O Γιαν Φαμπρ κάνει reload ύστερα από πολλά χρόνια στην αθηναϊκή εικαστική σκηνή και αυτή η επαναφορά του αναμένεται να συζητηθεί και να προκαλέσει, αν κρίνουμε από την πρόσκληση της γκαλερί Crux στα εγκαίνια της ατομικής του έκθεσης, στις 26 Σεπτεμβρίου. Είναι ένα σχέδιο σε κίτρινο φόντο, το μινιμαλιστικό πορτρέτο του αιρετικού Βέλγου καλλιτέχνη με γυαλιά, που φτύνει σταυρούς, και δίπλα ένα κειμενάκι στα γαλλικά που παραπέμπει στα καρφιά στις ματωμένες παλάμες του Εσταυρωμένου… Ακόμα και ο τίτλος της ατομικής του έκθεσης, «I am blood» («Είμαι αίμα»), εμπεριέχει το ένα από τα δύο συστατικά με τα οποία έχει ταυτιστεί: «αίμα και σπέρμα». Είναι ο αμνός που σταυρώνεται ο Γιαν Φαμπρ, ο οποίος στο παρελθόν έχει δηλώσει πως «δέχεται με ευλογία να είναι το μαύρο πρόβατο στην τέχνη».
Αντιδράσεις
Δεν είμαστε θεοί για να κρίνουμε τον ρηξικέλευθο 65χρονο εικαστικό, θεατρικό καλλιτέχνη και συγγραφέα, ο οποίος δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις. Ο περισσότερος κόσμος τον γνωρίζει από τα «παλλόμενα πέη», την περίφημη παράσταση «Mount Olympus» που παρουσιάστηκε το 2015 στα Δημήτρια, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις, όταν Ολύμπιοι θεοί, ημίθεοι, θνητοί και ήρωες χόρευαν ολόγυμνοι στη σκηνή στροβιλίζοντας τους φαλλούς τους. Την ίδια παράσταση, που δίχασε, ήθελε να παρουσιάσει στην Επίδαυρο το καλοκαίρι του 2016, ως διευθυντής του Φεστιβάλ Αθηνών, αλλά δεν πρόλαβε, τον πρόλαβαν και πάλι οι αντιδράσεις. Από τους Ελληνες συναδέλφους του αυτή τη φορά. Στον θεσμό του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου θα μείνει ως ο πρώτος ξένος και ο πλέον βραχύβιος διευθυντής του, ο οποίος τοποθετήθηκε από τον τότε υπουργό Πολιτισμού Αριστείδη Μπαλτά τον Φεβρουάριο του 2016 και εκδιώχτηκε τον Απρίλιο του ίδιου έτους, άρον άρον από τους Ελληνες καλλιτέχνες οι οποίοι τον κήρυξαν ανεπιθύμητο, persona non grata. Οι καλλιτέχνες τού προσήψαν ότι μονοπωλεί το Φεστιβάλ για τον εαυτό του και τους Βέλγους δημιουργούς, τον κατηγόρησαν για «καλλιτεχνικό ολοκληρωτισμό» και ο ίδιος ανταπέδωσε μιλώντας για εθνικιστές και μετριότητες. Το θέμα πήρε πολιτικές διαστάσεις, όταν ζήτησαν και την παραίτηση του Μπαλτά, ενώ μάταιες πήγαν οι προσπάθειες να συμβιβαστούν οι δύο πλευρές, ακόμα και με παρέμβαση του τότε πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα…
Ο Γιαν Φαμπρ έχει βρεθεί αρκετές φορές στην κόψη του ξυραφιού. Το 2012 είχε κατηγορηθεί από φιλοζωικές οργανώσεις στο Βέλγιο για κακοποίηση ζώων, καθώς για τις «ανάγκες» του καλλιτεχνικού αποτελέσματος ενός βίντεο οι συνεργάτες του πετούσαν γάτες στον αέρα που προσγειώνονταν μπροστά στο δημαρχείο της Αμβέρσας. Και το 2018 μπήκε στο στόχαστρο του #metoo στη χώρα του όταν οι χορεύτριες του θιάσου του τον κατήγγειλαν, με ανοιχτή επιστολή, για βία και παρενόχληση, ενώ το 2022 καταδικάστηκε σε ποινή φυλάκισης 18 μηνών με αναστολή για βία, εκφοβισμό και σεξουαλική παρενόχληση κατά πέντε γυναικών καθώς και άσεμνη επίθεση σε μία. Κατά τη διάρκεια της δίκης, οι ενάγουσες περιέγραψαν τον Γιαν Φαμπρ ως άνθρωπο τυραννικό, που ταπείνωνε συστηματικά τις χορεύτριες και εξασκούσε σε ορισμένες περιπτώσεις σεξουαλικό εκβιασμό εναντίον τους. Ο εισαγγελέας πρότεινε την επιβολή ποινής τριετούς φυλάκισης, αλλά το δικαστήριο έκρινε ότι ορισμένα από τα αδικήματα είχαν παραγραφεί, καθώς τα γεγονότα αφορούσαν την περίοδο 2002-2018.
