Ποιος θα περάσει χειροπέδες στον Νετανιάχου;

Πολιτικό και διπλωματικό σεισμό προκάλεσε η απόφαση του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου να εκδώσει εντάλματα σύλληψης κατά του Μπένιαμιν Νετανιάχου και του πρώην υπουργού Άμυνας, Γιοάβ Γκαλάντ, καθώς και για τον στρατιωτικό διοικητή της Χαμάς, Μοχάμεντ Ντέιφ, στη σκιά των θηριωδιών στη Γάζα.

Η αντίδραση από το Τελ Αβίβ ήταν σφοδρή, με το Ισραήλ να παίζει για ακόμη μια φορά το χαρτί του αντισημιτισμού, ενώ θέση πήρε σταδιακά και ο διεθνής παράγοντας, με την πιο μεγάλη ενόχληση να εκφράζεται από τις ΗΠΑ.

Ποια κράτη δηλώνουν ότι θα σεβαστούν την απόφαση

Αργά το απόγευμα της Πέμπτης ο εισαγγελέας του ΔΠΔ, Καρίμ Χαν, ζήτησε από τα 124 συμβαλλόμενα κράτη (οι ΗΠΑ και το Ισραήλ δεν ανήκουν σε αυτά) να εκτελέσουν τα εντάλματα σύλληψης με βάση το καταστατικό της Ρώμης «σεβόμενα απολύτως αυτές τις δικαστικές εντολές». 

Αν και πρακτικά θεωρείται εξαιρετικά απίθανο να περάσει κάποιο κράτος χειροπέδες στον Μπένιαμιν Νετανιάχου, ορισμένες χώρες έχουν ήδη τοποθετηθεί.

Από πολύ νωρίς ο επικεφαλής της διπλωματίας της Ε.Ε., Ζοζέπ Μπορέλ, διεμήνυσε ότι τα 27 κράτη-μέλη της Ένωσης είναι υποχρεωμένα να εφαρμόσουν τις αποφάσεις του ΔΠΔ.

Καναδάς, Ολλανδία και Βέλγιο ανακοίνωσαν ότι θα σεβαστούν την απόφαση, ενώ η Ιταλία διαμηνύει ότι παρότι διαφωνεί είναι υποχρεωμένη να συλλάβει τον Ισραηλινό πρωθυπουργό εάν βρεθεί στα εδάφη της. 

Το Ηνωμένο Βασίλειο από την πλευρά του δηλώνει ότι σέβεται την ανεξαρτησία του ΔΠΔ, αλλά η κυβέρνηση δεν έχει πάρει καθαρή θέση.

Η Τουρκία αποκάλεσε τα εντάλματα σύλληψης ως ένα σημαντικό βήμα για να «λογοδοτήσουν για τα γενοκτονικά τους εγκλήματα Ισραηλινοί αξιωματούχοι», ενώ το Ιράκ απηύθυνε κάλεσμα προς όλες τις «ελεύθερες χώρες» να εφαρμόσουν τις αποφάσεις.

Το κατηγορητήριο για Νετανιάχου – Γκαλάντ

Το κατηγορητήριο για τον Μοχάμεντ Ντέιφ

Πόσο πιθανή είναι μια σύλληψη για εγκλήματα πολέμου;

Η σημερινή εξέλιξη είναι από πολλές πλευρές ιστορική, όμως η δύναμη του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου είναι πρακτικά περιορισμένη, καθώς, εδώ και 22 χρόνια πασχίζει να αναγνωριστούν οι αρμοδιότητές του και να αποκτήσει εξουσίες επιβολής των αποφάσεών του. 

Αν και οι καταδίκες είναι σπάνιες, και μόνο το γεγονός της άσκησης δίωξης σε βάρος προσώπων που φέρονται ότι διέπραξαν ωμότητες, στέλνει ένα μήνυμα: ότι η διεθνής κοινότητα είναι αποφασισμένη να αγωνιστεί κατά της ατιμωρησίας των δραστών.

Μετά την ίδρυσή του, το 2002, το ΔΠΔ έχει αναλάβει 32 υποθέσεις για εγκλήματα πολέμου, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, γενοκτονία και μη απόδοση δικαιοσύνης. Δεκατέσσερις από αυτές τις υποθέσεις (περίπου το 40%) εκκρεμούν ακόμη, ουσιαστικά επειδή οι ύποπτοι παραμένουν ελεύθεροι. Αλλά, χωρίς να διαθέτει δικές του αστυνομικές δυνάμεις, το Δικαστήριο έχει ελάχιστες πιθανότητες να τους συλλάβει γρήγορα.

Από τα 56 εντάλματα σύλληψης που έχουν εκδοθεί από το 2002, μόνο 21 εκτελέστηκαν. Το ΔΠΔ επαφίεται στις χώρες μέλη του για να συλλάβουν τους υπόπτους. Όμως οι χώρες συχνά δεν συνεργάζονται επειδή το Δικαστήριο «δεν τους προσφέρει τίποτα σε αντάλλαγμα, παρά μόνο την απόδοση δικαιοσύνης», σχολίασε ο Πασκάλ Τουρλάν, πρώην σύμβουλος του Δικαστηρίου.

