Γνώση-πλούτος και άρθρο 16

Θα αναφερθούμε σε κάποιους βαθύτερους λόγους ανατροπής ή παράκαμψης του άρθρου 16 του Συντάγματος το οποίο στηρίζει απόλυτα τον δημόσιο χαρακτήρα των Πανεπιστημίων και της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Η επίθεση αυτή λειτουργεί συμπληρωματικά με τη γενική υπονόμευση του Δημοσίου (π.χ. Υγεία) μέσω της υποχρηματοδότησης και υποστελέχωσης που παρατηρούμε τα τελευταία 5-6 χρόνια. Υπηρετεί το όραμα για τον κόσμο τού αύριο, ένα όραμα που μοιράζεται η σημερινή νεοφιλελεύθερη μεταδημοκρατική δεξιά κυβέρνηση με πολλές εξουσιαστικές ελίτ παγκοσμίως.

Η «γνώση» και η «άγνοια» –ενίοτε και η ημιάγνοια κατά την περίφημη «ημιμόρφωση» του Adorno– συνδέονται αντίστοιχα με τους πλούσιους (τους λίγους) και τους φτωχούς (τους πολλούς) με σκοπό τη δημιουργία υπερ-ανισότητας. Σχηματικά το όραμα που προωθούν είναι από τη μια μεριά η αριστοκρατία της γνώσης μαζί μ’ αυτήν της εξουσίας και του πλούτου, όπου ανήκουν και κάποιοι επιστήμονες μαζί με τους χρηματοδότες τους. Αυτοί αποτελούν τους λίγους της ελίτ. Από την άλλη μεριά έχουμε τους αποκλεισμένους της γνώσης που μπορούν –έστω μόνον– να είναι απλοί καταναλωτές της γνώσης. Αυτοί είναι οι φτωχοί, οι πολλοί. Ετσι, δημιουργούνται δύο άκρα που στην εποχή μας συνεχώς απομακρύνονται μεταξύ τους (βλ. συναφές παλαιότερο κείμενο «Εφ.Συν.» 7.1.21, «Μεταδημοκρατική Παιδεία»). Αυτή την κίνηση υπηρετεί η σημερινή πολιτική κυβερνητική επίθεση στο δημόσιο Πανεπιστήμιο. Δημιουργείται μια δυστοπική μελλοντική υπερ-ανισότητα. Για το αντίθετο, δηλαδή το ιδανικό της κοινωνικής ισότητας, αξίζει εδώ να αναφέρουμε την ανερυθρίαστη δημόσια δήλωση του Κ. Μητσοτάκη ότι αυτή είναι εκ φύσεως αδύνατη και μια λαθεμένη ιδεοληψία!

Επίσης, στο δημόσιο Πανεπιστήμιο είναι δύσκολο να ευδοκιμήσει και ο περίφημος «ειδικός ηλίθιος» (fach idiot), αυτός δηλαδή που αδυνατεί να συνεισφέρει στην πρόοδο της διεπιστημονικής γνώσης και γενικότερα της κοινωνίας. Αδυνατεί να δει και δεν ενδιαφέρεται για τις επιπτώσεις της στενής επιστήμης του σε γενικότερα προβλήματα που υπάρχουν (π.χ. περιβαλλοντικό). Ορίστηκε ήδη από τον 19ο αιώνα από τον K. Marx. Ασχοληθήκαμε ιστορικά και αναλυτικά με το θέμα παλαιότερα (βλ. «Εφ.Συν.» 11.7.22).

Τέλος, εκτός από τους λόγους που επιλέξαμε στο παρόν κείμενο, θα πρέπει να τονίσουμε για τη μεγάλη μάζα των νέων που εμποδίζεται να φοιτήσει στο δημόσιο Πανεπιστήμιο (π.χ. πανελλαδικές, «βάση εισαγωγής» κ.ά.). Η μάζα αυτή οδηγείται ανεφοδίαστη στη στυγνή και φτηνή καπιταλιστική εκμετάλλευση της εργασίας. Η Αριστερά έχει προφανώς ισχυρότερους και περισσότερους λόγους να υπερασπίζεται το άρθρο 16 και το δημόσιο Πανεπιστήμιο.

Ο κόσμος, δηλαδή οι φοιτητές στο δημόσιο Πανεπιστήμιο μπορεί να συμφωνούν ή να διαφωνούν μεταξύ τους για θέματα πολιτικά, κοινωνικά, ιδεολογικά και να συγκρούονται ακόμα, όπως ακριβώς συμβαίνει σε μια δημοκρατική κοινωνία. Αντίθετα, στο ιδιωτικό Πανεπιστήμιο ο κίνδυνος σύγκρουσης αποδυναμώνεται, διότι ο άνθρωπος έχει την τάση να δημιουργεί κοινότητες μόνο ομοϊδεατών του χωρίς συγκρούσεις, επειδή μπορεί, όπως στο διαδίκτυο, να… «πατήσει το πλήκτρο cancel» και να απoρρίψει αυτούς με τους οποίους δεν συμφωνεί. Ομως ο κόσμος ο πραγματικός δεν υφίσταται «online» δεν υπάρχει «cancel» και η εξέλιξή του βασίζεται πάντα στις συγκρούσεις. Εκτός από τον κίνδυνο δημιουργίας του «ειδικού ηλίθιου», η παραπάνω αντίθεση νομίζουμε ότι αναδεικνύει επίσης τη διαφορά μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού Πανεπιστημίου.

Εκτός από το μεγάλο ψέμα της δυνατότητας ύπαρξης δήθεν μη κερδοσκοπικού ιδιωτικού Πανεπιστημίου, όλοι οι λόγοι που προαναφέραμε συναπαρτίζουν ισχυρό πλέγμα αντίστασης στην κατάργηση του άρθρου 16.

Διακυβεύονται πολύ περισσότερα από αυτά που φαίνονται!.

* Δρ Φιλοσοφίας, φυσικός