Το βιβλίο της Αννας Καρακατσούλη «Το ξίφος του πνεύματος – Βιβλίο, πολιτισμική ηγεμονία και Ακρα Δεξιά στην Ελλάδα μετά το 1974» έρχεται να καλύψει ένα σημαντικό κενό στην ελληνική βιβλιογραφία σχετικά με τη συμβολή των εκδόσεων στον χώρο του βιβλίου στην πολιτική και εκλογική άνοδο της Ακρας Δεξιάς στην Ελλάδα της μεταπολίτευσης. Το βιβλίο «εξετάζει την πολιτισμική διάσταση του ηγεμονικού σχεδίου της σύγχρονης άκρας δεξιάς όπως αυτή παρατηρείται στην ελληνική πολιτική και κοινωνία» (σελ. 20).
Η Αννα Καρακατσούλη ακολουθεί μια διεπιστημονική προσέγγιση για να αποδείξει τη συμβολή των εκδόσεων, των βιβλίων και τελικά των (ακροδεξιών) ιδεών στην πολιτική και εκλογική δυναμική της Ακρας Δεξιάς στην Ελλάδα όχι μόνο ως αποτέλεσμα της οικονομικής κρίσης, αλλά ως μια συνέχεια και μια εκτεταμένη προσπάθεια ανασυγκρότησης στο πλαίσιο της Γ’ Ελληνικής Δημοκρατίας, σε ένα πλαίσιο δυσμενές για την Ακρα Δεξιά, που χαρακτηρίστηκε από τη ριζοσπαστικοποίηση –από τα Αριστερά– της ελληνικής κοινωνίας και από την αποκήρυξη της Ν.Δ. και του Κ. Καραμανλή της οποιαδήποτε σχέσης με τη δικτατορία και την Ακρα Δεξιά. Συνδυάζει την ιστορική πορεία των εκδόσεων που αναφέρονται στον χώρο της Ακρας Δεξιάς, με την πολιτική επιστήμη με αναφορές στα κομβικά σημεία της Γ’ Ελληνικής Δημοκρατίας (Μεταπολίτευση, πτώση των κομμουνιστικών καθεστώτων, οικονομική κρίση).
Το πρώτο κεφάλαιο, «Η Νέα Δεξιά», αναφέρεται καταρχάς στον ορισμό της έννοιας της Ακροδεξιάς υιοθετώντας την προσέγγιση του Taguieff: «Μια ομάδα διανοουμένων που τη δεκαετία 1970-1980 εξετάζουν κριτικά και απορρίπτουν τόσο τη δυτικοευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία όσο και τον κομμουνισμό. Πολιτικά νεοσυντηρητικοί, οικονομικά φιλελεύθεροι και πολιτισμικά αντιδραστικοί εμφανίζονται ως υπέρμαχοι της οργανικής ενότητας της Ευρώπης και μιας ηθικής τάξης με θεμελίωση στη χριστιανική θρησκεία» (σελ. 31). Σε συνδυασμό με την προσέγγιση του Dominique Verner, η νέα Ακρα Δεξιά θέτει ως στόχο την ανατροπή του συστήματος και τη διαμόρφωση μιας νέας κοινωνίας με έμφαση στον εθνικισμό και την παράδοση, σε αντιδιαστολή με τον υλισμό, τον κομμουνισμό, την παγκοσμιοποίηση και τη δημοκρατία, σε μια διαδικασία μεταπολιτικής που σύμφωνα με τον Allain de Benoist «νοείται ως το προβάδισμα της κουλτούρας επί της πολιτικής ως προϋπόθεση για την επαναστατική ανατροπή» (σελ. 54). Αντίθετα στην Ελλάδα, οι βάσεις της Νέας Δεξιάς, ο ελληνικός εθνικισμός, ενώ λειτουργεί με παρόμοιο τρόπο σε σχέση με τον Ευρωπαϊκό Κανόνα, βασίζεται «στην Αρχαία Ελλάδα, τους διανοητές του ρομαντικού εθνικισμού στο γύρισμα του αιώνα και τον Μεσοπόλεμο και στα δύο αυταρχικά καθεστώτα, τη Μεταξική δικτατορία και τη δικτατορία των Συνταγματαρχών» (σελ. 38).
Το δεύτερο κεφάλαιο, «Τέσσερα κύματα», αναφέρεται στις διαφορές της μεταπολεμικής Ακρας Δεξιάς σε σχέση με την Ακρα Δεξιά του Μεσοπολέμου. Στο πρώτο κύμα, στη μεταπολεμική συνθήκη, οι εκπρόσωποι της φασιστικής Ακρας Δεξιάς του Μεσοπολέμου προσπαθούν να οργανωθούν σε κοινωνικό επίπεδο μέσω ταμείων αλληλοβοήθειας ώστε να αμυνθούν λόγω της δύσκολης θέσης στην οποία βρίσκονται. Με βασικούς άξονες τον αντικομμουνισμό, τον ευρωπαϊκό εθνικισμό, τον κορπορατισμό και την κοινή άμυνα, στόχο έχουν την ανάδειξη μιας αυτοκρατορικής Ευρώπης. Το δεύτερο κύμα είναι ο «δεξιός λαϊκισμός» σε Ιταλία και Γαλλία και δίνει έμφαση στα μεσαία στρώματα. Το τρίτο κύμα είναι η εκλογική δυναμική που αναπτύσσεται από τη δεκαετία του 1970 λόγω της οικονομικής κρίσης που συνδυάζεται με βομβιστικές επιθέσεις, τα «Μολυβένια Χρόνια». Το τέταρτο κύμα απορρέει από την πτώση των κομμουνιστικών καθεστώτων, την τάση για παγκοσμιοποίηση και είναι η κανονικοποίηση της Ακρας Δεξιάς ως ρητορική και κυβερνητική επιλογή, όπως για παράδειγμα ο ΛΑΟΣ και οι ΑΝ.ΕΛΛ.
Στο τρίτο κεφάλαιο, «Η λόγια ελληνική παράδοση», αναλύονται οι βασικοί Ελληνες διανοούμενοι που διαμόρφωσαν τον ελληνικό εθνικισμό (συνδυασμός νατιβισμού, αυταρχισμού και λαϊκισμού), όπως οι Α. Εφταλιώτης, Π. Βλαστός, Ι. Δραγούμης, Π. Γιαννόπουλος, Ν. Καζάζης, Ι. Συκουτρής, Σ. Καραϊσκάκη.
Στο τέταρτο κεφάλαιο, «Ακροδεξιοί σχηματισμοί και εκδοτική παραγωγή στη μεταπολίτευση», αναλύεται το πώς, παρά το ριζοσπαστικό περιβάλλον μετά την πτώση της δικτατορίας, η ατελής αποχουντοποίηση οδήγησε την Ακρα Δεξιά στην αποδοχή της κοινοβουλευτικής διαδικασίας. Στο πλαίσιο αυτό εξετάζονται η δυναμική της Εθνικής Παράταξης, της ΕΝΕΚ, όπως και το περιοδικό «Το Κίνημα».
Στο πέμπτο κεφάλαιο, «Εκδοτική έκρηξη», εξετάζεται η εποχή όπου η καραμανλική Ν.Δ. αποκόπτεται πολιτικά από τους οπαδούς της δικτατορίας, οι οποίοι ακολουθούν πλέον ανεξάρτητη πορεία με την ίδρυση της ΕΠΕΝ, της Χρυσής Αυγής, του Ελληνικού Μετώπου. Στο πλαίσιο αυτό δίνεται έμφαση στα περιοδικά «Αντίδοτο» και «Γαμμάδιον», ενώ σημαντικές ευκαιρίες ανάπτυξης προσφέρει το ζήτημα της Μακεδονίας. Με την ίδρυση του ΛΑΟΣ, η Ακρα Δεξιά εισέρχεται στην εποχή της τηλεθέασης και αναλύονται οι περιπτώσεις των Αδ. Γεωργιάδη, Κ. Βελόπουλου και Δ. Λιακόπουλου.
Στο έκτο κεφάλαιο, «Η ιδεολογική ηγεμονία της Δεξιάς είναι κοντά», εξετάζεται η εκδοτική ανάπτυξη της Ακρας Δεξιάς τον 21ο αιώνα με βασικά χαρακτηριστικά «τον ρατσισμό και τη στοχοποίηση των μεταναστών και των προσφύγων» (σελ. 285). Στο πλαίσιο αυτό εξετάζονται τα εκδοτικά της Χρυσής Αυγής, οι Εκδόσεις Ηλεκτρον του Κ. Πλεύρη, η «Λόγχη», τα εκδοτικά του Αλέξανδρου Καρρά («Νέα Γενεά», «Εκτωρ», «Νυμφίος») και οι εκδόσεις της περιφέρειας («Αντίδοτο», «Αδούλωτη Μάνη», «Οινιάδες», «Λυκώρεια», «Θρακικός Οιωνός»).
Το εξαιρετικό βιβλίο της Αννας Καρακατσούλη αποτελεί πρωτότυπη και πολύτιμη συνεισφορά για την κατανόηση της πολιτικής και εκλογικής δυναμικής της Ακρας Δεξιάς στην Ελλάδα. Χαρακτηρίζεται από συστηματικότητα, θεωρητική γνώση και διεπιστημονική προσέγγιση, η οποία τεκμηριώνεται από πρωτότυπο υλικό και συνεντεύξεις. Το βιβλίο αποδεικνύει το πόσο σημαντική είναι η εμπέδωση των ιδεών στην κοινωνία και στην πολιτική μέσω εκδόσεων, βιβλίων και εντύπων, και το πώς συσχετίζεται η εκλογική δυναμική της Ακρας Δεξιάς όχι ως ένα πυροτέχνημα λόγω της οικονομικής κρίσης, αλλά ως αποτέλεσμα μιας συνεχούς και συστηματικής προετοιμασίας που ξεκινά ήδη από την απαρχή της Γ’ Ελληνικής Δημοκρατίας.
*Επίκουρος καθηγητής, Τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