Στον κατάλογο των προσώπων που καταζητούνται περιλαμβάνονται από τον πρόεδρο της Ρωσίας Βλαντίμιρ Πούτιν –για τα εγκλήματα πολέμου που συνδέονται με την εισβολή στην Ουκρανία– μέχρι τον Ουγκαντέζο πολέμαρχο Τζόζεφ Κόνι.

Η Ρωσία καθώς και δεκάδες ακόμη χώρες, όπως οι ΗΠΑ, το Ισραήλ και η Κίνα, δεν αναγνωρίζουν τη δικαιοδοσία του ΔΠΔ, κάτι που δυσκολεύει τις έρευνες του Δικαστηρίου για τους πολίτες αυτών των χωρών. Άλλες χώρες αψηφούν επίσης το ΔΠΔ, αρνούμενες να του παραδώσουν υπόπτους. Για παράδειγμα, στις αρχές Σεπτεμβρίου ο Πούτιν έγινε δεκτός με τιμές στη Μογγολία, η οποία ωστόσο είναι μέλος του ΔΠΔ.

«Όταν στις χώρες δεν αρέσει αυτό που κάνει το ΔΠΔ, συχνά δεν συνεργάζονται», υπογράμμισε η Νάνσι Κομπς, καθηγήτρια Νομικής στη Νομική Σχολή Ουίλιαμ & Μαίρη, στη Βιρτζίνια.

Όμως ο ρόλος του Δικαστηρίου δεν είναι να δικάσει όλους τους φερόμενους εγκληματίες πολέμου αλλά «να ενθαρρύνει τις χώρες να ασχοληθούν με τις δικές τους υποθέσεις», επέμεινε ο εκπρόσωπός του, ο Φάντι Ελ Αμπντάλα.

Κάθε υπόθεση συνοδεύεται από μια βεντάλια μοναδικών προκλήσεων, από τις παρεμβάσεις των εθνικών κυβερνήσεων μέχρι τον εκφοβισμό των μαρτύρων. Έτσι ανατράπηκε η διαδικασία σε βάρος του νυν προέδρου της Κένυας, του Ουίλιαμ Ρούτο, όταν ήταν ακόμη αντιπρόεδρος της χώρας του, το 2016.

Οι δυσκολίες αυτές εξηγούν εν μέρει και το χαμηλό ποσοστό καταδικαστικών αποφάσεων. Το Δικαστήριο απάλλαξε τέσσερις κατηγορούμενους και έκρινε ενόχους 12. Ο τελευταίος ήταν ένας τζιχαντιστής, πρώην αρχηγός της ισλαμιστικής αστυνομίας στο Τομπουκτού του Μαλί, ο οποίος καταδικάστηκε την Τετάρτη για εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.

Οι άλλες καταδίκες αφορούσαν κυρίως κρατικούς λειτουργούς της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό, που σπαράσσεται από τον πόλεμο.

Τα πρώτα χρόνια, ορισμένες αφρικανικές χώρες όπως η Ουγκάντα, η Ακτή Ελεφαντοστού και η ΛΔ του Κονγκό προσέφυγαν οι ίδιες στο ΔΠΔ ζητώντας του να ερευνήσει τις εσωτερικές συγκρούσεις τους. Άλλες υποθέσεις παραπέμφθηκαν στο ΔΠΔ από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. «Οι μη αφρικανικές χώρες αντιστάθηκαν σφοδρά στη δικαιοδοσία του ΔΠΔ», σχολίασε η Νάνσι Κομπς.

Με το ένταλμα σύλληψης σε βάρος του Νετανιάχου το Δικαστήριο στρέφεται για πρώτη φορά εναντίον ενός ηγέτη χώρας η οποία κατά παράδοση στηρίζεται από τη Δύση και το γεγονός αυτό προκάλεσε οργή στο Ισραήλ.

Είναι ελάχιστα πιθανό ο Νετανιάχου ή οι ηγέτες της Χαμάς να οδηγηθούν σύντομα ενώπιον της δικαιοσύνης στη Χάγη. Θα μπορούσαν να συλληφθούν εάν ταξιδέψουν για παράδειγμα στη Βρετανία, τη Γαλλία ή σε κάποια άλλη χώρα που αναγνωρίζει το ΔΠΔ. Όμως ακόμη και σε αυτήν την περίπτωση οι πιθανότητες καταδίκης είναι μηδαμινές.

Η Κομπς ωστόσο θεωρεί ότι οι έρευνες του ΔΠΔ θα μπορούσαν να έχουν αποτρεπτικό αποτέλεσμα και ηθική σπουδαιότητα. «Το θέμα είναι να κάνουμε πάνω απ’ όλα ό,τι θεωρούμε δίκαιο, ακόμη και αν γνωρίζουμε ότι βραχυπρόθεσμα δεν θα αλλάξουν τα πράγματα», εξήγησε.