Στη μεγαλύτερη διάρκεια του 20ού αιώνα και μέχρι σήμερα και στο πλαίσιο μιας ιστορικής παράδοσης επικράτησε η αντίληψη ότι η αξία των σπορ βασίζεται στις κοινωνικές και παιδαγωγικές ωφέλειες που προκύπτουν σε αντίθεση με τον κυρίαρχο αγωνιστικό και ψυχαγωγικό χαρακτήρα τους.
Αποτέλεσμα είναι να διαμορφώνεται μια τεράστια απόσταση μεταξύ της ιδανικής και της αληθινής κατάστασης των αθλητικών γεγονότων· μια, δηλαδή, ιδεολογία των σπορ που είναι γεμάτη από υποκρισία και αντιφάσεις. Αρχικώς, η σοβαρότερη αδυναμία συνίσταται στην τελειότητα που απαιτεί από αθλητές/αθλήτριες, στελέχη και φορείς των σπορ το κοινωνικό σύστημα σε παγκόσμιο επίπεδο.
Τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό πεδίο όλο και περισσότερο ζητείται η λήψη αποφάσεων και η εκδήλωση ενεργειών μέσα από αλάνθαστη κρίση, μέσα από την τήρηση κοινωνικών αξιών στο μέτρο της ηθικής και του σεβασμού, μέσα από την ενσάρκωση πολιτισμικών ρόλων και μέσα από την υπέρβαση των δυνατοτήτων τους που ωστόσο δεν πρέπει να υπερβαίνει το μέτρο. Η πολυπλοκότητα αυτών των ρόλων συνιστά μία άνευ προηγουμένου υποκρισία. Από τη μία πλευρά, τα υποκείμενα των σπορ καλούνται μέσα από δημόσιες μεγαλόστομες προτροπές να επιδείξουν πνευματική και κοινωνική ωριμότητα την ίδια στιγμή που το κράτος αλλά και η κοινωνία των πολιτών προκαλούν δυσχερείς συνθήκες που αποτρέπουν αθλητές/αθλήτριες να μετατραπούν σε πρότυπα. Στη σύγχρονη εποχή τα δρώντα υποκείμενα των σπορ, που κινούνται στα πεδία του «υψηλού» αθλητισμού και έχουν ανάγκη πολύωρης και εξειδικευμένης αθλητικής προετοιμασίας, δεν βρίσκουν τον χρόνο να ανταποκριθούν στις απαιτητικές συνθήκες του εκπαιδευτικού συστήματος.
Το κράτος, από τη μεριά του, αδυνατεί στην πράξη να προνοήσει για τον χρόνο και τον βίο αυτών των μαθητών-αθλητών και πολύ περισσότερο δεν λειτουργεί «αθλητικά σχολεία», τα οποία θα εξισορροπούσαν την εκπαιδευτική με την αθλητική ζωή και θα εξομάλυναν την κοινωνικότητα των εφήβων που επιθυμούν να βρίσκονται στους χώρους των σπορ. Ακόμη χειρότερα, δείχνει να μην ενδιαφέρεται γι’ αυτήν τη μοναχική και παραμελημένη ζωή μέσα στα υψηλά σημασιοδοτημένα πεδία των σπορ, με αποτέλεσμα να μετατρέπει τελικά τους αθλητές και τις αθλήτριες σε πραγματικά θύματα, γιατί δεν τους παρέχει τα απαραίτητα μέσα για μια επαρκή εκπαίδευση αλλά και γιατί δεν τους προστατεύει από την κοινωνική απομόνωση, οδηγώντας τους σε μια δημοσιότητα που διαφθείρει ή σε μια απογοήτευση που πονάει.
Η κατάσταση στους χώρους των σπορ γίνεται ακόμη δυσχερέστερη όταν τα υποκείμενα του αθλητισμού καλούνται να συμπεριφέρονται σύμφωνα με εξιδανικευμένα αξιακά συστήματα μέσα σε κοινωνικούς και αθλητικούς χώρους που συνεχώς αναπαράγουν εικόνες οικονομικού και πολιτικού εκφυλισμού. Ολο και περισσότερο το δυναμικό των σπορ αναγκάζεται να συμβιβάζεται με μια κοινωνία της κατανάλωσης και να υπηρετεί την ίδια κοινωνία στην οποία κυριαρχεί η διαπλοκή διαφορετικών μορφών εξουσίας.
Η επικράτηση αυτής της πολιτισμικής λειτουργίας, στον βαθμό που αποτελεί καθολική πραγματικότητα, με ανισότητες και αποκλεισμούς, μπορεί να οδηγήσει τον αθλητικό κόσμο σε μορφές χειραγώγησης και στην εμφάνιση προβλημάτων, όπως η βία, η πολιτική και οικονομική συναλλαγή, η χρήση παράνομων μεθόδων, η αξιακή κατάπτωση. Υπό αυτήν την έννοια, δηλώσεις αθλητικών παραγόντων, σύμφωνα με τις οποίες «το μπάσκετ είναι το μέσο για να ενώσουμε τους φιλάθλους και την κοινωνία μας», ακούγονται ευχάριστα, αλλά στην πραγματικότητα αποτελούν είδος μιας ανέξοδης ρητορικής, η οποία στρεβλώνει την πραγματικότητα και διαψεύδεται από τις υποδηλώσεις της. Αυτό συμβαίνει γιατί χρησιμοποιείται ως σκοπός η συμμετοχή των υποκειμένων των σπορ σε μια διαδικασία αθλητικής και κοινωνικής εξομάλυνσης, ενώ αποκρύβεται αυτό που στην ουσία όλοι συνομολογούν, ότι, δηλαδή, οι σύγχρονοι μηχανισμοί λειτουργίας των σπορ μετατρέπουν συχνά την αθλητική κοινότητα σε μέσο για την επίτευξη οικονομικών, πολιτικών και διαφόρων άλλων επιδιώξεων.
Τέτοιες δημόσιες σκέψεις, ειδικά όταν εντάσσονται στο πλαίσιο δημοφιλών αθλητικών εκδηλώσεων, εμπεριέχουν υποκρισία και αντιφάσεις και σηματοδοτούν το «αδιέξοδο» στον χώρο των σπορ. Σε μια εποχή που η παγκόσμια κοινωνία, σ’ ένα μεγάλο μέρος της, δεν εξασφαλίζει το κατάλληλο εκπαιδευτικό και πολιτισμικό περιβάλλον για την ανάπτυξη των υποκειμένων των σπορ και που σε πολλές χώρες, οπωσδήποτε στην Ελλάδα, η κουλτούρα της ανομίας επικρατεί σε αρκετά επίπεδα και καθιερώνει αυθαίρετους και άνισους τρόπους διεκδίκησης επιδιώξεων, κυρίως ιδιωτικών, σαν πολλά δεν ζητάμε από τους αθλητές και τις αθλήτριες;
*Δρας Ιστορίας / Διδάσκει Ιστορία και Διαχείριση Πολιτισμού στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο
