Στον χώρο τέχνης Πολύτροπον (Καλύβια Θορικού) λειτουργεί μια περιοδική έκθεση την οποία επιμελήθηκε ο χαρισματικός καλλιτέχνης Γαβρίλος Μιχάλης. Στην έκθεση παρουσιάζονται έργα έντεκα (11) Ελλήνων καλλιτεχνών του 20ού αιώνα. Οι καλλιτέχνες αυτοί είναι οι Αλέξης Ακριθάκης, Νίκος Αλεξίου, Αχιλλέας Απέργης, Γιάννης Γαΐτης, Γιάννης Δημητράκης, Οπυ Ζούνη, Αννυ Κωστοπούλου, Γιώργος Λαζόγκας, Γιώργος Λάππας, Παύλος (Διονυσόπουλος) και η Φούλα Σακέλη. Και οι έντεκα έχουν αποβιώσει, αλλά το έργο τους σφραγίζει τις εικαστικές αναζητήσεις του 21ου αιώνα. Με όλους αυτούς τους καλλιτέχνες (με εξαίρεση τους Αλέξη Ακριθάκη, Αχιλλέα Απέργη και Γιάννη Γαΐτη) συνδέθηκα με γόνιμες δημιουργικές σχέσεις. Μοιράστηκα μαζί τους αγωνίες και οράματα.
Οταν επισκέφθηκα την έκθεση αισθάνθηκα θεωρητικό και εικαστικό ενθουσιασμό. Κατά τον Καντ ο ενθουσιασμός είναι το κατεξοχήν κριτήριο της ευτυχισμένης ανθρώπινης ζωής. Στην έκθεση αυτή διαπίστωσα ότι τρεις εικαστικές συνθήκες διαμορφώνονται. Σε αυτές τις τρεις εικαστικές συνθήκες συγκεφαλαιώνεται η ελληνική εικαστική δημιουργία του 20ού αιώνα. Ποιες λοιπόν είναι αυτές οι συνθήκες; Πρώτη και κυριότερη είναι η υπέρβαση των γενιών ως αισθητικού κριτηρίου κατάταξης και ταξινόμησης της εικαστικής δημιουργίας. Η δεύτερη εικαστική συνθήκη έχει να κάνει με τη ρευστοποίηση της διάκρισης των ειδών: ζωγραφική και γλυπτική δεν συνιστούν δύο διαφορετικά είδη, αλλά δύο εικαστικά προγράμματα που συγκλίνουν. Και η τρίτη εικαστική συνθήκη αναφέρεται στο εγγενές δημιουργικό αίτημα της τέχνης εν γένει να υπερβαίνει την εποχή της και να σχεδιάζει ένα καλύτερο μέλλον για τον άνθρωπο.
Εάν εξετάσουμε τώρα αναλυτικά τι συμβαίνει μ’ αυτές τις τρεις εικαστικές συνθήκες στην περιοδική έκθεση στο Πολύτροπον θα διαπιστώσουμε ότι έχουμε να κάνουμε με μία ενδοκαλλιτεχνική αυτοθέσμιση της τέχνης του 20ού αιώνα στις πραγματολογικές συνθήκες δημιουργίας του 21ου αιώνα. Ο φιλολογικός υπερπροσδιορισμός της «γενιάς» αποτελεί ιστορικό παρελθόν. Ο Γιάννης Γαΐτης συνυπάρχει, π.χ., με τον Νίκο Αλεξίου όχι μόνο στο εκθεσιακό πλαίσιο, αλλά προπάντων στην πραγματολογική συνθήκη επαναπροσδιορισμού των ορίων ανάμεσα στα είδη (τη γλυπτική και τη ζωγραφική).
Από την άλλη, όποιος βρεθεί σε συνθήκες αισθητικής εμπειρίας σ’ αυτή την έκθεση, και ως άτομο και ως κοινωνία, ανακατασκευάζει το «άλλως είναι» της εμπειρικής πραγματικότητας. Συνειδητοποιεί ότι η τέχνη ως «υπόσχεση ευτυχίας» (Th. W. Adorno) είναι ο μοναδικός τόπος σωτηρίας και απελευθέρωσης του ανθρώπου. Σε όλους τους φίλους μου, καλλιτέχνες και δημιουργούς, ιδιαίτερα προς τους Οπυ Ζούνη, Αννυ Κωστοπούλου, Γιώργο Λαζόγκα και Γιώργο Λάππα εκφράζω τη μέγιστη ευγνωμοσύνη μου. Μου έδειξαν τον τρόπο ζωής σε μια αβίωτη κοινωνία.
*Καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας και Αισθητικής Θεωρίας
