Εισαγωγή στην παθολογία των Eλλήνων πολιτών

Στον αυτοαποκαλούμενο «ορθολογικό» δημόσιο λόγο, έχει στηθεί μια ολόκληρη «επιστήμη» πολιτικής παθολογίας της ελληνικής κοινωνίας.

Εργο της είναι ο κανονιστικός καθορισμός του υγιούς, ορθολογικού πολίτη και του, κατά παρέκκλιση, άρρωστου.

Η διάγνωση γίνεται με βάση το αν η συμπεριφορά του πολίτη στηρίζεται στην ορθολογική ιεράρχηση προτεραιοτήτων. Οι πολίτες οφείλουν να προτεραιοποιούν τους επείγοντες, εξωγενείς κινδύνους για τους οποίους συνήθως δεν ευθύνονται τα συστημικά κόμματα της χώρας: κρίσεις, Τραμπ, Ερντογάν κ.λπ. Δεν υπάρχει χρόνος. Κινδυνεύουμε άμεσα, τώρα και συνήθως… πάντα.

Πριν ιεραρχηθούν τα αιτήματα και οι συμπεριφορές των πολιτών με βάση τη σημαντικότητά τους, πρέπει πρώτα να εξορθολογιστούν:

● Το αίτημα ή η συμπεριφορά των πολιτών (π.χ. διαμαρτυρία) οφείλει να βασίζεται σε ένα μεμονωμένο θέμα ή γεγονός.

● Δεν επιτρέπεται να βασίζεται στη σταδιακή συσσώρευση διαφορετικών θεμάτων (παρακολουθήσεις, ΟΠΕΚΕ, μείωση αγοραστικής δύναμης κ.λπ.).

● Επειδή η συσσώρευση απορρίπτεται ως μη ορθολογική, μια απότομη έκφραση κοινωνικής αγανάκτησης που δεν δικαιολογείται από την αφορμή της, χαρακτηρίζεται ως πλασματική μεγέθυνση και αποδίδεται σε συναισθηματισμό ή προπαγάνδα.

● Η αγανάκτηση καθώς και όλα τα συναισθήματα θεωρούνται παράλογα. Η έκφραση του πολίτη πρέπει να καθαρθεί από αυτά.

● Κάθε θέμα πρέπει να γίνεται αντιληπτό απομονωμένα, αποσυνδεδεμένο από άλλα: π.χ. τα «Τέμπη» δεν πρέπει να συνδέονται με πολιτικά και διαχειριστικά λάθη ή φαινόμενα διαφθοράς πριν, κατά τη διάρκεια και μετά το γεγονός της σύγκρουσης. «Τέμπη» = σύγκρουση.

● Την απομόνωση του γεγονότος ακολουθεί η αποδόμησή του στον χαμηλότερο κοινό παρονομαστή. Αν για το δυστύχημα φταίει ένα γρανάζι που έσπασε, δικάζουμε το γρανάζι. Δεν φταίει ο συντηρητής, αυτός που προσέλαβε τον συντηρητή ή ο διευθυντής για την υποστελέχωση του τμήματος συντηρήσεων. Το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ περιορίζεται στους βοσκούς και τους υπαλλήλους που συνεργάστηκαν. Τα Τέμπη στο «λάθος του σταθμάρχη». Η δολοφονία Γρηγορόπουλου στο «λάθος ενός αστυνομικού».

● Η σημαντικότητα του γεγονότος πρέπει να βασίζεται στα αντικειμενικά, ποσοτικά χαρακτηριστικά του. Π.χ. στην τυπολογία «δυστύχημα», σύμφωνα με τον κ. Καλύβα, η αντίδραση της κοινωνίας για τα Τέμπη με 57 νεκρούς είναι δυσανάλογη σε σχέση με την αντίδραση για το Μάτι με 103 νεκρούς, «γεγονός» που «αποδεικνύει» ότι η κοινωνία έχει πέσει θύμα χειραγώγησης.

● Το μέγεθος της εξορθολογισμένης σημαντικότητας του γεγονότος οφείλει να καθορίζει το μέγεθος της αντίδρασης των «λογικών» πολιτών: να είναι ανάλογο των ποσοτικών χαρακτηριστικών του γεγονότος.

Καταλήγουμε:

● Στον υποβιβασμό των λαϊκών αιτημάτων μέσω της μειωτικής αναπαράστασης των θεμάτων στα οποία βασίζονται και προχωρούμε στην «αντικειμενική» σύγκριση: Τα διλήμματα είναι Κορκονέας vs παγκόσμια οικονομική κρίση, σταθμάρχης vs Τραμπ-Ερντογάν.

● Στον προσδιορισμό του άρρωστου πολίτη ως εκείνου που επιμένει να ιεραρχεί ψηλά τα «λάθος» θέματα και να έχει «δυσανάλογες» αντιδράσεις. Διαγιγνώσκεται ως φορέας της μιας ή και των τριών ακόλουθων «ασθενειών»: συναισθηματισμός, ανευθυνότητα ή αδυναμία (χειραγώγηση). Ο προβοκάτορας ανήκει αλλού.

Στόχος είναι η κανονικοποίηση της αντιμετώπισης του «άρρωστου» πολίτη ως μη πολίτη στον δημόσιο λόγο.

Ο «άρρωστος», ως ανίκανος για ορθολογική σκέψη, κρίνεται ανίκανος για διάλογο. Αφανίζεται ως συνομιλητής. Η παθολογία του όμως δεν περιορίζεται εκεί, αλλά επεκτείνεται και στην επικινδυνότητα της κρίσης του για την πολιτεία και την κοινωνία, είτε αυτή εκφράζεται ως ψήφος είτε ως κινητοποίηση.

Δεν έχει σημασία το μέγεθος του «άρρωστου» τμήματος. Ακόμα και πλειοψηφικό, απορρίπτεται. Τον Ιούνιο 2023 είχαμε το μεγαλύτερο ποσοστό αποχής σε βουλευτικές εκλογές από την αρχή της Μεταπολίτευσης: 46%. Τα Τέμπη αποτέλεσαν τη μεγαλύτερη κινητοποίηση στην ιστορία της χώρας. Τα αντισυστημικά κόμματα συγκεντρώνουν πλέον το 35% της ψήφου.

Η κριτική των απόψεων διαφόρων τμημάτων της ελληνικής κοινωνίας είναι απαραίτητη. Ομως εδώ δεν πρόκειται για δημόσιο διάλογο με επιχειρήματα, κριτική και διαφωνία. Εχοντας προσδιορίσει εκ των προτέρων τι συνιστά «λογική», προχωρούν στην αυταρχική απαίτηση να αντιλαμβάνεται και να αντιμετωπίζει η ελληνική κοινωνία τα πολιτικά ζητήματα «ορθολογικά» και καταλήγουν στον παθολογικό χαρακτηρισμό όσων τμημάτων της δεν συμμορφώνονται.

Η προσπάθεια μιας μεγάλης μερίδας πολιτικών, ακαδημαϊκών και δημοσιογράφων να δικαιολογήσουν το γιατί δεν πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη μας τις απόψεις του τεράστιου τμήματος της κοινωνίας που οι ίδιοι έχουν κρίνει ως «άρρωστο», δεν αποτελεί απλώς ένδειξη έλλειψης εμπιστοσύνης απέναντι στο πολίτευμα της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας.

Αποτελεί μια έκκληση προς όλους μας να δείξουμε την ίδια περιφρόνηση προς το πολίτευμα, απορρίπτοντας ως «παθολογικές» τις απόψεις της μισής κοινωνίας. Αυτή η υπονόμευση της αντιπροσωπευτικότητας της δημοκρατίας είναι ο κύριος λόγος της δημοφιλίας κάθε μορφής λαϊκισμού.

Τελικά, ο υπ’ αριθμόν ένα κίνδυνος για την κοινωνία δεν είναι εξωγενής ή γεωπολιτικός, αλλά εσωτερικός: ο μη ορθολογικός ελληνικός λαός.

*Κοινωνικός ανθρωπολόγος