Για την αγάπη του χρήματος και της κατανάλωσης

Αγάπη ή χρήματα; Αυτό το ερώτημα φαίνεται να μας απευθύνει ο Ντένις Κέλλυ στο έργο του «Love and Money» που παρουσιάζει η σκηνοθέτις Σοφία Μαραθάκη και η ομάδα Ατονάλ στο Υπόγειο του Θεάτρου Τέχνης μέχρι τις 9 Ιανουαρίου. Αφήνοντας μας να αποφασίσουμε, με τον σαρκαστικό όσο και ποιητικό του τρόπο, ο συγγραφέας μας μιλά για τη σύγχρονη θεότητα, αυτή του χρήματος, την εμπορευματοποίηση και την υπερκατανάλωση, τα ψώνια και τα χρέη, τους ανελέητους ρυθμούς της ζωής που λοξοδρομεί ανάμεσα στα στερεότυπα της τηλεόρασης και του διαδικτύου μετατρέποντας την αγάπη σε διαδικτυακό φλερτ και καταναλωτικό υποκατάστατο.

Οι χαρακτήρες του; Ο Ντέιβιντ, είναι πρώην καθηγητής αγγλικής φιλολογίας που έγινε πωλητής για να βγάζει περισσότερα χρήματα. Ο εθισμός στην υπερκατανάλωση δημιουργεί στην Τζες νευρικό κλονισμό. Ένας γάμος που καταρρέει υπό το βάρος των χρεών και μια σχέση που οδηγείται στον αφανισμό με τραγικές συνέπειες. Δυο γονείς, που θρηνούν για την κόρη τους και όταν συνειδητοποιούν την εμπορευματοποίηση του θανάτου, οδηγούνται στον βανδαλισμό. Μια επιτυχημένη μάνατζερ που έχει αντικαταστήσει την πίστη της στον Θεό με την αποθέωση του χρήματος. Τέλος, η Σαντρίν, στέλεχος σε πολυεθνική, που στην αρχή μιας ερωτικής ιστορίας ανακαλύπτει ένα φριχτό μυστικό.

Κοινωνικός κανιβαλισμός, επαγγελματικός αριβισμός, ανθρώπινες σχέσεις που διαλύονται από το χρήμα, τον καταναλωτισμό, τα χρέη. Πρόσωπα που αλληλοσπαράσσονται μέχρι τελικής πτώσεως, ανάμεσα σε σακούλες με επώνυμα ρούχα, πακέτα έτοιμων φαγητών, πολυτελή αυτοκίνητα, αλκοόλ, ηρεμιστικά και πιστωτικές κάρτες. Το έργο που γράφτηκε το 2006 είναι μία τραγική φάρσα την οποία συνθέτουν όλα τα παραπάνω στοιχεία σε μια συγκυρία κλιματικής καταστροφής και πολέμου που αν μη τι άλλο επιβάλλουν έναν αναστοχασμό του τι πήγε στραβά, εκθέτοντας τη ματαιοδοξία, την απληστία, την καταναλωτική βουλιμία και πάνω από όλα την καταδυνάστευση του χρήματος.

– Πώς γνωρίσατε αυτό το έργο; ρωτήσαμε τη σκηνοθέτιδα Σοφία Μαραθάκη με την οποία συζητήσαμε για την παράσταση.

«Το έργο μου το σύστησε ο φίλος και συνάδελφος Πάρις Ερωτοκρίτου πριν από αρκετά χρόνια. Εκείνη την εποχή είχα επιστρέψει στην Ελλάδα από το εξωτερικό κι έψαχνα τα πατήματα μου ενώ αυτός ακολουθούσε την αντίστροφη πορεία. Ήταν στο Λονδίνο, σπούδαζε σκηνοθεσία και ανέβασε το έργο!
Όταν το πρωτοδιάβασα είχα ενθουσιαστεί με τη δομή και με το θέμα. Αισθάνθηκα ότι αποτυπώνει την κατάσταση μας, την παγίδευση μας στον αέναο καταναλωτισμό, στην απόλυτη εξάρτηση μας από το χρήμα».

– Πώς το προσεγγίζετε σκηνοθετικά;

«Το προσεγγίζω ψηλαφώντας τις λέξεις, το χιούμορ και την ωμότητά του. Με γοήτευσε η θραυσματικότητά του και η μη γραμμική αφήγηση. Οι χαρακτήρες που είναι ταυτόχρονα ολοκληρωμένοι αλλά και σκιές του εαυτού τους, η οικονομία της γραφής. Επιχειρώ να δημιουργήσω μαζί με όλους τους συνεργάτες έναν παραστασιακό κόσμο όπου θα συναντιέται ο φορμαλισμός με τον ρεαλισμό, η ακρίβεια με την ελευθερία. Ο σκηνικός χώρος είναι λιτός με πιο έντονη ίσως την παρουσία των κοστουμιών και της μουσικής. Το ίδιο το έργο αναδεικνύει την κατάσταση του δυτικού ανθρώπου που εγκλωβίζεται στον καταναλωτισμό, που αισθάνεται να πραγματώνεται μόνο όταν “έχει”».

– Αγάπη ή χρήμα; Τι αναδεικνύει ο συγγραφέας και τι μας λέει για τις ανάγκες μας και την καταδυνάστευση του χρήματος;

«Αυτό που μας λέει ο Κέλλυ είναι ότι οι ανθρώπινες σχέσεις καταρρέουν κάτω από το βάρος του χρήματος και της κατανάλωσης. Το άτομο καταναλωτής είναι θύτης και θύμα. Και μόνο. Εντελώς μόνο. Χανόμαστε, αποκτηνωνόμαστε μέσα στα πολλά πράγματα, μέσα στις συνεχείς αγορές και στη συσσώρευση άχρηστων αντικειμένων, εθιζόμαστε στο να αγοράζουμε, να ψωνίζουμε σα να μην υπάρχει αύριο, να επιθυμούμε αδίψαστα και να παραμένουμε ανικανοποίητοι. Η κεντρική ηρωίδα του έργου είναι πιασμένη στα δίχτυα αυτού του εθισμού. Πλέον υπάρχει διαγνωσμένη διαταραχή που ονομάζεται “Ψυχαναγκαστική διαταραχή αγορών ή ωνιομανία»- (compulsive buying disorder or oniomania)”. Αν και το έργο γράφτηκε 15 χρόνια πριν, μετά την πανδημία του covid και τον εθισμό στις ατέρμονες διαδικτυακές αγορές, αισθάνομαι ότι το θέμα του πλέον μας αφορά όλους και όλες. Πλέον το να μην ψωνίζεις νευρωτικά, καθημερινά, συνεχόμενα είναι πάρα πολύ δύσκολο…Με κάρτα, με μετρητά, με διατραπεζική συναλλαγή, με δάνειο, με paypal, με γεμάτο λογαριασμό, με άδειο λογαριασμό, με δόσεις, χωρίς δόσεις».

-Υπάρχει μια ατάκα του έργου που ξεχωρίζετε και ίσως συμπυκνώνει το νόημά του;

«Για μένα το νόημα του έργου συμπυκνώνεται σε δύο φράσεις που εκφράζουν το πώς πλέον αποκτούμε ταυτότητα μέσα από το χρήμα και την αγορά.
Όταν η Τζες λέει “Ξαφνικά σκέφτηκα ότι εκείνη η τσάντα δεν είχε σχεδιαστεί για να χωράει πράγματα αλλά για να χωράει εμένα και ένιωσα τόσο χαρούμενη με αυτή την ανακάλυψη που μπήκα αμέσως στο μαγαζί και την αγόρασα” ομολογεί την απόλυτη εξάρτηση της από τη διαδικασία της επιθυμίας και της απόκτησης μέσω του χρήματος.
Κι όταν ο πατέρας της βανδαλίζει έναν τάφο που προσβάλλει το πένθος και την αισθητική του και λέει “Ένιωσα εξουσία. Εξουσία πάνω στο χρήμα”, ομολογεί την οργή του. Την οργή που εκπορεύεται από την κοινωνική του τάξη, την αδυναμία του απέναντι στον πλούτο κι εν τελεί τη στιγμιαία προσωπική του νίκη μέσω της βίας απέναντι στο μνημείο του νεοπλουτισμού».

info

• Love and Money του Dennis Kelly
• Μετάφραση: Αλέξης Καλοφωλιάς
• Σκηνοθεσία: Σοφία Μαραθάκη
• Συνεργασία στη δραματουργία: Έλενα Τριανταφυλλοπούλου
• Σχεδιασμός φωτισμών: Σάκης Μπιρμπίλης
• Σχεδιασμός κοστουμιών: Όλγα Ευαγγελίδου
• Επιμέλεια κίνησης: Βρισηίδα Σολωμού
• Πρωτότυπη Μουσική : Βασίλης Τζαβάρας
• Βοηθός σκηνοθέτιδας: Κατερίνα Γεωργουδάκη
• Κατασκευή σκηνικού: Νίκος Δεντάκης
• Παίζουν: Κατερίνα Μαούτσου, Άρης Μπαλής, Νάνσυ Μπούκλη, Γιώργος Σύρμας, Σοφία Μαραθάκη
• Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν, Υπόγειο (Πεσμαζόγλου 5)
• Δευτέρα – Τρίτη 21.00, μέχρι 9/1.
• Εισιτήρια 15-18€. Προπώληση more.com