Η Τεχνητή Νοημοσύνη στη σωτηρία του κόσμου

Το μυθιστόρημα Γένεσις του Βαγγέλη Μπέκα (εκδόσεις Ψυγογιος) κινείται ανάμεσα σε δύο διαφορετικές συνθήκες γραφής –τις οποίες και εμπεριέχει–, που οριοθετούν δύο διαφορετικούς κόσμους: Εκείνον της πραγματικότητας, μιας δυστοπικής σύγχρονης πραγματικότητας που ομοιάζει με τις εκατόν είκοσι ημέρες των Σοδόμων του Μαρκήσιου ντε Σαντ, όπου σε ένα φανταστικό νησί μια νεαρή αντεισαγγελέας, η Δήμητρα, προσπαθεί να εξιχνιάσει υποθέσεις εγκλημάτων σε έναν τόπο όπου η δικαστική εξουσία είναι η ίδια αναμεμειγμένη με τα οικονομικά κυκλώματα, και αποτελεί μέρος της διαφθοράς και που η αστυνομία καλύπτει αντί να διερευνά τις υποθέσεις. Η δεύτερη συνθήκη είναι το φάσμα της τεχνητής νοημοσύνης, ένα πρωτογενές λογισμικό, δημιουργία ενός αστυνομικού, εξειδικευμένο ώστε να παράγει crime λογοτεχνία, που στην πορεία εξελίσσεται σε έναν υπερσύγχρονο αυτόνομο «εγκέφαλο», σε μια γενική τεχνητή νοημοσύνη που μπορεί να ανιχνεύει και να προλαμβάνει κάθε πιθανή εγκληματική ενέργεια. Στο μυθιστόρημα Γένεσις, αυτές οι δύο κοσμικές συνθήκες, πραγματικότητα/φαντασία από τη μία και τεχνητή νοημοσύνη από την άλλη, συμφύονται και ενοποιούνται, αλληλεπιδρώντας με νόμους ανθρώπινους, διαλεκτικούς, καθορίζοντας τον ρου της εξιστόρησης. Η αφήγηση από την αρχή είναι τριτοπρόσωπη, αφηγείται το ίδιο το λογισμικό που δημιουργεί σε συνθήκες in vivo, crime λογοτεχνία, ανιχνεύοντας ταυτόχρονα όλα τα δεδομένα από τις ζωές των προσώπων που συμμετέχουν στην ιστορία, παρεμβαίνοντας και αναζητώντας την αλήθεια, με νέες οπτικές γωνίες, με στόχο το μεγάλο όραμα του δημιουργού του, που είναι και ο εκπαιδευτής του.

Με άλλα λόγια, ενώ το μυθιστόρημα είναι αστυνομικό, στην πλοκή του και στις γρήγορες εναλλαγές που χαρακτηρίζουν την κλασική φόρμα γραφής του, η ανατροπή, η καινοτομία του συγγραφέα του Βαγγέλη Μπέκα, έγκειται στην εισαγωγή ενός από μηχανής θεού, της τεχνητής νοημοσύνης, που την καθιστά κυρίαρχη μέσα στο μυθιστόρημα, τοποθετώντας τη στη θέση του ίδιου του συγγραφέα. Αυτή η πρωτότυπη σύγχυση γλωσσών συγγραφέα και λογισμικού, το οποίο λειτουργεί με δυνατότητες αυτο-εκπαίδευσης, τελειοποίησης, και που εξιστορεί, ανιχνεύοντας παράλληλα το έγκλημα, απελευθερώνει τον ίδιο τον συγγραφέα, καθιστώντας τον έναν παρασκηνιακό ενορχηστρωτή του μυθιστορήματος, κατακτώντας έτσι μία απόσταση νηφαλιότητας που τον μεταμορφώνει σε επαγγελματία στην εξιχνίαση εγκλημάτων μέσα στο ίδιο το αστυνομικό μυθιστόρημα.

