Βηθλεέμ και Γολγοθάς στη Μέση Ανατολή

Χίλιες φορές να γεννηθείς, τόσες θα σε σταυρώσουν
Κώστας Βάρναλης «Οι πόνοι της Παναγίας»

Ξαναβλέπω μαζί εικόνες της Γέννησης και της Σταύρωσης, της αρχής και του τέλους της επίγειας ζωής του Χριστού. Ξαναβλέπω το σκηνικό και τα πρόσωπα που εμψυχώνουν την αναπαράσταση των δύο αυτών γεγονότων σε κάθε δόγμα της χριστιανικής πίστης. Κέντρο στη Γέννηση, η Παναγία με το βρέφος στην αγκαλιά. Ο Ιωσήφ, οι μάγοι, οι ποιμένες, τα ζώα μαζί με το σπήλαιο/φάτνη, το αστέρι της Βηθλεέμ και πολύ συχνά ένας άγγελος ή τάγματα ολόκληρα αγγέλων μοιράζονται τον υπόλοιπο χώρο.

Η αναπαράσταση της Σταύρωσης κυριαρχείται από τον πάσχοντα Χριστό. Η Μητέρα του και ο Ιωάννης που τον παραστέκουν και τον θρηνούν είναι οι δύο άλλες σταθερές παρουσίες. Σε αυτές προστίθενται συνήθως οι δύο ληστές, οι γυναίκες που συνοδεύουν τη μητέρα, ανάμεσά τους η Μαρία Μαγδαληνή που θα αναγγείλει στη συνέχεια την Ανάστασή του, ένας ή περισσότεροι Ρωμαίοι στρατιώτες, ένα σπήλαιο/σαρκοφάγος και κάποτε οι άγγελοι στον ουρανό.

Γιατί σκέφτομαι μαζί τις εικόνες αυτές; Γιατί στην εικόνα της γέννησης βλέπω τους Ρωμαίους και ίσως και τους σταυρωμένους ληστές να ξεπροβάλλουν από το φόντο της φάτνης; Γιατί, αντίστροφα, στη θέση των σταυρωμένων βλέπω να εικονίζονται, ακούω να κλαίνε βρέφη, όχι με το χαρμόσυνο κλάμα του νεογέννητου που χαιρετίζει την είσοδό του στην ζωή, αλλά θρηνώντας για τον επικείμενο θάνατο;

Θυμάμαι στο θεατρικό έργο του Τόμας Ελιοτ, που ο Γιώργος Σεφέρης μετέφρασε ως Φονικό στην Εκκλησιά, το χριστουγεννιάτικο κήρυγμα με το οποίο ο άγιος Θωμάς αποχαιρετά το ποίμνιό του, οδεύοντας εν γνώσει του προς το μαρτύριο που του ετοιμάζει ο βασιλιάς Ερρίκος. Από το μοναδικό αυτό κείμενο αποσπώ το κομμάτι που μιλά για τις δύο κορυφαίες στιγμές και τον μυστικό δεσμό που τις ενώνει: Για τον Θωμά, γιορτάζοντας τη Γέννηση ετοιμαζόμαστε να πενθήσουμε και την επερχόμενη σταύρωση του θεού και του ανθρώπου.

Πόσο απέχουν η Βηθλεέμ και ο Γολγοθάς από τη Γάζα; Πώς θα γιορτάσουν τα Χριστούγεννα και, αν δεν είναι Χριστιανοί, το Νέο Ετος που πλησιάζει όσες γυναίκες, βρέφη, παιδιά τυχαίνει να ζουν ακόμη εκεί ή και στη διπλανή πλευρά που δέχθηκε το πρώτο χτύπημα; Τι μορφή και τι όνομα να έχουν άραγε σήμερα στη Γάζα ο εσταυρωμένος, οι ληστές, οι Ρωμαίοι; Τα λόγια μου ας μην εκληφθούν σαν προτροπή για να χύσουμε ένα φιλάνθρωπο δάκρυ ετοιμάζοντας τη γέμιση για την εορταστική γαλοπούλα. Αν οι μορφές που μηνούν το κακό εισβάλλουν αναπάντεχα εκεί που δεν τις περιμένεις, θα πρέπει να τους φράξουμε τον δρόμο. Είμαστε όλοι μας μέρος της εικόνας.