έχει τη διακριτική στήριξη του Πατριαρχείου των Ιεροσολύμων».
● Παρ’ όλα αυτά, το νομοσχέδιο που περιλάμβανε 20 άρθρα ψηφίστηκε από την ελληνική Βουλή στις 5 Αυγούστου περιλαμβάνοντας και σημεία που, εφόσον λάβει κάποιος υπόψη τη σαφή απόφαση του αιγυπτιακού Εφετείου, εγείρει ερωτήματα για το ποιος τελικά θα έχει νομίμως την ευθύνη της διαχείρισης της Μονής και των θησαυρών της. Π.χ. στο άρθρο 4 που ορίζει τους σκοπούς και τα μέσα εκπλήρωσης του νέου φορέα αναφέρεται μεταξύ άλλων ότι «σκοποί του ν.π.δ.δ. είναι […] ε) η υποστήριξη της Μονής για την επιστροφή, απόκτηση, υποδοχή, συγκρότηση συλλογής, στέγαση, προστασία, φύλαξη, συντήρηση, καταγραφή, τεκμηρίωση, έρευνα, μελέτη, δημοσίευση, έκθεση, προβολή και ανάδειξη σε εθνικό και διεθνές επίπεδο των κειμηλίων και τεκμηρίων της Μονής και της βιβλιοθήκης της […] η) η άσκηση της διαχείρισης της κινητής και ακίνητης περιουσίας της Μονής, η οποία έχει ανατεθεί στο ν.π.δ.δ.[…] ζ) συντήρηση και προστασία των κτισμάτων και έργων που κινδυνεύουν να καταρρεύσουν ή να καταστραφούν, καθώς και εκτέλεση αναστηλωτικών εργασιών». Ορίζεται επίσης ότι το Δ.Σ. του νέου φορέα θα αποτελείται από πέντε μέλη, με τους αναπληρωτές τους, θα συγκροτηθεί με απόφαση του υπουργού Παιδείας και ότι πρόεδρο θα έχει τον «Καθηγούμενο της Μονής και Αρχιεπίσκοπο του Σινά», ενώ προβλέπει και δώδεκα οργανικές θέσεις εκκλησιαστικών υπαλλήλων.
● Η κλιμάκωση της έντασης μεταξύ των διαφωνούντων μοναχών και του Δαμιανού έφερε στις 12 Αυγούστου την αποστολή εκ μέρους του Πατριάρχη Ιεροσολύμων Θεόφιλου τριμελούς επιτροπής «προκειμένου να εξετάσει το ζήτημα που έχει ξεσπάσει εντός της Αδελφότητας σχετικά με τη στάση τους απέναντι στον Αρχιεπίσκοπο Σινά κ. Δαμιανό […] Από τη συνάντηση κατέστη σαφές ότι όλα τα μέλη της Αδελφότητας έχουν την προθυμία να επανεξετάσουν τη στάση τους έναντι του ιδιοκτησιακού καθεστώτος της Μονής σε πνεύμα ειρηνικής συμφιλίωσης».
Το επόμενο κεφάλαιο γράφτηκε με τα –κάθε άλλο παρά σε φιλειρηνικό συμφιλιωτικό πνεύμα– προχθεσινά επεισόδια…
Δεν μπορεί λοιπόν παρά να αντιληφθεί κάποιος την πολυπλοκότητα ενός θέματος που έχει σαφώς και διαστάσεις ενδοεκκλησιαστικού εμφυλίου για λόγους εξουσίας. Θέτει όμως κι ένα βασικό ζήτημα που θα όφειλαν τα ελληνικά υπουργεία Εξωτερικών και Παιδείας να διευκρινίσουν: ποιος θα έχει εφεξής την ευθύνη για τη Μονή και τα κειμήλιά της. Η αιγυπτιακή κυβέρνηση σύμφωνα με την απόφαση του αιγυπτιακού Εφετείου ή το ελληνικό ΝΠΔΔ «Ελληνορθόδοξη Ιερά Βασιλική Αυτόνομη Μονή του Αγίου και Θεοβάδιστου όρους Σινά στην Ελλάδα»;
