Δεν με απατά η μνήμη μου, ότι μαθητής της Ε’ Δημοτικού στο Α’ Δημοτικό του Πύργου το 1961, είχα λάβει μέρος με το σχολείο σε διαδήλωση υπέρ της αυτοδιάθεσης της Κύπρου, που εξελίχθηκε σε πορεία προς τη Μητρόπολη.
Δεν είχα καταλάβει γιατί είχαμε διαδηλώσει με το σχολείο μου τότε, κρατώ όμως το γεγονός ως ανώδυνο αγωνιστικό βάπτισμα του πυρός, που δεν ήταν τίποτε μπροστά στο ότι οι διαδηλώσεις νωρίτερα στην Αθήνα για τον απαγχονισμό των 20χρονων Καραολή και Δημητρίου είχαν αφήσει πίσω τους νεκρούς.
Το γιατί η διαδήλωση με πορεία, δεν το θυμάμαι, υποθέτω ότι θα ήταν η επέτειος έναρξης του αγώνα της ανεξαρτησίας-ένωσης με την Ελλάδα, με πολιτικό ηγέτη τον Μακάριο και στρατιωτικό τον μοιραίο για την Κύπρο στρατηγό Γεώργιο Γρίβα, αρχηγό κατά τη ναζιστική κατοχή στην Ελλάδα της ακροδεξιάς οργάνωσης «Χ».
Αν και ήδη ανεξάρτητη η Κύπρος από το 1960, με τις συμφωνίες Ζυρίχης και Λονδίνου, που η Αριστερά της Ελλάδας χαρακτήριζε προδοτικές, κατηγορώντας ανάλογα και τον Καραμανλή ως αντίβαρο στις μετεμφυλιοπολεμικές επιθέσεις της Δεξιάς περί «πρακτόρων της Μόσχας», το αίτημα για αυτοδιάθεση συνιστούσε αντικειμενικά αμφισβήτηση των ιδρυτικών συμφωνιών για την Κυπριακή Δημοκρατία που σήμερα υπερασπιζόμαστε μπροστά στον κίνδυνο οριστικής διχοτόμησης.
Στην Κύπρο οι συμφωνίες εκείνες ήταν και είναι ο καταστατικός χάρτης της δημοκρατίας, που δεν πέρασε από δημοψήφισμα. Οι δυσκολίες εφαρμογής εμφανίστηκαν εξαρχής, με τον Μακάριο να ζητά την αναθεώρηση των συμφωνιών, αμφισβητώντας τη λειτουργικότητά τους με τα περιβόητα 13 σημεία, για τα οποία είχε εισπράξει ένα «ήξεις/αφήξεις» από τους Αγγλους, ειδικούς στο «διαίρει και βασίλευε». Η κίνηση του Μακάριου πυροδότησε εντάσεις ανάμεσα στις δύο κοινότητες με ανοιχτές συγκρούσεις Χριστούγεννα του 1963, με συνέπεια τις πράσινες γραμμές το 1966 και την έλευση ειρηνευτικής δύναμης του ΟΗΕ την ίδια χρονιά.
Λυσσαλέα πολεμήθηκε η πολιτική του Μακάριου που είχε τη στήριξη του ΑΚΕΛ, κόμματος ριζωμένου στον λαό και με λαμπρές διεθνιστικές παραδόσεις από τα χρόνια του Εμφυλίου της Ισπανίας, όπου συμμετείχε στις Διεθνείς Ταξιαρχίες με πολλούς αγωνιστές, μεταξύ των οποίων ο μετέπειτα και σχεδόν μισόν αιώνα ηγέτης του Εζεκίας Παπαϊωάννου. Χάρη στο κόμμα αυτό, ο εμφύλιος δεν επεκτάθηκε στην Κύπρο.
Αυτή είναι πολύ συνοπτικά η πορεία της ανεξάρτητης Κύπρου, που δεν υπήρξε ειρηνική εξαρχής, αλλά μάτωσε βαρύτατα το 1974, όταν η χούντα και η ΕΟΚΑ Β’ θεώρησαν ότι θα πετύχαιναν την ένωση, δολοφονώντας τον ενδοτικό κατ’ αυτούς Μακάριο που κήρυσσε την πολιτική του εφικτού.
* Υπεύθυνος του Γραφείου Ειρήνης του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ.
