Αγρότες και φοιτητές

Πόση γη χρειάζεται ο άνθρωπος; Το ερώτημα αυτό ενέπνευσε τον Λέοντα Τολστόι στο ομώνυμο διήγημά του, που μας μεταφέρει στην προεπαναστατική Ρωσία. Εκεί περιγράφεται ο βίος του αγρότη Παχόμ, του οποίου η απληστία και η ακόρεστη ματαιοδοξία τον οδηγούν σε μια υπεράνθρωπη προσπάθεια για την απόκτηση ολοένα και περισσότερης γης, μια πορεία αδιέξοδη.

Το ίδιο ερώτημα ακούγεται στην ταινία «Το χώμα βάφτηκε κόκκινο» του Βασίλη Γεωργιάδη (1966), το σενάριο της οποίας εμπνέεται από τα πραγματικά γεγονότα της εξέγερσης των κολίγων κατά των τσιφλικάδων στον θεσσαλικό κάμπο στις αρχές του προηγούμενου αιώνα, με αίτημα την παραχώρηση γης. Ο Γιάννης Βόγλης υποδύεται τον Ρήγα Χορμόβα, γιο μεγαλοτσιφλικά που εναντιώνεται στον αγώνα των κολίγων και ο Φαίδων Γεωργίτσης τον φτωχό και εξεγερμένο Γιάγκο.

Η τελική τους σκηνή είναι μια από τις πλέον εμβληματικές του ελληνικού κινηματογράφου. Καθώς και οι δυο τους ψυχορραγούν, από τα πυρά που έχουν ανταλλάξει μεταξύ τους, ο Γιάγκος απευθύνει τα στερνά του λόγια στον Ρήγα: «…και τώρα Ρήγα, κοίτα κάτω στον κάμπο και πες μου. Πόση γη είναι δική σου;».

«Εργάτες, αγρότες και φοιτητές» ήταν ένα από τα συνθήματα που ηχούσαν δυνατά πριν από πενήντα χρόνια στην εξέγερση του Πολυτεχνείου, ώστε να καταδειχθεί ότι ο αγώνας μπορεί να ξεκίνησε από τους φοιτητές, αλλά αφορούσε όλη την ελληνική κοινωνία. Το έτερο σύνθημα «Ψωμί, Παιδεία, Ελευθερία» κωδικοποιούσε με αφοπλιστική ενάργεια και καθαρότητα ποιο ήταν το διακύβευμα. Δυστυχώς, 50 χρόνια μετά, τόσο οι αγρότες όσο και οι φοιτητές βρίσκονται ξανά στον δρόμο του αγώνα, παλεύοντας για τα στοιχειώδη.

Πώς συνδέεται η αγροτιά με τους φοιτητές; Πρόκειται για σχέση καταγωγική. Τον 10ο αιώνα στην Ευρώπη σημειώνονται σημαντικές εξελίξεις στις καλλιεργητικές μεθόδους, οι οποίες οδήγησαν σε κατακόρυφη άνοδο της στρεμματικής απόδοσης.

Ως αποτέλεσμα, για πρώτη φορά έπειτα από αιώνες, δημιουργήθηκε απόθεμα τροφίμων, γεγονός που επέτρεψε σε μέρος του πληθυσμού να εγκαταλείψουν την ύπαιθρο και να αρχίσουν να πυκνώνουν τις υπό διαμόρφωση τότε πρώιμες μεσαιωνικές πόλεις. Απαύγασμα και κορωνίδα της μεσαιωνικής αστικής ανάπτυξης που ακολούθησε ήταν η δημιουργία των Πανεπιστημίων, με την ίδρυση των πρώτων από αυτά στην Μπολόνια και στο Παρίσι να τοποθετούνται στα τέλη του 11ου αιώνα. Τα Πανεπιστήμια οδήγησαν στην παραγωγή νέας γνώσης με εντυπωσιακό, για τα μεσαιωνικά δεδομένα, ρυθμό.

Συνεπώς, είναι σωστό αυτό που έχει υποστηριχθεί, ότι το απόθεμα τροφής μετασχηματίστηκε μέσω των Πανεπιστημίων σε απόθεμα γνώσης. Αυτό το ιστορικό προηγούμενο φανερώνει πόσο αλληλένδετες είναι οι σχέσεις ανάμεσα στην επάρκεια τροφίμων, τη γνώση και βέβαια την ελευθερία που προϋποθέτει τα δύο προηγούμενα.

* (Ph.D)2, αναπληρωτής καθηγητής Ιατρικής Φυσικής – Υπολογιστικής Ιατρικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης