Για περίπου δύο δεκαετίες, η ψυχή του χτυπούσε στο Θέατρο Τέχνης: εκεί σπούδασε κι εκεί παρέμεινε, μέχρι το 1981, δίπλα στον δάσκαλο Κάρολο Κουν. Χτες, η καρδιά του, από την οποία αντιμετώπιζε σοβαρά χρόνια προβλήματα, εξαιτίας των οποίων νοσηλευόταν το τελευταίο διάστημα, σταμάτησε να χτυπά. Ο λόγος για τον Γιάννη Μόρτζο, ηθοποιό, σκηνοθέτη και δάσκαλο, με σημαντική παρουσία όχι μόνο στο σανίδι αλλά και στη σκηνή της ζωής. Ηταν από τα ιδρυτικά μέλη του ΠΑΣΟΚ το 1974, είχε συνδικαλιστεί στον χώρο του θεάματος και διετέλεσε πρόεδρος της Πανελλήνιας Οργάνωσης Θεάματος Ακροάματος (ΠΟΘΑ), ήταν δημοτικός σύμβουλος Αθηναίων για μια οκταετία (1986-1994) αλλά και μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Σκηνοθετών Θεάτρου.
Σπουδαίοι ρόλοι
Τη δυσάρεστη είδηση της απώλειάς του έκανε γνωστή, χτες, με 25 λέξεις που έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (Instagram) το «Σπίτι του Ηθοποιού»: «Σήμερα το πρωί στις 11.30, δυστυχώς, χάσαμε τον αγαπημένο μας ηθοποιό Γιάννη Μόρτζο. Η είδηση αυτή μας γέμισε όλους μεγάλη θλίψη. Καλό σου ταξίδι Γιάννη». Εξίσου σεμνή, αν και πληθωρική, ήταν και η θεατρική παρουσία του γεννημένου στη Σάμο, στις 11 Οκτωβρίου 1940, θεατρανθρώπου. Σπούδασε στο Θέατρο Τέχνης, όπου ως βασικό του στέλεχος ερμήνευσε σπουδαίους θεατρικούς ρόλους από μια ευρεία γκάμα του ρεπερτορίου: αρχαίο δράμα, κλασικό θέατρο, σύγχρονο θέατρο, θέατρο του παραλόγου και φυσικά το νεοελληνικό θέατρο, για το οποίο έτρεφε ιδιαίτερη αγάπη. Ο ίδιος σε μια παλαιότερη συνέντευξή του (στο «Αθηνόραμα») θυμόταν την πρώτη πρώτη θεατρική του εμφάνιση σε μια ιστορική παράσταση, τους «Ορνιθες»: «Θυμάμαι τον Κουν όλο να παραπονιέται: “Α, όχι, όχι, πώς παίζετε έτσι; Δεν είναι έτσι τα πουλιά”. Ο Τσαρούχης τα ίδια. Κι εμείς απορούσαμε: “Μα πώς, διάολο, να κάνουμε τα πουλιά;” Ε, το αστείο μας ήταν το εξής: “Θα πηδάμε ψηλά και θα πέφτουμε σιγά σιγά! Κάτι που ούτε οι χορευτές των Μπολσόι δεν θα κατάφερναν!”».
Για δύο δεκαετίες διετέλεσε βασικός πρωταγωνιστής του, γεγονός που του επέτρεψε να συμμετάσχει στα μεγάλα ευρωπαϊκά θεατρικά φεστιβάλ, όπου γνώρισε σπουδαίους καλλιτέχνες, πλουτίζοντας τις γνώσεις του. Διετέλεσε επίσης θεατρικός δάσκαλος για 35 χρόνια, ενώ στις συνεργασίες του περιλαμβάνονται οι περισσότεροι Ελληνες ηθοποιοί, σκηνοθέτες καθώς και συντελεστές του θεάτρου. Δημιούργημά του ήταν πριν από μερικά χρόνια το θέατρο «Τέσσερις εποχές» κι ακόμα νωρίτερα η «Λαϊκή Αθηναϊκή Σκηνή», για την οποία είχε σκηνοθετήσει κι αρκετά έργα με έμφαση στο ελληνικό ρεπερτόριο.
