Σε ασφυκτικό καθεστώς εκατομμύρια εργαζόμενοι στην Ευρώπη ύστερα από χρόνια μείωσης των πραγματικών μισθών, με νέα συγκεντρωτικά στοιχεία να περιγράφουν μια τάση βελτίωσης στην ποιότητα εργασίας την τελευταία δεκαετία αλλά παράλληλα ένα ευάλωτο εργατικό δυναμικό, με βαθιές ανισότητες ανάμεσα στα κράτη και στα φύλα και με τη χώρα μας να παραμένει στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού.
Την ώρα που η κυβέρνηση της Ν.Δ. προωθεί το νομοσχέδιο-ρουσφέτι στους επιχειρηματίες για 13η ώρα εργασίας σε έναν εργοδότη και βάρδιες ακόμα πιο λάστιχο, η Ελλάδα ξεχωρίζει σε πανευρωπαϊκή έρευνα του Eurofound για την υπερωριακή εργασία και τη μεγάλη οικονομική αβεβαιότητα. Η λύση είναι απλή για τα συνδικάτα εντός και εκτός των συνόρων: αύξηση των μισθών μέσω συλλογικών διαπραγματεύσεων.
Λάθος ρότα
Οι μακρές εβδομάδες εργασίας γίνονται όλο και πιο σπάνιες στην Ευρώπη· το ποσοστό των εργαζομένων που εργάζονται πάνω από 48 ώρες έχει μειωθεί από 19% σε 11% από το 2005. Ομως, το 40ωρο δεν αποτελεί πλέον τον κανόνα για τον ελληνικό πληθυσμό, τον πιο σκληρά εργαζόμενο στη Γηραιά Ηπειρο.
Σύμφωνα με την έκθεση, που βασίστηκε σε συνεντεύξεις με 36.000 εργαζόμενους σε 35 χώρες, μόνο το 40% δουλεύει το τυπικό πενθήμερο, ποσοστό που απέχει αρκετά από το 51% του ευρωπαϊκού μέσου όρου και ακόμα περισσότερο από την κατάσταση στη γειτονική Βουλγαρία (68%), την Πολωνία (60%), την Πορτογαλία (63%) και την Ουγγαρία (74%).
Η εγχώρια δυσμενής πραγματικότητα αντικατοπτρίζεται σε ακόμα τρεις δείκτες. Ο πρώτος αφορά την εισοδηματική αβεβαιότητα για 1 στους 3 εργαζόμενους, η οποία υποδηλώνει οικονομική ανασφάλεια, ιδιαίτερα για εκείνους σε επισφαλείς ή άτυπες μορφές απασχόλησης. Εδώ η Ελλάδα βρίσκεται στις «ουραγούς» της Ε.Ε. μαζί με Ρουμανία και Αλβανία, ενώ χώρες της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης έχουν σχεδόν πλήρη εισοδηματική βεβαιότητα.
Ειδικότερα, μόνο το 46,5% των εργαζομένων μπορεί να προβλέψει με ακρίβεια το εισόδημά του για το επόμενο τρίμηνο, το 24,7% απαντά ότι μπορεί στο «περίπου» και το 28,8% καθόλου. Επίσης, οι εργαζόμενοι σε Ελλάδα, Κύπρο και Τσεχία αναφέρουν λιγότερο (κάτω από 50%) την παροχή κινήτρων στη δουλειά τους σε αντιδιαστολή με τα υψηλά ποσοστά (περίπου 80%) σε Ιρλανδία, Αυστρία και Ολλανδία. Ως εκ τούτου δεν εκπλήσσει η τάση βούλησης για πρόωρη συνταξιοδότηση στη χώρα μας (9%) και σε Λετονία, Ιταλία, Πορτογαλία (12-13%), σε αντιδιαστολή με άλλες που διαθέτουν καλύτερα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας, όπως οι Ολλανδία, Γερμανία και Δανία.
Κίνδυνοι για υγεία
Οι Ευρωπαίοι εργαζόμενοι δίνουν προτεραιότητα στην ασφάλεια, την εμπιστοσύνη και την ευημερία. Η γενική εικόνα δείχνει μια μικρή και αργή βελτίωση σε ό,τι αφορά την υποκειμενική ευημερία, με τον σχετικό δείκτη να αυξάνεται από το 68,7 το 2015 σε 69,4 το 2024. Επίσης, αναφέρονται περισσότερες ευκαιρίες για την ανάπτυξη και εφαρμογή δεξιοτήτων.
Ωστόσο, αυτές οι ανοδικές τάσεις έρχονται σε αντίθεση με τις διαρκείς προκλήσεις και τους κινδύνους για την υγεία. Ανησυχητική είναι η αύξηση της έκθεσης σε υψηλές θερμοκρασίες και στη διαχείριση ή επαφή με χημικά προϊόντα και ουσίες. Στους τομείς των μεταφορών, της υγείας, της γεωργίας και της βιομηχανίας, έως και το ένα τρίτο των εργαζομένων αναφέρουν αρνητικές επιπτώσεις της εργασίας τους στην υγεία τους.
