Το βιβλίο «Η Υφαντική στην Κρήτη.» της Αταλάντης Μιχελογιαννάκη – Καραβελάκη.
Ιλιάς, ραψωδία Γ`, 125. «τὴν δ᾽ εὖρ᾽ ἐν μεγάρῳ. ἡ δὲ μέγαν ἱστὸν ὕφαινε.».
-Η τελειότητα της υφαντικής τεχνικής στην Κρήτη είναι τόσο εξελιγμένη μέσα στους αιώνες, που δεν φαίνεται πλέον η τεχνική αλλά μόνο η τέχνη.
Μάρτα Γκράχαμ: Όταν υφαίνουν μια κουβέρτα οι Ινδιάνες αφήνουν ένα ελάττωμα στην ύφανση για να μπορεί να ελευθερωθεί η ψυχή.
Η συγγραφεύς Αταλάντη Μιχελογιαννάκη – Καραβελάκη εφαρμόζει και αποδέχεται το λατινικό ρητό:
Qui scribit, bis legit: Όποιος γράφει διαβάζει δυο φορές.
Περιεχόμενα του βιβλίου: «Η Υφαντική στην Κρήτη.» της
Αταλάντης Μιχελογιαννάκη – Καραβελάκη. Εκδόσεις Ίτανος. Σελίδες 207.
-Προφορικότητα και υφαντική.
-Ιστορική προσέγγιση στην υφαντική τέχνη.
-Στάδια προετοιμασίας και πρώτες ύλες για ύφανση στον κρητικό αργαλειό.
-Η χρήση φυσικών βαφικών υλών στα νήματα των υφαντών.
-Ο Κρητικός αργαλειός – εξαρτήματα και λειτουργία.
-Προετοιμασία του στημονιού και του φαδιού για την ύφανση.
Διάσιμο – τύλιγμα – μιτοχτένιασμα
-Τεχνικές ύφανσης και είδη κρητικών υφαντών.
Τρόπος ύφανσης «στα μονά» ή «σκέτα» για αρχάριες υφάντρες
-Εφαρμογές «στα μονά» και «στα δεξιμάτα».
-Μοτίβα και σύμβολα στα κρητικά υφαντά.
-Ενυφασμένες μνήμες στις κρητικές υφαντές πετσέτες.
-Προφορικές μαρτυρίες υφαντριών της Κρήτης.
-Ο κόσμος της υφαντικής στη λογοτεχνία και στην παράδοση της Κρήτης.
-Ανιώματα – καθαρογλωσσίδια – γηθειές σχετικές με την υφαντική.
-Υλική παράσταση Πολιτισμού, Παράδοσης, Ιστορίας, νοημάτων και ιδεών με υφαντικές συνθέσεις..
-Είπαν για το βιβλίο..
-Επίλογος… «Με τη σαΐτα… για πένα… υφαντό ή ποίημα…».
-Γλωσσάρι υφαντικής.
–Βιβλιογραφία..
-Στο κεφάλαιο «Ιστορική προσέγγιση στην υφαντική τέχνη» η συγγραφεύς διέρχεται διεξοδικά και τεκμηριωμένα την εξέλιξη αυτής της μεγάλης τέχνης των γυναικών που όπως αναφέρει στον υπότιτλο είναι τέχνης « έργα γυναικών θηλυτεράων».(1).
(1). Ησίοδος, Θεογονία, στ. 590: ἐκ τῆς γὰρ γένος ἐστὶ γυναικῶν θηλυτεράων. Γιατί απ` αυτήν κατάγεται όλο το γένος των ευγενών θηλυκών γυναικών.
Ιλιάς, ραψωδία Γ`, 125-128.
«τὴν δ᾽ εὖρ᾽ ἐν μεγάρῳ. ἡ δὲ μέγαν ἱστὸν ὕφαινε, δίπλακα πορφυρέην, πολέας δ’ ἐνέπασσεν ἀέθλους Τρώων θ’ ἱπποδάμων καὶ Ἀχαιῶν χαλκοχιτώνων, οὓς ἔθεν εἶνεκ᾽ ἔπασχον ὑπ’ Ἄρηος παλαμάων.».
Μετάφραση Ιάκωβου Πολυλά: Την ήβρεν οπού ύφαινε διπλό μεγάλο υφάδι
πορφύριο κι επάνω του κεντούσε τους πολέμους των χαλκοφόρων Αχαιών, των ιπποδάμων Τρώων που εξ αφορμής της, απαρχής εκείνοι επολεμούσαν.
Αταλάντη Μιχελογιαννάκη – Καραβελάκη: «Μέρες της Παναγίας κι έχω τη συγκίνηση της έκδοσης του βιβλίου μου, «Η Υφαντική στην Κρήτη – Έργα γυναικών θηλυτεράων», από τις εκδόσεις Ίτανος.
Έργο αγάπης και σεβασμού της υπέροχης πολιτισμικής κληρονομιάς μας, μα και συστηματικής μελέτης, με κείμενα και ανάλογο, ικανό φωτογραφικό υλικό, που δίδουν τη δυνατότητα της πολύπλευρης προσέγγισης του φάσματος της μακραίωνης, μαγευτικής, υφαντικής τέχνης στην Κρήτη. Μοιράζομαι μαζί σας τη χαρά.».
