Το ένα μετά το άλλο δέχεται τα βάναυσα χτυπήματα η υγεία – δικαίωμα, ανάγκη των ανθρώπων. Η κυβέρνηση της Ν.Δ. συνεχίζει με την εφαρμογή του προγράμματός της να συρρικνώνει το δημόσιο σύστημα υγείας και να διογκώνει τον ιδιωτικό επιχειρηματικό τομέα υγείας. Με νέο νομοσχέδιο που έχει εξαγγείλει και περιγράψει διευκολύνει, με πρόσχημα την κατάργηση της ιδρυματικής περίθαλψης, το κλείσιμο των δημόσιων ψυχιατρικών κλινικών και την ανάπτυξη και επέκταση των ιδιωτικών ψυχιατρικών κλινικών.
Αδιαφορεί η κυβέρνηση για τις ανάγκες των ανθρώπων –ασθενών και των οικογενειών τους– για υπηρεσίες ψυχικής υγείας σύγχρονες και υψηλού επιπέδου, με τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου δικτύου δημόσιων-δωρεάν υπηρεσιών, αλλά και για την κατάργηση της απάνθρωπης ασυλικής μορφής ψυχιατρικής περίθαλψης που εφαρμόστηκε εδώ και έναν αιώνα από τις κυβερνήσεις.
Πίσω από το χιλιοειπωμένο άλλοθι της «Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης» εντείνει την επιχειρηματική δράση και στον ευαίσθητο τομέα της ψυχικής υγείας με νέο νομοσχέδιο του υπουργείου Υγείας που αναμένεται να ανεβεί στη διαβούλευση. Οπως έχει ήδη αποκαλύψει ο υφυπουργός Υγείας Δημήτρης Βαρτζόπουλος στην πρόσφατη σύντομη παρουσίαση του επερχόμενου σχεδίου νόμου, με ΣΔΙΤ προωθείται η αναμόρφωση του προσανατολισμού για την ψυχική υγεία, αλλά και του χώρου των εξαρτήσεων.
Στην πράξη ανατίθενται σε έναν ιδιωτικό φορέα (ΝΠΙΔ), το Eθνικό Δίκτυο Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας (ΕΔΥΨΥ), εκτός δημόσιου συστήματος Υγείας, η αναμόρφωση, το περιεχόμενο και οι προτεραιότητες της ψυχικής υγείας.
Απέναντι στις προθέσεις της κυβέρνησης στέκεται ο επιστημονικός κόσμος της χώρας που αγωνίζεται ενάντια στην ιδιωτικοποίηση, την «απονοσοκομειοποίηση» τύπου Ρίγκαν, την απουσία κοινωνικού κράτους. Με στόχο τη δημιουργία ενός κεντρικά σχεδιασμένου πανελλαδικού δικτύου κοινοτικών υπηρεσιών ψυχικής υγείας και την ανάπτυξη όλων των όρων ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης και ισότιμης κοινωνικής επανένταξης.
Στο ίδιο νομοσχέδιο ισοπεδώνεται και ο τομέας των εξαρτήσεων για τον οποίο δημιουργείται άλλος ιδιωτικός φορέας (ΝΠΙΔ), ο Eθνικός Οργανισμός Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (ΕΟΠΑΕ). Κάτω από αυτόν τον φορέα θα υπαχθούν όλοι οι υπάρχοντες οργανισμοί, όπως ΚΕΘΕΑ, ΟΚΑΝΑ, 18ΑΝΩ, προοπτική που ισοδυναμεί με δραματικές αλλαγές τόσο στη φιλοσοφία όσο και στη θεραπευτική διαδικασία και τους ίδιους τους θεραπευτές των φορέων, με σοβαρές επιπτώσεις στον στόχο τους που είναι η απεξάρτηση.
Η Ψυχική Υγεία σε αριθμούς
● Ενας στους 8 ανθρώπους παγκοσμίως πάσχει από κάποια ψυχική διαταραχή.
● Η αυτοκτονία παραμένει η κύρια αιτία θανάτου στους νέους ανθρώπους. Σε κάθε 20 απόπειρες αυτοκτονίας αντιστοιχεί ένας θάνατος, και ένας θάνατος στους 100 οφείλεται σε αυτοκτονία.
● Οι ψυχικές διαταραχές είναι η κύρια αιτία απολεσθέντων ετών λόγω αναπηρίας (δείκτης που αντιστοιχεί σε χαμένα έτη υγιούς ζωής).
● Το προσδόκιμο ζωής των ασθενών με σχιζοφρένεια είναι 10 έως 20 χρόνια μικρότερο από του γενικού πληθυσμού.
● Την περίοδο της πανδημίας, η ήδη επιβαρυμένη ψυχική υγεία του πληθυσμού επιδεινώθηκε δραματικά. Υπολογίζεται ότι πριν από την εκδήλωση της πανδημίας περίπου 1 δισεκατομμύριο άνθρωποι σε όλο τον κόσμο, από τους οποίους τα 84 εκατομμύρια στα κράτη-μέλη της Ε.Ε., έπασχαν από κάποια ψυχική διαταραχή. Μόνο τον πρώτο χρόνο της πανδημίας οι αγχώδεις-καταθλιπτικές διαταραχές αυξήθηκαν κατά 25%.
Ο «χάρτης» των Ψυχιατρικών Δομών
● Σήμερα στην Ελλάδα, σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου Υγείας, λειτουργούν συνολικά 3 Ψυχιατρικά Νοσοκομεία (από 11 το 2009), 41 Ψυχιατρικά και 7 Παιδοψυχιατρικά Τμήματα Γενικών Νοσοκομείων (αρκετά από αυτά στα χαρτιά), 24 Κέντρα Ψυχικής Υγείας, 22 Κοινοτικά Κέντρα Ψυχικής Υγείας Παιδιών και Εφήβων, 30 Κινητές Μονάδες, 88 Κέντρα Ημέρας, 30 Κοινωνικοί Συνεταιρισμοί Περιορισμένης Ευθύνης, 501 Μονάδες Ψυχοκοινωνικής Αποκατάστασης και 39 Ιδιωτικές Ψυχιατρικές Κλινικές, με το 64% αυτών συγκεντρωμένες σε Αττική, Θεσσαλονίκη και Λάρισα. Δεν είναι τυχαίο ότι όπου υπάρχουν υποβαθμισμένα Ψυχιατρικά Τμήματα Νοσοκομείων ανθούν οι ιδιωτικές ψυχιατρικές κλινικές. Χαρακτηριστικά παραδείγματα η Θεσσαλία και η Δυτική Μακεδονία. Βρίσκονται σε 12 από τους 51 νομούς της χώρας και όλες στην ηπειρωτική χώρα, πλην μίας στο Ηράκλειο. Ο κλάδος παρουσιάζει ολιγοπωλιακά χαρακτηριστικά καθώς οι 3 μεγαλύτερες κλινικές συγκεντρώνουν περίπου το 1/3 του συνολικού τζίρου και οι 6 μεγαλύτερες καταλαμβάνουν πάνω από το 50% της αγοράς.
● Την περίοδο 2009-2018 ο ιδιωτικός Ψυχιατρικός Τομέας ενισχύθηκε κατά πολύ σε κλίνες έναντι του δημοσίου. Ενδεικτικά το 2007 στη χώρα λειτουργούσαν 53.888 κλίνες εκ των οποίων 37.574 στο Δημόσιο, 1.607 σε νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου (μη κερδοσκοπικά) και 14.707 σε ιδιωτικά θεραπευτήρια. Το 2009, σε σύνολο 8.975 κλινών ψυχιατρικής περίθαλψης, 4.107 αφορούσαν ΝΠΔΔ και 4.868 ιδιωτικά θεραπευτήρια. Το 2015, σε σύνολο 45.945 κλινών, οι 29.856 αφορούσαν δημόσια ιδρύματα και 15.208 ιδιωτικά. Παρατηρείται λοιπόν αύξηση των κλινών του ιδιωτικού τομέα ως ποσοστό επί του συνόλου: από 27,3% το 2007 σε 33,1% το 2015. Το 2018, σε σύνολο 7.062 κλινών, οι κλίνες σε δημόσια θεραπευτήρια ήταν 1.356 έναντι 5.706 σε ιδιωτικά.
● 1990-1994 μέσω των προγραμμάτων Λέρος 1 και Λέρος 2 και με ευρωπαϊκά κονδύλια ξεκινάει η μετεγκατάσταση χρόνιων ασυλικών ασθενών σε κοινοτικές δομές. Με τον νόμο 2716/99 και το Εθνικό Σχέδιο Δράσης με την κωδική ονομασία «Ψυχαργώς», που ξεκίνησε να υλοποιείται το 2001 επίσημα (ανεπίσημα κάποια χρόνια νωρίτερα) και χρηματοδοτήθηκε από ευρωπαϊκά κονδύλια (Γ’ ΚΠΣ, ΕΣΠΑ), τον κρατικό προϋπολογισμό και τα ασφαλιστικά ταμεία, κλείνουν σταδιακά 5 ψυχιατρικά νοσοκομεία –Χανίων, Πέτρας Ολύμπου, Κέρκυρας, Τρίπολης και Νταού Πεντέλης– και δημιουργούνται 38 Τομείς Ψυχικής Υγείας, ενώ μειώνονται δραστικά οι κλίνες στα εναπομείναντα ψυχιατρικά νοσοκομεία.
● Ανοίγονται πλέον δρόμοι για το κεφάλαιο που αναζητεί νέα πεδία να επενδύσει. Οπως χαρακτηριστικά άλλωστε προβλέπεται και από τον νόμο 2716/99 για την ψυχιατρική μεταρρύθμιση στη χώρα μας, «…οι υπηρεσίες του δημόσιου τομέα θα βοηθούν, θα συντονίζουν και θα ρυθμίζουν τις υπάρχουσες υπηρεσίες…» και δεν θα πρέπει να αναπτύξουν «…νέες υπηρεσίες που μπορεί να αναπαράγουν και να ανταγωνίζονται τα προγράμματα που ήδη υπάρχουν εκτός δημόσιου τομέα». Ολες οι κυβερνήσεις διαχρονικά παρέμειναν στοχοπροσηλωμένες σε αυτό και καλλιέργησαν ευνοϊκό έδαφος για τους επιχειρηματίες της υγείας, τις ΜΚΟ και άλλους «φιλάνθρωπους», που βλέπουν και στην ψυχική οδύνη την ευκαιρία για επικερδείς μπίζνες.
● Το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Ψυχική Υγεία 2022-2030 με τους 10 άξονες παρέμβασής του, το οποίο χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και τα ΕΣΠΑ, προάγει τη σχεδόν εξ ολοκλήρου ανάθεση όχι μόνο των υπηρεσιών ψυχικής υγείας αλλά και πάνω από το 50% της στέγασης σε ΑΜΚΕ, ΜΚΟ και ΝΠΙΔ (Μονάδες Εγκαιρης Παρέμβασης στην ψύχωση, εκτίμηση και μεταφορά ασθενών για ακούσια νοσηλεία, ψυχογηριατρικές υπηρεσίες, φροντίδα αυτισμού, Κέντρα Ημέρας, υποστήριξη του προσωπικού των μονάδων ψυχικής υγείας).