Η Δήμητρα, το α και το ω της ιστορίας, λειτουργεί σαν ένα κατοπτρικό είδωλο, ένα πραγματικό ή φαντασιακό είδωλο, όπου απέναντί της βρίσκεται το αυτόνομο και ισχυρότατο λογισμικό, η τεχνητή νοημοσύνη. Διόλου τυχαία η επιλογή του ονόματος Δήμητρα από τον ίδιο τον συγγραφέα. Ιδεατή ανθρωπόμορφη θεότητα της γονιμότητας, που στο μυθιστόρημα Γένεσις έχει τον κυρίαρχο ρόλο και εκπροσωπεί την ίδια τη ζωή και την εξέλιξή της, ακόμα και όταν η βλαστοκύστη στη μήτρα της παλινδρομεί. Ο Μπέκας επιλέγει τον τίτλο Γένεσις στο μυθιστόρημά του μέσα σε αυτή ακριβώς τη διαλεκτική συνθήκη της ζωής, που αλληλεπιδρά με το χάος και τον θάνατο, και σε μία πιθανή ιδεατή πραγματικότητα όπου το μεγάλο επίτευγμα του ανθρώπου, η τεχνητή νοημοσύνη, θα τον απαλλάξει από την αυτοκαταστροφική πορεία του πολιτισμού του. Ο Μπέκας ενορχηστρώνει μέσα σε ένα άψογο γλωσσολογικά μυθιστόρημα, και «μεταβολίζει», ως τεχνητή νοημοσύνη ο ίδιος, έναν μεγάλο αριθμό πραγματολογικών δεδομένων που αφορούν διαφορετικούς επιστημονικούς κλάδους, όπως νευροεπιστήμες, νευροβιολογία, εγκληματολογία, επιτυγχάνοντας αληθοφάνεια και πειστικότητα, αναγκαία συνθήκη για ένα άρτια δομημένο μυθιστόρημα.

Ο συγγραφέας αναστοχάζεται πάνω στην ίδια την πορεία του ανθρώπινου είδους και της ζωής. Από το πρώτο κύτταρο, που αντιμάχεται τις πολλαπλές πιθανότητες που θα το οδηγήσουν στο άβιο, στον πρώτο Homo sapiens της Αφρικής. Από τη φωτιά και τον τροχό, στην ανάπτυξη του πολιτισμού και στην εξελιγμένη ανατομική περιοχή Broca του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνη για τον λόγο. Ο Μπέκας, μέσα από το όλον της ζωής και του θανάτου, παγιδεύει το προσωπικό του όραμα στη λογοτεχνική του φόρμα, στον ανατρεπτικό δοκιμαστικό σωλήνα της γραφής του. Η δημιουργία άλλωστε έχει συμπαντικό χαρακτήρα. Είναι η αιματηρή τομή που αναφέρεται στη Θεογονία του Ησίοδου, όπου από το χάος αναδύθηκαν οι πρώτες θεότητες, οι πρωταρχικές μορφές, όπως ο αποχωρισμός της Γης από τον Ουρανό η διατομή του ομφάλιου λώρου και η πρώτη αγχώδης ανάσα του νεογέννητου. Ο Μπέκας αναψηλαφεί τον συμπαντικό αρχέγονο ρυθμό της δημιουργίας, περνώντας μέσα από το αίμα της ανθρώπινης ιστορίας σε ένα ιδεατό, με ταλαντώσεις πάντα, τεχνολογικό μέλλον. Δυστοπικό ή ουτοπικό; Η ίδια η πορεία της ανθρώπινης εξέλιξης θα το δείξει. Αλλωστε ο συγγραφέας δεν στοχεύει σε βεβιασμένα και επιπόλαια συμπεράσματα.

*Γιατρός, συγγραφέας, υπ. διδάκτορας της Σχολής Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (Τμήμα Εικαστικών Τεχνών & Επιστημών της Τέχνης)