Επτά χρόνια συμπληρώθηκαν πριν από λίγες μέρες από την έξοδο από τα Μνημόνια, χρόνος όχι πολύς, αλλά ικανός για να επανεκτιμήσουμε κυρίως τα γεγονότα της ταραγμένης περιόδου που προηγήθηκε, αλλά και συλλογικούς μύθους που διαμορφώθηκαν από εκείνο το διάστημα ώς τις μέρες μας.
Να ξεκινήσουμε από μια γενική παραδοχή. Δεν μπορεί να υπάρξει ανάπτυξη ούτε εφαρμογή οποιουδήποτε προγράμματος με την κοινωνία απέναντι. Είναι φανερό ότι από το μέιλ Χαρδούβελη, που δεν μπορούσε να υλοποιηθεί, ώς και τις πρόσφατες εξομολογήσεις της Α. Μέρκελ στη βιογραφία της σχετικά με την εικόνα που είχαν οι Ευρωπαίοι για την τότε κυβέρνηση, φαινόταν αναγκαία μια πολιτική αλλαγή για την επίτευξη της κοινωνικής ειρήνης με ομαλό τρόπο, σε μια εποχή που είχαμε φτάσει, όσο κι αν φαίνεται υπερβολικό, στα όρια «εμφύλιας» διαμάχης.
Το πόσο, λοιπόν, αχρείαστο -και σίγουρα ανεπιθύμητο- ήταν ένα τρίτο Μνημόνιο, δεν προκύπτει από τις δικές μας προθέσεις, αλλά από αυτές των δανειστών, που γι’ αυτούς ήταν όρος απαράβατος. Με την ίδια λογική, εμείς μπορεί να θεωρούσαμε αχρείαστα και τα δύο προηγούμενα Μνημόνια. Και εν πάση περιπτώσει, γιατί τα κόμματα της Αντιπολίτευσης ψήφισαν τότε και αυτά ένα Μνημόνιο που θεωρούσαν «αχρείαστο»;
Κάτι άλλο που ακούμε συχνά, είναι ότι η τότε διαπραγμάτευση στοίχισε στη χώρα μας 50 ή κατ’ άλλους 100 ή ακόμη περισσότερα δισ. ευρώ επιπλέον. Κατ’ αρχάς, και μόνο η τεράστια απόκλιση στα ποσά δείχνει ότι ο υπολογισμός δεν ακολουθεί σαφή και αξιόπιστη μεθοδολογία. Προκαλώ και θα ήθελα πραγματικά και σήμερα να μάθω από όσους υιοθετούν αυτή τη θεωρία, αλλά με τρόπο συγκεκριμένο και επεξηγηματικό, ποιο είναι αυτό το ποσό και πώς υπολογίζεται το ύψος του.
Είχα κάνει την ερώτηση αυτή χρόνια πριν σε γνώστη των οικονομικών θεμάτων και μετέπειτα υπουργό στις κυβερνήσεις Μητσοτάκη και μου απάντησε ότι συνυπολογίζουν προοπτικά και τις απώλειες που υπήρξαν από την πιθανή -και υποθετική- ανάπτυξη που ΘΑ ερχόταν. Μου έφερε, μάλιστα, το παράδειγμα ενός διάσημου ποδοσφαιριστή που τρακάρει με το αυτοκίνητό του και τραυματίζεται. Το κόστος του ατυχήματος δεν περιλαμβάνει μόνο τη ζημιά του αυτοκινήτου, αλλά και τα διαφυγόντα κέρδη της ομάδας από την απουσία του ποδοσφαιριστή λόγω τραυματισμού. Τέτοιες όμως μέθοδοι δεν μπορούν να χρησιμοποιούνται à la carte και δεν μπορούν να υπολογίζουν με ακρίβεια χρηματικά ποσά σε ένα τόσο ρευστό και διαρκώς μεταβαλλόμενο οικονομικό περιβάλλον.
Σε κάθε περίπτωση, ο αναστοχασμός της περιόδου δεν χρειάζεται τόσο για να δικαιωθούν -ή όχι- οι πρωταγωνιστές της εποχής, όσο για να εξάγουμε χρήσιμα συμπεράσματα για το μέλλον. Επτά χρόνια μετά από μια περιπέτεια που ταλαιπώρησε πολύ και επί μακρόν τη χώρα μας, ας αναρωτηθούμε: αλλάξαμε νοοτροπίες, βάλαμε μυαλό; Αν θεωρήσουμε ότι το πελατειακό κράτος, η διαφθορά, οι αδύναμοι θεσμοί και η έλλειψη συνοδών μεταρρυθμίσεων ήταν οι βασικές αιτίες που μας οδήγησαν στα Μνημόνια, ποιος μπορεί να βεβαιώσει ότι ένα νέο Μνημόνιο, ή όπως αλλιώς ονομαστεί, δεν μας περιμένει στο μέλλον, ιδιαίτερα όταν η περίοδος αποπληρωμής με ευνοϊκούς όρους του δημοσίου χρέους ολοκληρωθεί σε μερικά χρόνια από σήμερα;
*Βουλευτής Ευβοίας του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ.
