Περπατώντας με τους συγγραφείς

Ξεκινώντας από τον Αριστοτέλη με την περιπατητική σχολή, με τον Οράτιο που περιπλανάται στην Ιερά οδό (Ibam forte via Sacra…), μέχρι τον Δάντη που έκανε τον περίπατό του με τον Βιργίλιο στην «Κόλαση», ο περίπατος είχε πάντα μια σημαντική θέση στη λογοτεχνία και ήταν πάντα η πιο τέλεια ασχολία για ποιητές-συγγραφείς και διανοητές.

Η εποχή μας αρχίζει με δύο μνημειώδεις περιπάτους, εκείνον του υπέργηρου και μελαγχολικού Ρουσό στις «Εξομολογήσεις» κι εκείνον ενός μελαγχολικού Καντ στο «Περί παιδαγωγικής», που υπολόγιζε και το δευτερόλεπτο όταν έβγαινε για περίπατο. Δύο πνεύματα που φαντασιώνονταν με τρόπο εξαίσιο κατά τη διάρκεια του περιπάτου τους. Ακολουθούν άλλα δύο πνεύματα, ρομαντικά και «τουριστικά»: ο Γκέτε γράφει τα «Χρόνια της περιπλάνησης» και ο Σταντάλ το «Περίπατοι στη Ρώμη», όπου δεν ανακαλύπτει μόνο τα έργα τέχνης αλλά και τον χαρακτήρα των Ιταλών που θα συναντήσουμε κυρίως στο «Μοναστήρι της Πάρμας».

Αργότερα, στα «Ανθη» του Μποντλέρ, που περπατά στο Παρίσι λίγο περίεργος και λίγο βαριεστημένος, σαν ο κάθε δανδής που σέβεται τον εαυτό του. Και φτάνουμε στον περίπατο της παρακμής, όπου ο Μπένγιαμιν περιδιαβαίνει με κριτικό πνεύμα στο Παρίσι και αναλύει τις κινήσεις και τις «Reflections» του. Μέχρι που, με τον Τζόις ή, καλύτερα, με τον Μπλουμ στον «Οδυσσέα», φτάνουμε στον πιο ονομαστό περίπατο του 20ού αιώνα, μέσα από τους δρόμους του Δουβλίνου. Ενας λογοτεχνικός περίπατος που ακόμη και σήμερα αναφερόμαστε στη διαδρομή που χαράχτηκε σ’ έναν χάρτη και που γιορτάζεται στο Δουβλίνο την ημέρα που πραγματοποιήθηκε, στις 16 Ιουνίου.

Και ο Προυστ, στην «Αναζήτηση του χαμένου χρόνου», περπατά στη σκιά των ανθισμένων κορασίδων και γράφει ότι η εφηβεία του περιέκλειε στο ίδιο όνειρο όλη τη γειτονιά όπου περπατούσε. Περπατά μαζί με τον σκύλο του Μπάουσκαν ο Τόμας Μαν στο «Σκύλος και αφέντης», ο Ιταλο Σβέβο στην Τεργέστη με τον πιστό του «Αργο» και ο Ρόμπερτ Βάσλερ τιτλοφορεί ακριβώς τον «Περίπατο» σ’ ένα μαγευτικό βιβλιαράκι που αποδίδει στο περπάτημα την πνευματική πεμπτουσία και δημιουργεί την υφολογική μίμηση.

Σε κάθε έναν από τους παραπάνω συγγραφείς ο περίπατος γίνεται μεταφορά της γραφής τους και της άποψής τους για τον κόσμο, ο περίπατος του μυαλού που περιπλανάται και διαλογίζεται πάνω στις αδράνειες και στα ασήμαντα, διατρέχει τρυφερές και ελαφρές ιδέες αποδίδοντας έτσι στον περιπατητή την αίσθηση της απόλυτης ύπαρξης. Ο περίπατος είναι ίσως το πιο ριζοσπαστικό αρχέτυπο της σύγχρονης λογοτεχνίας.