«Το μυστικό της Κοντέσσας Βαλέραινας»… φανερώνεται μετά μουσικής 

Την έχουμε ξανανταμώσει την Ομάδα Τέχνης «ΖύμΩσις» με άλλη ευκαιρία (βλ. Η εαρινή σύναξις των ηθοποιών) και τώρα έρχεται να μας θυμίσει πόση ανάγκη έχουμε από έναν άλλο κόσμο – που γίνεται όλο και λιγότερο εφικτός… 

«Δεν νοείται να είσαι Ζακυνθινός καλλιτέχνης και να μην έχεις “βουτήξει” στο έργο του Ξενόπουλου», μας λέει ο Κωσταντής Μουζάκης, σκηνοθέτης της παράστασης. «Διαλέξαμε “Το μυστικό της Κοντέσσας Βαλέραινας” για να ξανασυναντήσουμε αυτόν τον ανώτερο ηθικά άνθρωπο που έχει χαθεί στις μέρες μας, να δούμε αν εντέλει υπάρχει μέσα μας, αν θα τον ξαναβγάλουμε στην επιφάνεια βλέποντας κάποιον να δίνει τη ζωή του για κάποια ιδανικά, για τα “πιστεύω” του», τονίζει.

Το έργο διαδραματίζεται στο μεταίχμιο της αποδρομής του παλιού κόσμου στο τέλος του 19ου αιώνα –με τους κόντηδες να χάνουν τα προνόμιά τους και με θαμπωμένα πια τα οικόσημά τους– και της ανάδυσης του καινούργιου κόσμου – με τους εμπόρους να αντικαθιστούν τα «τζάκια» και να ευαγγελίζονται μια νέα εποχή. 

Το αρχοντικό των Βαλέρηδων πουλήθηκε για χρέη. Η Κοντέσσα Βαλέραινα κατέχει ένα μυστικό γιατροσόφι για τα μάτια, η συνταγή του οποίου πάει από πεθερά σε νύφη –και μόνο λίγο πριν πεθάνει η πεθερά– και δίνεται δωρεάν πάνω από 200 χρόνια από την οικογένειά τους σε όσους το έχουν ανάγκη. Τώρα, το μέλλον της οικογένειας κρέμεται από την πώληση αυτής της συνταγής σε έναν απατεώνα έμπορο, που τάζει κέρδη και μεγαλεία. 

«Ο νους της τώρα της λέει πως έτσι πρέπει να κάμει. Δε μένει παρά να της το πει κι η καρδιά», λέει σε κάποιο σημείο του έργου η νύφη στον άνδρα της, αναφερόμενη στην απόφαση που διστάζει να πάρει η πεθερά της η Κοντέσσα. Και εκεί ακριβώς είναι το πρόβλημα. Πως δεν της πάει η καρδιά της Βαλέραινας να πουλήσει τη συνταγή – και μάλιστα σε έναν ξένο. Ξένο σε όλα όσα εκείνη ήξερε ώς τότε: τιμιότητα, πίστη, ανιδιοτέλεια, χρέος ηθικό, όχι οικονομικό. Ο κόσμος της γκρεμίζεται συθέμελα κι εκείνη συμβάλλει σε αυτό, πατώντας έναν όρκο.

Η Ανάγκη, αυτή που λυγίζει ακόμα και θεούς, λυγίζει και την Κοντέσσα. Υπό την πίεση όλων, ενδίδει. Αγοράζει δηλητήριο, το παίρνει και, πιστή στον όρο η συνταγή να δίνεται πριν πεθάνει η πεθερά, φανερώνει το πανεύκολο φάρμακο στη νύφη της. Ο από μηχανής θεός του θεάτρου, όμως, βοηθάει την οικογένεια από άλλο δρόμο, λιγότερο επώδυνο. Το μυστικό θα παραμείνει μυστικό, αλλά η Βαλέραινα χάθηκε…

«Σε κάποιο σημείο του έργου, αναφέρεται η όπερα “Μάρκος Μπότσαρης” του Καρρέρ, όπου υπάρχει “Ο γερο-Δήμος” του Αριστοτέλη Βαλαωρίτη (σ.σ. το γνωστό

«Εγέρασα, μωρές παιδιά, πενήντα χρόνους κλέφτης”). Κάνω λοιπόν έναν παραλληλισμό του γερο-Δήμου με τη Βαλέραινα: όπως κι αυτός δίνει τη ζωή του για την ελευθερία και αυτή δίνει τη ζωή της για τα ιδανικά της. Έχουμε ετοιμάσει ένα βίντεο που θα παιχτεί κατά τη διάρκεια της παράστασης, όπου ένα κορίτσι που σπουδάζει σοπράνο θα τραγουδήσει ένα μέρος του τραγουδιού του “Γερο-Δήμου” σε μουσική Καρρέρ», μας λέει ο Κωσταντής Μουζάκης. 

«Έχουμε προσθέσει μία σκηνή στο έργο», μας ενημερώνει ο σκηνοθέτης. «Υπάρχει ζωντανή μουσική που την αποδίδει ο πιανίστας Διονύσιος Σεμιτέκολος, με αποσπάσματα από την όπερα “Maria-Antonietta” του Παύλου Καρρέρ. Ο Κόντε Βαλέρης, επιστρέφοντας στο σπίτι του, λέει στη μητέρα του: “Μάνα, γυρίσαμε από το σπίτι του Παύλου του Καρρέρ που μας έπαιξε ένα μικρό απόσπασμα από την καινούργια του όπερα τη “Μαρία-Αντουανέττα”. Αυτό μου έδωσε την ιδέα να δημιουργηθεί παράλληλη δράση πάνω στη σκηνή, δηλαδή να μεταφερθούμε στο σπίτι του Καρρέρ και να ακούσουμε κομμάτια από την όπερα. Ο Διονύσης Σεμιτέκολος υποδύεται τον Καρρέρ, που ήταν ο πρώτος ο οποίος έγραψε όπερα για την εθνική λυρική σκηνή. Πήραμε τα χειρόγραφα από το Μουσείο Σολωμού, ψηφιοποιημένα, και ο Διονύσης παίζει από το πρωτότυπο. Είναι, θα λέγαμε, ένα θεατρικό έργο-συναυλία».

Υπάρχει, όμως, ακόμα μία πρωτοτυπία στα σχέδια του Κωσταντή Μουζάκη και της ομάδας τέχνης «ΖύμΩσις» (για να δημιουργείται το ρήμα ΖΩ γράφεται έτσι περίεργα).

«Έχουμε δημιουργήσει μια δράση με βάση την “Κοντέσσα Βαλέραινα”», μας λέει ο σκηνοθέτης, «που την έχουμε καταθέσει (το Μουσείο Σολωμού, η Ξενοπούλειος Βιβλιοθήκη, η Έφη Λάζου, η “ΖύμΩσις” κ.ά.) στο υπουργείο Παιδείας για να πάει στα σχολεία. Αν δεχτεί το υπουργείο, θα υπάρξουν δύο σκηνές του έργου σε διαδραστική μορφή. Στην πρώτη σκηνή τα παιδιά (από Ε΄-Στ΄Δημοτικού μέχρι το Λύκειο) βλέπουν ποιο είναι το μυστικό και γιατί το κρατάει τόσα χρόνια η Κοντέσσα και στη δεύτερη η Βαλέραινα ρωτάει τον έφηβο εγγονό της τον Παυλάκη τι γνώμη έχει για το αν πρέπει να πουλήσει τη μυστική συνταγή στον έμπορο. Περιμένει η δόλια ότι το παιδί θα της πει “Νόνα, μην το πουλήσεις!”, αλλά εκείνο της λέει “Είσαι μουρλή; Πούλησέ το! Το μόνο που αξίζει είναι τα λεφτά!”. Εκεί θέλουμε να δούμε την αντίδραση των παιδιών –την οποία φοβάμαι, για να πω την αλήθεια– και να καταλάβουμε αν θέλουν να αλλάξουν το τέλος της ιστορίας και να την προσαρμόσουμε ανάλογα: αν συμφωνούν με τον έφηβο, θα υπάρξει άλλη έκβαση, ενώ αν διαφωνούν, άλλη. Θα υπάρξει και συζήτηση με τα παιδιά. Εύχομαι από την καρδιά μου να διαφωνήσουν… Τα διλήμματα της εποχής μας, ήδη εδώ και 120 χρόνια, με το προφητικό αριστούργημά του, τα είχε μελετήσει ο Ξενόπουλος». 
Καλοτάξιδο, λοιπόν!

ΥΓ. Στην ερώτησή μας «Εσείς τι περιμένετε από αυτή την παράσταση;» ο Κωσταντής Μουζάκης απάντησε: «Να αλλάξω εγώ και ο κόσμος». Γιατί όχι; Άλλωστε και ο Κομαντάντε έλεγε «Είμαστε ρεαλιστές. Επιδιώκουμε το αδύνατο»…

INFO: Για δέκα παραστάσεις (25/5-9/6/2024), στο Θέατρο Σαρακηνάδου στη Ζάκυνθο, στις 21.15. Σκηνοθεσία-δραματουργία: Κωσταντής Μουζάκης. Σκηνογραφία: Σταμάτης Χονδρογιάννης. Μουσική: Παύλος Καρρέρ. Πιάνο επί σκηνής: Διονύσης Σεμιτέκολος. Ερμηνεύουν: Ντίνα Λυκούρεση (Κοντέσσα Βαλέραινα), Κανέλλα Σχίζα (Όρσολα), Τάσος Αβούρης (Κόντε Μανώλης Βαλέρης), Μαρία Μανδηλά (Κοντέσσα Τασία), Αντώνης Παπαδάκης (Παυλάκης), Γιώργος Κορφιάτης (Τζώρτζης Πάπουζας). Βίντεο σοπράνο: Αμαλία Λιόλιου. Απαγγελία ποιήματος-φωνή: Κωσταντής Μουζάκης.