Μια μικρή ιστορία για την ανυφαντού μητέρα μου Μαρίκα Σαλούστρο – Ντακανάλε – Καζαμιάκη ( 1926 – 2017), από τα Ανώγεια.
Η μητέρα μου γεννήθηκε στ` Ανώγεια δίπλα στην Παναγιά την Ανωγειανή. Σε όλη την ενενηντάχρονη ζωή της είχε μια άμεση, αδιαμεσολάβητη σχέση με την Παναγιά που την θεωρούσε Ανωγειανή. Κρατούσε κι ένα παράπονο στην Παναγιά την Ανωγειανή γιατί άφησε τους Γερμανούς να κάψουν και να ξεθεμελιώσουν τα Ανώγεια. Όμως μετά τα σαράντα της την άκουσα να λέει μια φορά που πήγαμε στ` Ανώγεια: «Κάτεχες μεγαλοδύναμη Παναγιά μου Ανωγειανή ίντα `κανες τότεσας στην κατοχή.».
Τα Ανώγεια βρίσκονται σε υψόμετρο 830 μέτρων, στον Ψηλορείτη, και έχουν πληθυσμό περίπου 2000 κατοίκους.
Στις 13 Αυγούστου 1944 οι Γερμανοί διέταξαν την ισοπέδωση των Ανωγείων και την εκτέλεση όλων των ανδρών που θα έβρισκαν στο χωριό και γύρω από το χωριό. Ανατίναξαν σπίτια και έβαλαν φωτιές. Ισοπεδώθηκαν και πυρπολήθηκαν περισσότερα από 850 σπίτια. Η λαϊκή Μούσα σπαράζοντας γι` αυτό το ολέθριο γεγονός λέει:
Ήρθαν τσ’ Aιγύπτου τα πουλιά*
για να παραθερίσουν
στ’ Ανώγεια δεν εβρήκανε
τοίχους φωλιές να κτίσουν.
*. Τα χελιδόνια.
Η μητέρα μου κάθισε στο αργαστήρι ( αργαλειό) πριν πάει στο δημοτικό σχολείο. Ο αργαλειός αυτός ήταν έργο του πατέρα της, του παππού μου Γιαγκάκη Σαλούστρο. Μετά την κατοχή τη γερμανική, τ` Ανώγεια αποκαταστάθηκαν και η μητέρα μου ξανακάθισε στο αργαστήρι πάντα σιγοτραγουδώντας ένα λυπητερό σκοπό που έλεγε:
Ω Παναγιά μου Ανωγειανή
που ‘σουν αυτή την ώρα
απού εβάλανε φωθιά
στα ξακουσμένα Ανώγεια.
Τραγουδούσε κι ένα χαρούμενο σκοπό από τον Ερωτόκριτο αλλάζοντας λίγο τα λόγια:
Άρχισε και μεγάλωνε τ` αρωδαμού βλαστάρι
και πλήθαινε σε ομορφιά, σε γνώση και σε χάρη.
Οι γυναίκες στ` Ανώγεια εργάζονται, υφαίνουν, πλέκουν, κεντούν, ράβουν και συνεισφέρουν τα μέγιστα στην οικογένεια και στην κοινότητα. Η Υφαντική στ` Ανώγεια είναι ο βασικός πολιτιστικός δείκτης μαζί με τη μουσική και την ποιητική της μαντινάδας.
Τραγούδι τοῦ ἀργαλειοῦ.
Του Κώστα Κρυστάλλη ( απόσπ.).
Ἡ Ζερβοπούλα ἡ ὄμορφη κι ἀρχοντοθυγατέρα
στὸν ἀργαλιὸ τῆς ὕφαινε κι ἀνάρια ἐτραγουδοῦσε:
– Διασίδι, καλοδιάσιδο, γνεμένο στὸ νυχτέρι,
διασίδι μ᾿, ὄντας σ᾿ ἔγνεθα, τὸν συχνονειρεύομουν,
διασίδι, ὄντας σ᾿ ἐδιάζομουν, ἦρθεν ἀπὸ τὰ ξένα,
διασίδι, ὄντας σ᾿ ἐτύλιγα στὴν ἐκκλησιὰ τὸν εἶδα,
διασίδι, ὄντας σ᾿ ἐκόλναγα, μὄστειλεν ἀρραβῶνα.
Παῖξε ἀργαλιέ μου, βρόντησε, πέτα χρυσὴ σαΐτα,
τρίχτε καημένα χτένια μου, βαστᾶτε τὸν ἠχό μου,
νὰ βγοῦν τὰ ὑφάδια γλήγορα, νὰ ράψω τὰ προικιά μου,
γιατ᾿ ὁ καλός μου βιάζεται, βιάζεται νὰ μὲ πάρει!
1*. Αρχιτέκτων. Ιστορικός Αρχιτεκτονικής. Ιστορικός Τέχνης.
2*.Στην συγγραφέα Αταλάντη Μιχελογιαννάκη – Καραβελάκη που γράφοντας για την Κρήτη γράφει για όλον τον κόσμο.
