Τι πιθανότητες είχε μια ανυπότακτη γυναίκα να επιβιώσει το 1881; Πόση πατριαρχία, θρησκεία, οικογένεια και υποκρισία ήταν αναγκασμένη να υπομείνει; Κι όμως. Η κυρία Αλβινγκ, η ηρωίδα στους «Βρικόλακες» του Ιψεν, έμελλε να είναι εμβληματική γράφοντας με χρυσά γράμματα το όνομα του εμπνευστή της στην ιστορία ενός θεάτρου που δεν αναζητά απλώς την ελευθερία στην έκφραση αλλά και την ελευθερία του ατόμου στην πορεία για την αυτοπραγμάτωσή του. Πόσο μάλλον όταν αυτή η ελευθερία αφορά μια γυναίκα που ζει τον 19ο αιώνα. Διόλου τυχαία είναι αυτό το έργο που στην εποχή του εγκαινίασε τρεις ανεξάρτητες σκηνές στην Ευρώπη: το Ελεύθερο Θέατρο στο Παρίσι (1887), την Ελεύθερη Σκηνή στο Βερολίνο (1889) και το Ανεξάρτητο Θέατρο στο Λονδίνο (1891).
Ο Ιψεν μέσα από την ιστορία της κ. Αλβινγκ αμφισβητεί τις σαθρές κοινωνικές συμβάσεις και την Εκκλησία που τις σφυρηλατεί. Για την έξωθεν καλή μαρτυρία η ηρωίδα του έζησε σε έναν αποτυχημένο γάμο και ανέχτηκε έναν άσωτο σύζυγο προκειμένου να προστατέψει το παιδί της: όμως τα οικογενειακά μυστικά που στοιχειώνουν την ύπαρξή της έρχονται για να υπογραμμίσουν ότι οι αμαρτίες των γονέων παιδεύουν τα τέκνα. Και πως αργά ή γρήγορα η αναμέτρηση με τις επιλογές που κάνουμε είναι αναπόφευκτη.
Στο Θέατρο Radar στον Νέο Κόσμο η Αναστασία Παπαστάθη που υπογράφει την απόδοση και τη σκηνοθεσία του έργου, διατηρώντας τον πρωταγωνιστικό ρόλο, παραδίδει μια καλοδουλεμένη παράσταση. Ολα τα πρόσωπα του έργου κινούνται με βαθιά συναίσθηση ανάμεσα στο φως της λαχτάρας για ζωή και το σκοτάδι των ριζωμένων καταναγκασμών που σαν άλλοι βρικόλακες τους εξουσιάζουν. Και το ξέσπασμά της, όταν αναφωνεί σε ένα σημείο του έργου «Δεν αντέχω πια τις δεσμεύσεις, την υποκρισία, τα ψέματα… Θέλω να νιώσω ελεύθερη!» φέρει την πένθιμη βαρύτητα μιας γυναίκας που παραμένει δέσμια του φόβου της και καλείται να τον αντιμετωπίσει.
● Γιατί επιλέξατε τον Ιψεν και το συγκεκριμένο έργο;
Ο Ιψεν είναι ένας συγγραφέας που μας κοιτάζει βαθιά στα μάτια. Πάντα με γοήτευε η τόλμη του να θίγει θέματα που αποτελούν ταμπού ακόμα και σήμερα, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο σκιαγραφεί ανθρώπινους χαρακτήρες και σχέσεις.
Με τους «Βρικόλακες» μας αναγκάζει να αντιμετωπίσουμε θέματα που παραμένουν καίρια ακόμα και σήμερα, όπως είναι η υποκρισία, η διαφθορά, ο φόβος για την αλήθεια, οι αόρατες αλυσίδες που κληροδοτούνται από γενιά σε γενιά και κρατούν τον άνθρωπο δέσμιο. Εμβαθύνει στη συγκρουσιακή σχέση του ανθρώπου με τον ίδιο του τον εαυτό. Είναι ένα έργο που μιλά για την προσωπική απελευθέρωση, αλλά και για το πόσο δύσκολη είναι αυτή η πορεία. Αυτά τα ζητήματα αποτελούν πρόκληση για μένα. Επιπλέον, το συγκεκριμένο έργο μού έδωσε τη δυνατότητα να ερευνήσω όχι μόνο τις σχέσεις εντός της οικογένειας, με τις οποίες καταπιάνομαι τα τελευταία χρόνια, αλλά και τη σχέση της οικογένειας με την κοινωνία.
