Πολιτική ερημοποίηση

Για όλους τους οργανισμούς της φύσης, το γεγονός ότι υπάρχουν δηλώνει αυταπόδεικτα ότι στη μακρά πορεία της εξέλιξής τους έχουν αναπτύξει στρατηγικές και εξειδικευμένους μηχανισμούς επιβίωσης, που περιλαμβάνουν ευφυείς τρόπους αναγνώρισης, αντιμετώπισης και, εν τέλει, υπέρβασης των περιορισμών, των δυσκολιών και των προβλημάτων που τους θέτει το περιβάλλον. Ως προς αυτό η φύση δεν παύει να μας εκπλήσσει με την απίστευτη ποικιλομορφία των ειδών που έχουν αναπτυχθεί κατά τη διάρκεια της μακρόχρονης πορείας από την εμφάνιση της ζωής στον πλανήτη μας μέχρι σήμερα. Αυτό αποδεικνύεται και από το γεγονός ότι η ζωή συνεχίζεται, ακόμα και ύστερα από ακραίες καταστάσεις που οδήγησαν σε μαζική εξαφάνιση των ειδών, δηλαδή σε δραστική και ταχεία μείωση της βιοποικιλότητας. Τέτοια επεισόδια έχουν εντοπιστεί πολλά, με πέντε από αυτά να είναι ιδιαίτερα έντονα. Το τελευταίο χρονολογικά συνέβη πριν από περίπου 66 εκατομμύρια έτη, όπου μεταξύ άλλων εξαφανίστηκαν και οι δεινόσαυροι, οι οποίοι μέχρι τότε κυριαρχούσαν σε όλο τον πλανήτη.

Συνεπώς, είναι αναμενόμενο ότι οι μηχανισμοί ανάκαμψης και αναγέννησης ενός καμένου δάσους είναι εξίσου εκπληκτικοί, επιμερισμένοι στα διάφορα φυτικά είδη. Μηχανισμοί όπως η αναβλάστηση από τις ρίζες και τους κορμούς τους ή με ανάπτυξη ανθεκτικών στην πυρά σπόρων, οι οποίοι επωφελούνται από το γεγονός ότι απαιτείται θερμότητα για να βλαστήσουν. Ωστόσο, οι μηχανισμοί αυτοί έχουν όρια.

Γι’ αυτό και τονίζεται ότι τα επαναλαμβανόμενα περιστατικά εκτεταμένων πυρκαγιών σε μια δασική έκταση οδηγούν σε υποβάθμιση και διάβρωση του εδάφους, η οποία με τη σειρά της μπορεί να επιβραδύνει ή να αναστείλει την ανάκαμψη του δάσους. Κάτι που συνεπάγεται περιβαλλοντική υποβάθμιση, ολισθήσεις του εδάφους και μείωση της δυνατότητας απορρόφησης υδάτων, άρα εμφάνιση πλημμυρικών φαινομένων και περιορισμό του υδροφόρου ορίζοντα. Αυτό μπορεί να συμβεί στα Κύθηρα, όπου στο δάσος έκτασης 100.000 στρεμμάτων που κάηκε το 2017 και είχε αρχίσει να ανακάμπτει, εκδηλώθηκε προ ημερών πυρκαγιά περίπου στην ίδια έκταση. Οι ειδικοί προειδοποιούν για ραγδαία υποβάθμιση της περιοχής, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε ταχεία ερημοποίηση και αδυναμία υποστήριξης τόσο των φυσικών όσο και των ανθρώπινων δραστηριοτήτων.

Κατ’ αναλογία, παρόμοια φαινόμενα ίσως παρατηρηθούν στο πολιτικό «οικοσύστημα» της χώρας. Σε αυτό δεν έχουμε πυρκαγιές, αλλά τα αλλεπάλληλα σκάνδαλα τα οποία διαδέχονται το ένα το άλλο με τέτοιο ρυθμό που η ελληνική κοινωνία πριν προλάβει να επεξεργαστεί, να κατανοήσει, να αντιδράσει και να συνέλθει από το ένα, δέχεται το επόμενο και το μεθεπόμενο. Η υποβάθμιση του πολιτικού τοπίου είναι πλέον έκδηλη, τα παρακμιακά φαινόμενα πρωτοφανή, η δε δυνατότητα ανάκαμψης απομακρύνεται ολοένα και περισσότερο. Μοιραία, ακολουθεί η πολιτική ερημοποίηση.

* (Ph.D.)², καθηγητής Ιατρικής Φυσικής – Υπολογιστικής Ιατρικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης