Προς τον γκρεμό μ’ ένα ποτήρι κρασί στο χέρι

Η τοπική κοινότητα Αλιφείρας είναι χαρακτηρισμένη ως αγροτικός ημιορεινός οικισμός, διαβάζουμε στην ηλεκτρονική εγκυκλοπαίδεια. Ενας οικισμός με το ίδιο όνομα διά μέσου των αιώνων. Εκτός από οικισμός στην Αρκαδία, υπήρξε με το ίδιο όνομα και ακριβώς στο ίδιο μέρος και μια αρχαία πόλη, ερειπωμένη και λησμονημένη.

Είναι το όνομα αυτού του τόπου που έγινε τίτλος στο νέο έργο του Ανδρέα Στάικου, που παρουσιάζεται Δευτερότριτα (21.00) στη σκηνή Ωμέγα του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά: «Αλίφειρα». Μια γλυκόπικρη κωμωδία, για έναν τόπο όπου «δεν έμεινε και κανένας για να πεθάνει», και από τις δύο νέες που ακόμη τον κατοικούν ανάμεσα σε σαύρες, αράχνες, κουκουβάγιες και αρχαίες πέτρες, εκεί όπου ακόμη και το καφενείο έχει κλείσει, η μία ολοένα σχεδιάζει να φύγει κι όλο κάτι την εμποδίζει τελευταία στιγμή. Και η άλλη; Δέσμια του καθήκοντος περιμένει τον θάνατο της μητέρας της, με μια λαχτάρα τόσο πολύ κάτι να αλλάξει που ίσως ακόμη και την αναπάντεχη επίσκεψη δύο ξένων μπορεί να τη φαντάστηκε – είναι τότε που ανοίγουν οι κρουνοί της φαντασίας, των φαντασιώσεων και του ονείρου, που αποτελούν τα υλικά με τα οποία θα ανεγερθεί πάνω στην άμμο το νέο, μεγαλοπρεπές κτίσμα της Αλιφείρας…

Κι όπως μιλούν οι ήρωες είναι σαν να διηγούνται την ιστορία τόσων και τόσων ερειπωμένων χωριών της ελληνικής υπαίθρου, τόσων και τόσων αδιεξόδων για τη νέα γενιά που εναποθέτει όλες τις ελπίδες της σε μια βαλίτσα και ένα φευγιό, τόσων και τόσων ματαιώσεων σε μια χώρα που δεν βλέπουν ούτε «ένα συννεφάκι να μας κρατήσει συντροφιά». Και είναι αυτή η έλλειψη προοπτικής που μέσα από τα λόγια τους αφήνει χώρο για ένα εξωφρενικό και παράδοξο χιούμορ…

Γιατί εκεί είναι Αλίφειρα, δεν είναι παίξε γέλασε και όπως ακούγεται κάποια στιγμή στο έργο: «Γιατρός; Στην Αλίφειρα; Ούτε ο Καραγκιόζης δεν θα καταδεχόταν να ασκήσει στην Αλίφειρα το επάγγελμα του γιατρού».

● Τι είχατε κατά νου όταν το σκαρώνατε; ρωτήσαμε τον συγγραφέα και σκηνοθέτη του, Ανδρέα Στάικο.

Δεν είχα τίποτα κατά νου. Μου αρέσει να είμαι άδειος μπροστά σε μια λευκή σελίδα και να μην ξέρω τίποτα. Και μπορεί να με εμπνεύσει μια λέξη, όπως εδώ κατά σύμπτωση διαβάζοντας τον περιηγητή του 2ου μ.Χ. αιώνα, τον Παυσανία, έπεσε το μάτι μου στη λέξη Αλίφειρα, ένα αρχαίο τοπωνύμιο κάπου στην Αρκαδία. Και τότε, πάλι είχε συναντήσει μια ερειπωμένη πόλη που συνέχισε την παράδοση των ερειπίων μέχρι… σήμερα, μία πόλη-φάντασμα.

● Είναι όμως κάτι παραπάνω από ένας σύγχρονος ερημωμένος τόπος η Αλίφειρά σας.

Θυμίζει οτιδήποτε έχει σχέση με την ερημιά της ψυχής, του χώρου και το όπλο για να αντιμετωπίσεις την ερημιά – την κωμωδία. Θα το έλεγα πιο πολύ ένα υπαρξιακό έργο, όπου οι άνθρωποι ψάχνουν πώς θα γεμίσουν το κενό της ζωής τους και που ο τόπος τους, παρά τη φυσική ομορφιά, δεν τους δίνει καμία πιθανότητα: ή πρέπει να φύγουν για να μην πεθάνουν ή να μείνουν εκεί μέχρι να εκμηδενιστούν. Μια οριακή υπαρξιακή κατάσταση.

● Οπου όλα καταλήγουν στον γκρεμό;

Αλλά με ένα ποτήρι κρασί στο χέρι, με γέλια και αστεία που είναι το μοναδικό αντίδοτο.

● Στο έργο εμφανίζονται και δύο επισκέπτες που δεν ξέρουμε αν υπήρξαν πραγματικά ή αν ήταν ένα όνειρο που πέρασε…

Εχει αρκετά επίπεδα ανάγνωσης και ο καθένας το βλέπει με τον τρόπο του. Σαν μια ρεαλιστική κωμωδία του ’50-’60, σκληρή ή γλυκόπικρη. Εγώ το βλέπω πιο πολύ σαν ένα υπαρξιακό ταξίδι στα βάθη της συνείδησής σου και πώς βγαίνεις από εκεί; Αλώβητος, τραυματισμένος;…

● Επισκεφτήκατε το πραγματικό χωριό;

Υπάρχει ένα χωριό ακριβώς δίπλα από τα αρχαία ερείπια, με καμιά 30αριά κατοίκους, τους γέρους του χωριού. Δεν συνάντησα ούτε καφενείο ούτε κάτι που να μαρτυρά κάποια ζωντάνια. Αλλά δεν είναι μια ρεαλιστική παρουσίαση, είναι ένα αινιγματικό όνομα, ένα πρόσχημα, μια μεταφορά για να μιλήσω για αυτήν την υπαρξιακή καταβύθιση. Μάλιστα ήρθαν κάτοικοι που κατάγονται από κει οι οποίοι είδαν στο έργο τη διαχρονική παρακμή του χωριού τους και μου εξέφρασαν τη στενοχώρια τους που δεν υπάρχει κόσμος γιατί ακόμη και τα καλοκαίρια οι άνθρωποι προτιμούν πια τις παραλίες και όχι την έρημη μοναξιά του βουνού.

● Τόση ερημιά που δεν υπάρχει άνθρωπος πια να… πεθάνει.

Συνδύασα το έργο λίγο με την εποχή μετά το 1950, που υπήρχε εκτός από όλη την κατάρα του δύσκολου τόπου και το επιπλέον του εμφυλίου πολέμου, μια εγκατάλειψη και μια εξορία που ενίσχυσαν την ερημιά. Είναι κάπως το σύμβολο του καταραμένου τόπου που όμως τον αγαπάμε και θέλουμε εκεί να αλλάξουμε τα πράγματα.

♦ Πληροφορίες: «Αλίφειρα» του Ανδρέα Στάικου.
Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, Σκηνή Ωμέγα (Λεωφόρος Ηρώων Πολυτεχνείου 32, Πειραιάς). Κάθε Δευτέρα και Τρίτη (21.00).
Σκηνοθεσία: Ανδρέας Στάικος.
Μουσική: Νίκος Ξυδάκης.
Σκηνικά – σχεδιασμός αφίσας: Αλέξης Κυριτσόπουλος.
Κίνηση: Κάτια Σαβράμη. Φωτισμοί: Χάρης Δάλλας.
Φωτογραφίες: Ραφαήλ Σουλιώτης. Βοηθός σκηνοθέτη: Κωνσταντίνος Σαράντης.
Παίζουν: Δημήτρης Πασσάς, Ελένη Ζαραφίδου, Εμμανουέλα Κοντογιώργου, Αιμιλία Μήλιου.
Εισιτήρια 6-15€