Τώρα έρχεται μια αθηναϊκή γκαλερί να αναβαπτίσει στην καλλιτεχνική κολυμβήθρα του Σιλωάμ τον Γιαν Φαμπρ, o oποίος δεν βρίσκεται και στην κορυφή της ζήτησης, οργανώνοντας από τις 26 Σεπτεμβρίου έως τις 16 Νοεμβρίου την ατομική του έκθεση στον χώρο της Crux, ενώ παράλληλα τον εκπροσωπεί στο περίπτερό της στην Αrt Athina, από 19 έως 23 Σεπτεμβρίου στο Ζάππειο Μέγαρο. Ασφαλώς και μια ιδιωτική γκαλερί μπορεί να το κάνει. Ελευθερία της έκφρασης υπάρχει και της βούλησης και της επιλογής και της προβολής των καλλιτεχνών. Και ένας θεσμός όπως η Art Athina, η φουάρ των γκαλερί, δεν έχει ρόλο να κάνει διακρίσεις, να κρίνει και να περιορίζει. Τα διλήμματα όμως σε τέτοιες περιπτώσεις παραμένουν και οι ερωτήσεις επαναλαμβάνονται και επιδέχονται πολλές απαντήσεις. Υπάρχει όριο στην ελευθερία ώστε να συμβαδίζει με την ηθική; Κρίνεται η αξία του έργου ή ο καλλιτέχνης και η προσωπικότητά του; Είναι το ταλέντο συγχωροχάρτι; Υπάρχει η παγίδα του cancel culture; Και τέλος πάντως η αρνητική προβολή είναι διαφήμιση;
Για να μην παραλείψουμε όμως και το εικαστικό σκέλος, ενημερώνουμε ότι ο Γιαν Φαμπρ θα παρουσιάσει στην Crux Galerie (Σέκερη 4) και στην έκθεση που επιμελείται η δρ Ιστορίας της Τέχνης και επιμελήτρια Κατερίνα Κοσκινά, «με την οποία ο καλλιτέχνης έχει μακρόχρονη και σταθερή συνεργασία», τη σειρά «I am blood», που αποτελείται από ψηφιδωτά από χρυσές ψηφίδες 24 καρατίων και σμάλτο και μια σειρά από σχέδια σε χαρτί.
Ψηφιδωτά
«Ο Γιαν Φαμπρ είναι γνωστός για την πολυδιάστατη αναγεννησιακή προσέγγιση της τέχνης, τη μελέτη της ιστορίας της, τη διασύνδεσή της με τον χώρο της επιστήμης, αλλά και των παραδοσιακών τεχνικών. Τα επιτοίχια ψηφιδωτά, όπως και τα σχέδια από τη σειρά Je suis sang (2005) που επίσης παρουσιάζονται στην έκθεση, αποτελούν την εικαστική συνέχεια της ομώνυμης περφόρμανς, για την οποία, έπειτα από ανάθεση του 55ου Φεστιβάλ της Αβινιόν, το 2001, συνέγραψε ένα μεσαιωνικού τύπου ποιητικό έργο, που στη συνέχεια σκηνοθέτησε και σκηνογράφησε ως επιτελεστικό πολυθέαμα. Ηταν μία από τις πλέον συζητημένες παραστάσεις, που αναφέρονταν στο θεμελιώδες συστατικό της ανθρώπινης ύπαρξης – το αίμα και τις διαφορετικές σημασίες και λειτουργίες του».
Ο πολυκαλλιτέχνης γοητεύεται και εμπνέεται από την αρχαία ελληνική τέχνη, τη μυθολογία και τη φιλοσοφία αλλά και από τον Μεσαίωνα, ενώ δραστηριοποιείται εκτός των παραδοσιακών χώρων των γκαλερί, σε δημόσιους χώρους όπως ο Καθεδρικός Ναός της Παναγίας στην Αμβέρσα και σε φημισμένα ιδρύματα όπως το Μουσείο του Λούβρου στο Παρίσι και το Ερμιτάζ στην Αγία Πετρούπολη.
