«Το νόημα μας βοηθάει να αντέξουμε πολλά πράγματα – ίσως τα πάντα», έγραψε ο Καρλ Γιουνγκ. Κι είναι αλήθεια, το νόημα (ή η απουσία του) σε βοηθάει να ζήσεις ή να πεθάνεις, να αγαπήσεις ή να μισήσεις, να βγάλεις το φως ή το σκοτάδι από μέσα σου. Ποιος ή τι θα μας χαρίσει όμως αυτό το τόσο απαραίτητο νόημα στη ζωή μας;
Προσωπικά, το νόημα το βρήκα μέσα από την τέχνη. Την πραγματικότητα τη ζω, δεν μπορώ να κάνω κι αλλιώς, αλλά μέσα από την τέχνη μπορώ και την ερμηνεύω. «Κάποιες ταινίες και βιβλία μπήκαν βαθιά μέσα μου κι επηρέασαν καταλυτικά τη ζωή μου», γράφω στο βιβλίο μου «Μπορεί η τέχνη ν’ αλλάξει τον κόσμο; – 50 ταινίες και βιβλία που άλλαξαν τη ζωή μου για πάντα».
Φυσικά η τέχνη έχει τους δικούς της κανόνες. Δεν δίνει έτοιμες απαντήσεις, δεν θα σου πει κάνε αυτό ή εκείνο. Δεν είναι ιστορική μελέτη ή επιστημονικός ερευνητής. Με τη φαντασία και τον μεγεθυντικό της καθρέφτη, η τέχνη εστιάζει πάνω σ’ ένα συγκεκριμένο γεγονός που θεωρεί σημαντικό. Μέσα όμως από αυτό το γεγονός, μας αποκαλύπτει το νόημα, την ουσία των πραγμάτων, πέρα από το προφανές. Η συγκεκριμένη ιστορία που αφηγείται, γίνεται έτσι ιστορία ολόκληρου του κόσμου.
Οσα ιστορικά βιβλία κι αν διαβάσει κανείς για τον πόλεμο, όσα γεγονότα ή αριθμούς κι αν αποστηθίσει γι’ αυτόν (θυμάμαι ακόμα τα ξενύχτια στα μαθητικά μου χρόνια με το μάθημα της Ιστορίας), τίποτα δεν θα καταλάβει από το νόημά του. Ας διαβάσει αντιπολεμικά βιβλία, ας δει αντιπολεμικές ταινίες. Τότε θα καταλάβει.
Το ίδιο με την κοινωνική αδικία και δικαιοσύνη. Ας διαβάσει Ουγκό («Οι άθλιοι») και θα καταλάβει το νόημά τους. Οπως θα καταλάβει το νόημα του έρωτα μέσα από ένα βιβλίο, μια ταινία, ένα ποίημα, ένα τραγούδι. Μέσα από την τέχνη θα ερμηνεύσει και τη βία σε όλες τις μορφές της.
Κάπως έτσι συνέβη με μένα. Αγαπώ δεκάδες ταινίες και βιβλία, αλλά για το βιβλίο μου αυτό διάλεξα 50 γιατί, πέρα από την αξία τους, «μου φανέρωσαν αλήθειες για τον κόσμο γύρω μου. Μου αποκάλυψαν ανομολόγητες πλευρές του εαυτού μου. Μου έδωσαν έμπνευση για προσωπική δημιουργία, αλλά και λύσεις σε καθημερινά προβλήματα. Με δίδαξαν αξίες που με σφράγισαν για πάντα. Απάλυναν τον πόνο μου σε οδυνηρές στιγμές». Και το πιο σημαντικό: όλα αυτά μου τα πρόσφεραν με φαντασία, αισθητική απόλαυση και συγκίνηση οδηγώντας με στην υπέρβαση και τη λύτρωση.
Είμαι βέβαιος ότι ο καθένας μας έχει έναν τέτοιο κατάλογο ταινιών και βιβλίων. Ας γίνει το βιβλίο ή το άρθρο μου αυτό αφορμή να ξανανιώσει τις μυστικές φωνές τους που αντηχούν μέσα του…
*Σκηνοθέτης, διευθυντής Film Studies BA, MA New York College, Athens, University of Greenwich, UK
