Πενήντα χρόνια μετά, ίδια μέρα, γυρνάω ξανά στην Αθήνα από τα Βίλια. Στις 24 του Ιούλη του 1974, αργά το απόγευμα, κάθομαι στο πίσω κάθισμα του «σκαραβαίου» μας, τριάμισι χρονών εγώ, δίπλα στ’ αδέρφια μου, τεσσάρων μηνών μωράκια. Έξω στην εθνική και μέχρι την Καβάλας τα αυτοκίνητα κορνάρουν ασταμάτητα. «Ε-ε-έρχε-ται!». Οι γονείς μου δε φαίνεται να συμμερίζονται τον ενθουσιασμό του γύρω δρόμου, παρότι μάλλον το διασκεδάζουν. «Ποιος έρχεται, μαμά;» – «Έρχεται ο Καραμανλής. Η Χούντα πέφτει».
Η Χούντα πέφτει και ήδη το αυτοκινητάκι μας το νιώθω πιο ανάλαφρο. Κι αυτόν τον Καραμανλή που όλοι περιμένουν τον φαντάζομαι έναν λιγνό όμορφο νέο με πλούσια καστανά μαλλιά, σαν τα πριγκιπόπουλα στα χάρτινα εικονογραφημένα παραμύθια που μου διάβαζαν. Λίγες μέρες αργότερα, η απογοήτευσή μου θα είναι μεγάλη όταν θα τον δω στην τηλεόραση στο πρώτο του διάγγελμα.
Η δημοκρατία είναι μια λέξη που μαθαίνω συλλαβιστά. Είναι η ισχνή φιγούρα των σκιτσογράφων, με το φρυγικό σκούφο που πάνω του έχει το αρχικό μου γράμμα, Δ. Μια νέα ταλαιπωρημένη γυναίκα που μοιάζει να χρειάζεται τροφή και φροντίδα για να δυναμώσει.
Και η φροντίδα που θα πάρει ποτέ δε θα είναι αρκετή. Το αδύναμο σώμα της δε θα μπορέσει να συγκρατήσει το μιραφιόρι του Παναγούλη στη μοιραία στροφή της Βουλιαγμένης. Να σταματήσει τις σφαίρες που θα σημαδέψουν τους καινούργιους νεκρούς στις επετείους του Πολυτεχνείου. Να σώσει τη ζωή του Τεμπονέρα, του Φύσσα, του Λουκμάν, του Ζακ.
Κι αν στα χρόνια της μπούμε στην ΕΟΚ, κι αν κερδίσουμε Ολυμπιάδα, Ευρωμπάσκετ και Euro, κι αν δε διπλώνουμε πια την εφημερίδα μη και τη δει ο χαφιές της γειτονιάς, κι αν βγάζουμε το πανεπιστήμιο χωρίς πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων, τα παιδιά μας θα εκκλησιάζονται ακόμα υποχρεωτικά, οι γιατροί μας θα πληρώνονται ακόμα με φακελάκι, οι καλές δουλειές θα κλείνονται με απευθείας αναθέσεις, η παιδεία και η υγεία θα ξεπουλιούνται στα funds, οι φυσικές και άλλες καταστροφές θα είναι ευκαιρία για υπερκέρδη, διάφοροι απατεώνες, τηλεπερσόνες και μαφιόζοι κάθε λογής θα λυμαίνονται τον εθνικό πλούτο, ακυρώνοντας τους θεσμούς, και το μέλλον της χώρας θα διαμελίζεται στην κοιλάδα των Τεμπών.
Το πολίτευμά μας αποκαταστάθηκε εκείνο το βράδυ, πενήντα χρόνια πριν. Όμως η τωρινή έλλειψη χάσκει στην ηχώ του αλλοτινού συνθήματος. Η ουσιαστική δημοκρατία, αυτή που πάνω απ’ όλα εξασφαλίζει την κοινωνική δικαιοσύνη, ακόμα να έρθει.
*Επίκουρη Καθηγήτρια Δημοσίου Δικαίου, Αναπληρώτρια Κοσμήτορας Σχολής Νομικών, Πολιτικών και Κοινωνικών Επιστημών Πανεπιστημίου Sorbonne Paris Nord
Μέλος της Γραμματείας του Τμήματος Εξωτερικής Πολιτικής και Διεθνών Σχέσεων του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ
