Μέχρι πρόσφατα, με την έννοια του ιστορικά πρόσφατου, οι κρίσεις ήταν «μονοεστιακές»: μια δομική οικονομική κρίση προκαλούσε εκτεταμένα κοινωνικά προβλήματα και πολιτικές παρενέργειες ή ένας μεγάλος πόλεμος προκαλούσε καταστροφές υποδομών, οικονομική κατάπτωση και φτωχοποίηση.
Ενώ όμως ο πόλεμος είχε μεγάλες (και) οικονομικές συνέπειες, ο ίδιος δεν πυροδοτούνταν από τον «μηχανισμό» της οικονομικής κρίσης, αλλά από έναν άλλον: την ανισόμετρη και συνδυασμένη ανάπτυξη, δηλαδή την ταχύτερη ανάπτυξη -και ανάδυση- νέων μεγάλων δυνάμεων που αμφισβητούσαν τα πρωτεία των παλιών υπερδυνάμεων ή κοσμοκρατειρών, των οποίων ο δυναμισμός είχε κορεστεί.
Αφορμή αυτών των σκέψεων είναι η είδηση ότι χώρες όπως οι Σουηδία, Φινλανδία και Νορβηγία υλοποιούν εκστρατείες ενημέρωσης των πολιτών τους για τον διπλό κίνδυνο «κρίσης ή πολέμου». Το μήνυμα αυτού του είδους του κοινωνικού «μασάζ» είναι καθαρό: ετοιμαστείτε για μεγάλες απώλειες και μεγάλες «εκπτώσεις» στις συνθήκες ζωής σας, ετοιμαστείτε ακόμη ακόμη να διακινδυνεύσετε την ίδια σας τη ζωή… Ομως εδώ υπάρχει κάτι ιστορικά πρωτότυπο που ισοδυναμεί με καταστροφική «συναστρία»: τρεις μεγάλες κρίσεις που όχι μόνο ωριμάζουν ταυτόχρονα στη σημερινή ιστορική συγκυρία, όχι μόνο αλληλοδιαπλέκονται άμεσα παράγοντας πάμπολλα κρισιακά υβρίδια (που δίνουν τροφή στη φιλολογία περί «πολυκρίσης»), αλλά που το αποτέλεσμά τους πρόκειται να κριθεί το πολύ στις επόμενες δύο δεκαετίες. Ο λόγος για την οικονομική κρίση, την κρίση ηγεμονίας στις διεθνείς διακρατικές σχέσεις (ΗΠΑ – Κίνα, Ανατολή – Δύση) και την κλιματική κρίση.
Ηδη δύο πόλεμοι που δεν είναι απλώς περιφερειακοί αλλά παγκόσμιας σημασίας διεξάγονται στην Ουκρανία και τη Μ. Ανατολή. Προς το παρόν οι θανάσιμες συνέπειές τους αφορούν «άλλους» και αυτό επιτρέπει ακόμη να ζούμε σε συνθήκες ληθάργου. Κάποια στιγμή όμως -και μάλλον σύντομα- το «κακό» θα ξεσπάσει μέσα σε μαζικό τρόμο…
Η ύπαρξη της κλιματικής κρίσης, κρίσης που ωρίμασε στον πολύ μακρό ιστορικό χρόνο και ξεσπάει τώρα, κρίσης με ιστορικά πρωτότυπα χαρακτηριστικά, προσδίδει στο κρισιακό μίγμα εφιαλτικές διαστάσεις, η δε συντελεσθείσα «παγκοσμιοποίηση» (παρ’ όλο που τώρα υποσκάπτεται) υπόσχεται ταχύτατη μετάδοση των συνεπειών από τον έναν πυλώνα της κρίσης σε όλους τους άλλους. Αυτό που επείγει είναι η μαζική αφύπνιση από το ληθαργικό σύνδρομο…