Η εργασία έχει γίνει πιο καθιστική από ποτέ – ένα ζήτημα που συνδέεται με διάφορες ιατρικές παθήσεις, όπως η παχυσαρκία, η αυξημένη αρτηριακή πίεση και τα ανθυγιεινά επίπεδα χοληστερόλης. Ενας στους 4 παραμένει καθισμένος για παρατεταμένες περιόδους κατά τη διάρκεια του ωραρίου εργασίας του. Τα μυοσκελετικά προβλήματα παραμένουν το πιο διαδεδομένο πρόβλημα υγείας, ενώ εξακολουθεί να υπάρχει αξιοσημείωτη διαφορά μεταξύ των φύλων, με τις γυναίκες να αναφέρουν συχνότερα προβλήματα υγείας όπως πονοκεφάλους και άγχος.
Εμφυλο χάσμα
Οι έμφυλες διακρίσεις παραμένουν ριζωμένες, καθώς παρά τη συνολική μείωση του φόβου απώλειας εργασίας, παρατηρείται ένα χάσμα 6 ποσοστιαίων μονάδων μεταξύ των φύλων όσον αφορά τις προοπτικές σταδιοδρομίας, ενώ οι γυναίκες καλούνται πλέον να αντεπεξέλθουν σε χειρότερες συνθήκες στον χώρο δουλειάς.
Ο δείκτης έντασης εργασίας δείχνει βελτίωση για τους άνδρες, αλλά επιδείνωση για τις γυναίκες, οι οποίες υπερεκπροσωπούνται σε τομείς όπως η υγειονομική περίθαλψη και η εκπαίδευση, που χαρακτηρίζονται από συχνές διακοπές και υψηλές συναισθηματικές απαιτήσεις. Επικίνδυνες έχουν καταστεί οι επαγγελματικές σχέσεις, καθώς ο δείκτης κοινωνικού περιβάλλοντος έχει επιδεινωθεί για τις γυναίκες από το 2010, ενώ έχει βελτιωθεί για τους άνδρες, κυρίως λόγω της μεγαλύτερης έκθεσης των πρώτων σε λεκτική βία και άλλες αρνητικές κοινωνικές συμπεριφορές.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον εργασιακής αβεβαιότητας η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διά στόματος Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν επανέλαβε προχθές τις περσινές υποσχέσεις για ποιοτικές θέσεις εργασίας, ανακοινώνοντας αυτή τη φορά νομοθετικές ρυθμίσεις χωρίς να δώσει λεπτομέρειες. Δέχτηκε φέτος μπαράζ προτάσεων για μέτρα υπέρ των εταιρειών με αποτέλεσμα να εκφράζονται φόβοι περί συμβιβασμών και νέων ημίμετρων.
«Εκατομμύρια άνθρωποι εργάζονται σκληρότερα από ποτέ για να καλύψουν τις βασικές ανάγκες» δήλωσε η γραμματέας της Ευρωπαϊκής Συνομοσπονδίας Συνδικάτων (ETUC), Εστερ Λιντς, επισημαίνοντας πως «ένας από τους καλύτερους τρόπους για να βγουν οι οικογένειες από τη φτώχεια είναι να διασφαλιστεί ότι μπορούν να κερδίζουν έναν αξιοπρεπή μισθό. Αυτό σημαίνει να διασφαλιστεί ότι επωφελούνται από μια συλλογική σύμβαση».
Προτάσεις
«Δεν μπορείς να χτίσεις μια οικονομία υψηλής ποιότητας με θέσεις εργασίας χαμηλής ποιότητας. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο όλες οι επιτυχίες της Ευρώπης στον τομέα της οικονομίας βασίζονται σε θέσεις εργασίας υψηλής ποιότητας που στηρίζονται από συλλογικές διαπραγματεύσεις. Ο δρόμος μας προς την ανταγωνιστικότητα περνάει από θέσεις εργασίας υψηλής ποιότητας και υψηλές επενδύσεις» συμπλήρωσε.
Η ETUC ζητά μέσα στο 2026 την έγκριση νόμου με τις παρακάτω προβλέψεις: εθνικά σχέδια σχετικά με την κάλυψη από συλλογικές διαπραγματεύσεις σε συνεργασία με τα συνδικάτα, ανάθεση δημόσιων συμβάσεων μόνο σε οργανισμούς με εργαζόμενους που καλύπτονται από ΣΣΕ, όρια στους υπεργολάβους για πρόληψη της εκμετάλλευσης.
Προτείνει επίσης τρεις οδηγίες για μείζονα εργασιακά ζητήματα. Η πρώτη αφορά τη δίκαιη μετάβαση σε μια πιο πράσινη οικονομία με τη συμμετοχή των εργαζομένων και όχι μέσω χαοτικών απολύσεων, η δεύτερη τη διασφάλιση της διαφάνειας και του σεβασμού στα δικαιώματά τους αναφορικά με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης και η τρίτη την προστασία από την επαγγελματική εξουθένωση με «δικαίωμα στην αποσύνδεση».
