Predator: μια πρώτη νίκη της ελευθερίας του Τύπου

Η απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθήνας που απορρίπτει την πρώτη αγωγή του Γρηγόρη Δημητριάδη κατά της «Εφημερίδας των Συντακτών», των Reporters United αλλά και του παρακολουθούμενου μέσω Predator Θανάση Κουκάκη (για τουίτ επί του δημοσιεύματος!) είναι μια πρώτη, σημαντική νίκη σε μια μακρά δικαστική περιπέτεια εις βάρος της δημοσιογραφικής έρευνας για το σκάνδαλο των υποκλοπών. Είναι ωστόσο εμβληματική, καθώς πρόκειται για την πρώτη απόρριψη αγωγής κορυφαίου κυβερνητικού αξιωματούχου που είναι ό,τι πιο κοντά στον ορισμό της «στρατηγικής αγωγής» (SLAPP) εις βάρος δημοσιογράφων και μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος, παρότι στη χώρα μας δεν έχει θεσπιστεί αντι-SLAPP νομοθεσία.

Παρότι απομένει να εκδικαστούν κι άλλες αγωγές (εις βάρος των «Εφ.Συν.», Reporters United, αλλά και άλλων ΜΜΕ, όπως το «Βήμα» και τα «Νέα») που έχει ασκήσει για την υπόθεση των υποκλοπών ο πρώην γραμματέας του πρωθυπουργού και ανιψιός του, ο πολιτικός, δημοσιογραφικός και νομικός κόσμος ήδη αξιολογεί τη βαρύτητα της απόφασης 2833/2024, η οποία επιβεβαιώνει τη σχετικά σταθερή προσήλωση της ελληνικής Δικαιοσύνης στην υπεράσπιση του δικαιώματος των δημοσιογράφων και των ΜΜΕ να ενημερώνουν τους πολίτες για ζητήματα δημοσίου συμφέροντος, ερευνώντας την εμπλοκή κυβερνητικών και κρατικών αξιωματούχων. Η «Εφ.Συν.» ζήτησε από δυο κορυφαίους νομικούς, μία εκπρόσωπο της ΕΣΗΕΑ, αλλά και από τους συναδέλφους των Reporters United, που έχουν σηκώσει το μεγαλύτερο βάρος της δημοσιογραφικής έρευνας για το σκάνδαλο Predator και την εμπλοκή Δημητριάδη σ’ αυτό, να αξιολογήσουν τη απόφαση.

Θυμίζουμε ότι το πρώτο δημοσίευμα της «Εφ.Συν.», στις 3/6/2022, με την έρευνα των R.U. αφορούσε τις συναλλαγές του κ. Δημητριάδη με τον «λαβύρινθο» εταιρειών οι οποίες καταλήγουν στην Krikel, που προμηθεύει λογισμικό υποκλοπών στην ΕΥΠ, και στην Intellexa που εμπορεύεται το Predator.

Γιώργος Χ. Σωτηρέλης*:
Ευτυχώς υπάρχουν εν τέλει δικαστές που τιμούν τον πολύτιμο ρόλο τους ως εγγυητών του κράτους δικαίου

Θα μπορούσε να πει κανείς ότι η απόφαση 2833/2024 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών είναι απλώς αυτονόητη, με βάση την πλούσια νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ως προς την ερευνητική δημοσιογραφία. Πράγματι το Δικαστήριο αυτό, που συμπυκνώνει τις αρχές και τις αξίες του ευρωπαϊκού νομικού πολιτισμού, έχει αποφανθεί επανειλημμένα και κατηγορηματικά ότι δεν νοείται οι δικαστικές αποφάσεις να περιορίζουν υπέρμετρα, πολλώ δε μάλλον να καταργούν στην πράξη, το δικαίωμα του Τύπου, υπό όλες τις εκδοχές του, να αποκαλύπτει στοιχεία και να ασκεί σκληρή κριτική προς τους κρατούντες. Εχει δε επισημάνει, σε όλους τους τόνους, ότι μια τέτοια κριτική, όσο ενοχλητική και να είναι στους φορείς της εκάστοτε κρατικής ή/και ιδιωτικής εξουσίας, αποτελεί την πεμπτουσία της ανοιχτής και δημοκρατικής κοινωνίας και ως εκ τούτου πρέπει να προστατεύεται ως κόρην οφθαλμού.

Παρά ταύτα, όμως, επειδή στη χώρα μας έχουμε δει συχνά να παρακάμπτονται ανερυθρίαστα τέτοια αυτονόητα, τόσο από τη διοικητική όσο –και ιδίως– από την πολιτική Δικαιοσύνη, η απόφαση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία. Δείχνει ότι παρά τις συνεχείς παρεκτροπές (ευθύς εξ αρχής και έως πρόσφατα) της Εισαγγελίας του Αρείου Πάγου στο διαβόητο σκάνδαλο των υποκλοπών –που έχουν προκαλέσει βαθιά απογοήτευση αλλά και οργή στον νομικό κόσμο της χώρας– υπάρχουν εν τέλει (και ευτυχώς) δικαστές, ιδίως της «καθημένης δικαιοσύνης», που τιμούν τον πολύτιμο ρόλο τους ως εγγυητών του κράτους δικαίου, στην καρδιά του οποίου βρίσκονται αφ’ ενός μεν η αρχή της νομιμότητας (και όχι της νομιμοφάνειας…), αφ’ ετέρου δε τα ατομικά δικαιώματα.

*Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

Μάχη Νικολάρα*:
Είναι μια νίκη της κοινωνίας που έχει δικαίωμα στην ενημέρωση

Πόσο κοστίζει να αποδείξεις ότι δεν είσαι ελέφαντας; Πολύ. Τόσο που δεν αποτιμάται. Ο Θανάσης Κουκάκης, ο Νικόλας Λεοντόπουλος, ο Θοδωρής Χονδρόγιαννος, η «Εφ.Συν.», οι Reporters United ξόδεψαν πολύ, πάρα πολύ χρόνο, χρήμα (που δεν τους περισσεύει) και ενέργεια για να αποδείξουν ότι έκαναν απλά τη δουλειά τους. Και μάλιστα την έκαναν καλά. Αυτό το κόστος δεν είναι μόνο οικονομικό ή ψυχολογικό και το πληρώνουμε όλοι.

Κάθε ώρα που ξοδεύεται για να αντικρουστεί μια καταχρηστική αγωγή κατά δημοσιογράφου κοιμάται πιο ήσυχος κάποιος που έχει λόγους να κρύψει την αλήθεια. Είναι ρεπορτάζ που δεν έγιναν. Αλήθειες που δεν δημοσιεύτηκαν. Ερευνες που δεν ξεκίνησαν ή δεν ολοκληρώθηκαν.

Είναι το πραγματικό μήνυμα που στέλνει όποιος καταφεύγει καταχρηστικά σε εξοντωτικές αγωγές κατά δημοσιογράφων και ΜΜΕ. Δεν πιστεύει ότι θα κερδίσει τη δίκη. Θέλει να εκφοβίσει. Να στραγγίξει κάθε διάθεση για έλεγχο της εξουσίας και αποκάλυψη της αλήθειας. Να φιμώσει, να συνθλίψει οικονομικά και ηθικά.

Η απόρριψη της αγωγής Δημητριάδη δεν είναι μόνο μια νίκη της δημοσιογραφίας. Είναι μια νίκη της κοινωνίας που έχει δικαίωμα στην ενημέρωση. Μια νίκη της δημοκρατίας που δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς έλεγχο και λογοδοσία.

Γι’ αυτό έχουμε κάθε λόγο να είμαστε ικανοποιημένοι και να προσδοκούμε ότι και το Εφετείο Αθηνών θα δικαιώσει τη Σταυρούλα Πουλημένη και το Alterthess στην καταχρηστική αγωγή του στελέχους τής «Ελληνικός Χρυσός» εναντίον τους.

*Μέλος του Δ.Σ. της ΕΣΗΕΑ

Ακρίτας Καϊδατζής*:
Να απαιτήσουμε anti-SLAPP νομοθεσία

Οι αγωγές SLAPP δεν ασκούνται για να κερδηθούν, αλλά για να εκφοβίσουν. Ασκούνται με αφορμή δημοσιογραφική έρευνα που έγινε, αλλά με στόχο έρευνες που (δεν) θα γίνουν στο μέλλον. Σκοπός τους είναι να προκαλέσουν αναστάτωση σε ερευνητές δημοσιογράφους και στα μέσα όπου εργάζονται, στερώντας τους πεπερασμένους πόρους (κόπο, χρόνο, χρήμα, νομική υποστήριξη) που ο ισχυρός ενάγων διαθέτει κατά κανόνα σε υπερεπάρκεια. Θέλουν να εξαντλήσουν τους δημοσιογράφους-στόχους, ώστε να τους οδηγήσουν στην αυτολογοκρισία.

Οι αγωγές SLAPP, με άλλα λόγια, δεν ασκούνται για να κερδηθούν, αλλά για να στείλουν ένα μήνυμα: «Σταμάτα να ασχολείσαι μαζί μου, γιατί θα σε ταράξω στη (δική μου) νομιμότητα».

Η απόρριψη μιας αγωγής SLAPP θα έπρεπε να θεωρείται αυτονόητη – αν και, δυστυχώς, δεν είναι πάντα. Ομως δεν συνιστά επαρκή προστασία του δημοσιογράφου-στόχου, όταν έρχεται ύστερα από μακρό χρόνο.

Χώρες όπως ο Καναδάς διαθέτουν anti-SLAPP νομοθεσία. Αυτή μπορεί να συνίσταται σε διάφορα μέτρα που μετριάζουν τις καταχρηστικές και εκφοβιστικές συνέπειες της αγωγής. Για παράδειγμα, η δυνατότητα απόρριψής της σε ένα πολύ αρχικό στάδιο της διαδικασίας ή η καταδίκη του ενάγοντα στην καταβολή ενός ποσού ως αστική ποινή.

Δημοσιογραφικές ενώσεις και όλοι όσοι ενδιαφέρονται για την ελευθερία του Τύπου και τη δημοκρατία πρέπει να κινητοποιηθούν δυναμικά, συστηματικά και με επιμονή, ώστε να απαιτήσουν την υιοθέτηση anti-SLAPP νομοθεσίας.

Αν αυτό φαντάζει ανέφικτο απέναντι σε μια κυβέρνηση που καταγεγραμμένα εχθρεύεται την ελευθεροτυπία, αντίστοιχη πρωτοβουλία έχει αναληφθεί σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ενωσης. Στις 29 Μαρτίου 2024 το Συμβούλιο ενέκρινε σχέδιο anti-SLAPP νομοθεσίας. Ας κινητοποιηθούμε, ώστε το σχέδιο να γίνει όσο το δυνατόν πιο αποτελεσματικό και να τεθεί σε ισχύ όσο το δυνατόν πιο σύντομα.

*Αν. καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου ΑΠΘ