«The winner takes it all»

Στο βιβλίο του «Η γιορτή της ασημαντότητας» (εκδόσεις της Εστίας) ο Μίλαν Κούντερα αναφέρει πως ένα πρόβλημα του καιρού μας είναι το εξής: «Υπάρχουν τόσες παραστάσεις του κόσμου, όσες και οι άνθρωποι που υπάρχουν στον πλανήτη. Αυτό δημιουργεί αναπόφευκτα χάος. Πώς να βάλεις τάξη σε αυτό το χάος; Η απάντηση είναι σαφής: Επιβάλλοντας σε όλο τον κόσμο μία και μοναδική παράσταση. Και αυτή τη μία παράσταση μόνο με μία και μοναδική βούληση μπορείς να την επιβάλεις».

Ηδη από τη δεκαετία του ‘90 μιλούσαμε για την «ενιαία σκέψη», τη μία και μοναδική που επεδίωκε να επιβάλει το σύστημα στους ανθρώπους. Εν πολλοίς αυτή ήταν ο νεοφιλελευθερισμός: Οι άνθρωποι γεννιούνται άνισοι και μπορούν να προκόψουν μόνο εάν εκμεταλλευτεί ο καθένας τις ατομικές του «ικανότητες» και «δεξιότητες». Αρα οι ανισότητες προκύπτουν από αυτό και μόνο: κατά πόσο θα αξιοποιήσουν αυτές τις ικανότητες. Απ’ εδώ προκύπτει και η «ατομική ευθύνη».

Ο καθένας είναι «επιχειρηματίας του εαυτού του». Από τον ίδιο εξαρτάται η ατομική του πρόοδος. Επενδύει στις «δεξιότητές» του και εάν τα καταφέρει, είναι άξιος. Εξ ου και το αφήγημα της «αξιοκρατίας». Ομως αυτή η προσέγγιση στερείται κοινωνικού και ιστορικού υποβάθρου. Αγνοεί σκόπιμα τη χώρα, την τάξη, την οικογένεια και τη συγκυρία στην οποία έχει γεννηθεί κάποιος. Δηλαδή αυτό που ονομάζουμε life lottery, η λοταρία της ζωής.

Δηλαδή κανείς δεν μπορεί να επιλέξει σε ποιον τόπο, σε ποια τάξη και σε ποια ιστορική συγκυρία θα γεννηθεί. Το βασικό για μια σωστή κοινωνία είναι να δείχνει αλληλεγγύη και στους λιγότερο ευνοημένους, αυτούς που για το νεοφιλελεύθερο δόγμα είναι οι losers. Ο σκοπός είναι μια κοινωνία να μην επιτρέπει αυτό που λέει και το τραγούδι των ΑΒΒΑ, «The winner takes it all» («ο νικητής τα παίρνει όλα»).