● Τι είναι τελικά οι Βρικόλακες;
Οι Βρικόλακες δεν είναι κάτι υπερφυσικό, ούτε τα φανταστικά όντα των λαϊκών παραδόσεων. Για τον Ιψεν Βρικόλακες είναι ό,τι εμποδίζει τον άνθρωπο να ζήσει μια ζωή ελεύθερη και χαρούμενη. Είναι τα βιώματα που κουβαλάμε, οι προκαταλήψεις, η κληρονομιά των γονιών μας, τα μυστικά που κρύβουμε και οι συμβάσεις που κάνουμε για να ανταποκριθούμε στις προσδοκίες και στα πρότυπα της κοινωνίας, οι ενοχές που μας κατατρώνε…
Με άλλα λόγια, Βρικόλακες είναι οι αλυσίδες που κρατούν τον άνθρωπο φυλακισμένο.
● Από τι είναι επιτέλους φτιαγμένες αυτές οι αλυσίδες, που ενάμιση αιώνα μετά κρατούν δέσμιους τους ανθρώπους στην υποκρισία;
Οι αλυσίδες αυτές είναι φτιαγμένες από φόβο και την ψευδαίσθηση της ασφάλειας που αισθανόμαστε όταν παραμένουμε σε γνώριμες καταστάσεις, ακόμα κι αν αυτές είναι περιοριστικές ή δυσλειτουργικές. Ο φόβος ακινητοποιεί τον άνθρωπο. Ο φόβος για την αλλαγή, για την απόρριψη, για την αβεβαιότητα. Πολλές φορές προτιμάμε να μένουμε σε μια ασφαλή αλλά άδεια πραγματικότητα παρά να αντιμετωπίσουμε το ρίσκο μιας αληθινής ζωής. Αποφεύγουμε την αλλαγή επειδή η στασιμότητα, ακόμα κι όταν μας πληγώνει, φαίνεται πιο εύκολη και λιγότερο απειλητική από το να ρισκάρουμε το άγνωστο. Υπάρχει βέβαια και η εξουσία που ασκούν πάνω μας οι παλιές ιδέες. Ο Ιψεν το δείχνει αυτό καθαρά: η κοινωνία δημιουργεί και συντηρεί αλυσίδες για να κρατά τα άτομα σε τάξη. Κι έτσι, ο φόβος της ελευθερίας μετατρέπεται σε ένα συλλογικό παραμύθι που όλοι αποδεχόμαστε.
● Σε αντίθεση με ό,τι υποστηρίζει ο πάστορας στο έργο, έχουν δικαίωμα οι θνητοί στην ευτυχία ή μόνο οι ακόλαστοι και οι επαναστάτες καταφέρνουν να τη γευτούν;
Ο πάστορας στο έργο πιστεύει ότι η ευτυχία είναι μια επικίνδυνη αυταπάτη. Για τη δική του κοσμοθεωρία ο έρωτας και η χαρά της ζωής είναι απαγορευτικά. Κατά την άποψή μου η ευτυχία είναι δικαίωμα, αλλά και επιλογή. Για να τη διεκδικήσεις, πρέπει να επαναστατήσεις, όχι απαραίτητα ενάντια στην κοινωνία, αλλά κυρίως απέναντι στον εαυτό σου. Να σπάσεις τα δεσμά που σε κρατούν δέσμιο στις συμβάσεις και στους φόβους σου. Η ευτυχία, όπως και η ελευθερία, έρχεται με κόστος. Δεν είναι για όσους φοβούνται το ρίσκο. Γι’ αυτό οι ακόλαστοι ή οι επαναστάτες καταφέρνουν να τη γευτούν: είναι αυτοί που έχουν το θάρρος να πληρώσουν το τίμημα.
ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ «Βρικόλακες» του Χένρικ Ιψεν Θέατρο Radar (πλατεία Αγίου Ιωάννη & Πυθέου 93, Νέος Κόσμος, απέναντι από τον σταθμό μετρό «Αγιος Ιωάννης») Απόδοση-σκηνοθεσία: Αναστασία Παπαστάθη Σκηνικά-κοστούμια: Κυριακή Πανούτσου Μουσική: Πάνος Φορτούνας Φωτισμοί: Αναστασία Παπαστάθη Ερμηνεύουν Νίκος Αναστασόπουλος, Μαριλένα Λιακοπούλου, Αναστασία Παπαστάθη, Θοδωρής Σκούρτας, Νεκτάριος Φαρμάκης. Εισιτήρια 12 (ομαδικά) – 18€. Πληροφορίες-κρατήσεις: 210 9769294. Προπώληση: more.com