Η μεγάλη αγάπη του ήταν άλλωστε το νεοελληνικό θέατρο (Ιάκ. Καμπανέλλης, Δ. Κεχαΐδης, Γ. Σκούρτης, Μ. Ποντίκας, Λ. Αναγνωστάκη, Αλ. Σεβαστάκης, Γ. Αρμένης κ.ά.), ενώ είχε λίγες σχετικά συμμετοχές στην τηλεόραση, με κυριότερες «Το θέατρο της Δευτέρας», τον περίφημο «Χατζημανουήλ» στην ΕΡΤ, τα «Χαίρε Τάσο Καρατάσο», «Τι ψυχή θα παραδώσεις μωρή;» και πιο πρόσφατα και πάλι στην ΕΡΤ τη σειρά «Χαιρέτα μου τον πλάτανο» (2020). Ο Μόρτζος υπήρξε βέβαια κι ένας σπουδαίος δάσκαλος του θεάτρου: είχε διδάξει επί μία 12ετία στη σχολή του Θεάτρου Τέχνης, στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος και τα περισσότερα χρόνια (25) στη Δραματική Σχολή Μαίρης Βογιατζή-Τράγκα. Την προηγούμενη θεατρική σεζόν είχε σκηνοθετήσει τον «Βυσσινόκηπο» του Τσέχοφ στο «Διάχρονο Θέατρο Μαίρης Βιδάλη».
«Πώς γίνεται ένας ηθοποιός όπως εσείς να βιοπορίζεται μόνο από το θέατρο, ενώ οι περισσότεροι έπαιζαν και στον κινηματογράφο και στην τηλεόραση παράλληλα;» ρωτήθηκε από τον δημοσιογράφο της εφημερίδας «Espresso» Νίκο Νικόλιζα, στην τελευταία του συνέντευξη πριν από μερικούς μήνες.
«Δεν με ενδιέφερε ποτέ να γίνω πλούσιος. Ηθελα απλά να βιοπορίζομαι αξιοπρεπώς και να νιώθω ήσυχος με τη συνείδησή μου ότι όσα έκανα τα έκανα σωστά στον επαγγελματικό μου τομέα. Γι’ αυτό και όταν έφυγα από το Θέατρο Τέχνης, ασχολήθηκα εντατικά με την τηλεόραση. Η πρώτη μου τηλεοπτική δουλειά με το έργο “Χατζημανουήλ”, νομίζω, έχει αφήσει εποχή. Από εκεί έβγαζα χρήματα και τα διοχέτευα στις θεατρικές μου δουλειές».
Συνεργασίες
«Δεν επιδίωξα ποτέ το εμπορικό θέατρο. Αλλά εξαρτάται τι παίζεις και πώς το παίζεις το έργο. Γιατί πολλές φορές το ποιοτικό θέατρο είναι και εμπορικό. Εμένα μου άρεσε πάντα να παίζω όλους τους μεγάλους συγγραφείς και τραγικούς», έλεγε στην ίδια συνέντευξη, εξηγώντας τις καλλιτεχνικές του επιλογές: «Πάντα προσπαθούσα να προσέχω και τις συνεργασίες μου και την πορεία μου. Πολλές φορές πρέπει να προσέχεις με ποιους συνεργάζεσαι, γιατί ίσως δεν είναι αντάξιοι της δικής σου ιστορίας, οπότε φθείρεσαι και αυτό δεν έχει γυρισμό. Πάντα έκανα διαλογή με λεπτότητα».
«Ο Γιάννης Μόρτζος υπηρέτησε με ακατάβλητη αφοσίωση και μοναδική εντιμότητα το θέατρο […], άφησε σε όλους τους ρόλους που ερμήνευσε διακριτό στίγμα, κερδίζοντας δίκαια την αναγνώριση του θεατρικού κόσμου, αλλά και του μεγάλου κοινού, που τον αγάπησε ακόμη και μέσα από τις επιλεκτικές εμφανίσεις του στην τηλεόραση», δήλωσε η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη σε συλλυπητήριο μήνυμά της προς τους οικείους του.
