Θωμάς Μοσχόπουλος: Σε αυτόν ανακαλύπτεις αυτό «το μέγα» του ανθρώπου. Το εκδηλώνει αργά, στωικά, εκθαμβωτικά. Η κουβέντα μαζί του γίνεται πηγή έμπνευσης από το εύρος των γνώσεων, την ελεύθερη έκφρασή του. Κάθε εξήγησή του θυμίζει αρχαίες διδαχές
Κορνήλιος Σεμσαλής: Εχει έναν φιλοσοφικό στοχασμό, ωριμότητα, όχι μόνο στα καλλιτεχνικά θέματα αλλά και στα καθημερινά. Αντλεί μάθηση και αξιοποιεί το ταλέντο του κοντά του, γι’ αυτό δέχεται με σεβασμό τον μανδύα της καλλιτεχνικής μεγαλοπρέπειας του Θωμά
● Πώς γνωριστήκατε;
Κορνήλιος Σελαμσής: Γνωριστήκαμε τον Δεκέμβρη του 2002. Σκηνοθετούσε τότε ο Θωμάς ένα παιδικό, μουσικό θέατρο, στο Μέγαρο Μουσικής κι εγώ το είχα ενορχηστρώσει. Ημουν 21 και ο Θωμάς 37 ετών. Μετά δεν συνεργαστήκαμε για αρκετό καιρό.
Θωμάς Μοσχόπουλος: Είχες φύγει για την Ολλανδία.
Κ.Σ.: Ναι, ήμουν στην Ολλανδία και επικοινωνούσαμε τηλεφωνικά. Πέντε χρόνια αργότερα με κάλεσε ο Θωμάς να κάνω μουσική στην «Ηλέκτρα» του Χόφμανσταλ που σκηνοθετούσε στον κύκλο «Ηλέκτρα», στο Μέγαρο Μουσικής. Μετά συνεργαστήκαμε στις «Βάκχες».
● Ποια είναι τα στοιχεία που εκτιμάς στον Θωμά;
Κ.Σ.: Είναι στέρεος, εξαιρέτως ευρυμαθής, ακέραιος και παμπόνηρος στο πώς μπορεί να παρατηρεί τα πράγματα την ώρα που γίνεται η δουλειά. Με την καλώς εννοούμενη πονηριά, κοιτάει τα πράγματα σαν παιδί. Είναι ένας άνθρωπος που μπορείς να επενδύσεις, δεν σε πουλάει εύκολα. Εχει ενδιαφέρον να επιστρέφεις στον Θωμά.
● Εχετε πληγώσει ο ένας τον άλλον;
Θ.Μ.: Μπορούμε να πληγώσουμε έναν άνθρωπο χωρίς να το θέλουμε.
Κ.Σ.: Εχουμε πληγώσει μια χαρά ο ένας τον άλλον.
Θ.Μ.: Και πολύ δημιουργικά.
Κ.Σ.: Αυτό δεν είναι απαγορευτικό στο τέλος της μέρας.
● Εσύ πώς θα περιέγραφες τον Κορνήλιο;
Θ.Μ.: Σε εντυπωσιάζει η φοβερή του ευφυΐα. Οχι μόνο ως ευρυμάθεια αλλά με την ευρύτητα οπτικής πάνω στα πράγματα, το χιούμορ του, η ουσιαστική καλοσύνη του και η ευαισθησία του, την οποία κρύβει πίσω από οργανωμένα συστήματα ορθολογισμού. Στην ουσία είναι ένα παιδί πληγωμένο, ευαίσθητο και τρυφερό. Χωρίς, όμως, να σε φορτώνει με την ανασφάλειά του. Υπάρχει μια τάση των ανθρώπων που είναι ευαίσθητοι να φορτώνουν την ευαισθησία τους πάνω σου. Ο Κορνήλιος είναι αυτόνομος. Μπορεί να συμβιώσει αρμονικά και λειτουργικά. Είναι ένας πολύ καλός συμπαίκτης.
Κ.Σ.: Κάποια στιγμή βρεθήκαμε στον Καναδά, στην ίδια κουζίνα, να μαγειρέψουμε μαζί. Αγαπάμε και οι δύο πολύ το μαγείρεμα. Ηταν συγκινητικό και αστείο το ότι μπορούσαμε να λειτουργήσουμε χωρίς να συνεννοηθούμε και χωρίς να ενοχλήσουμε ο ένας τον άλλον. Αδιάκοπα και με αυτοματισμό.
Θ.Μ.: Δεν μου έχει ξανασυμβεί με άλλον άνθρωπο. Αποφεύγω να έχω κάποιον άλλον όταν μαγειρεύω.
Κ.Σ.: Ανήκουμε στο ίδιο πλαίσιο. Στην ίδια φυλή. Στις πρόβες, όταν δεν είμαι σίγουρος για κάτι, το λέω και δοκιμάζουμε κάτι άλλο. Ο Θωμάς, με ευγένεια και λεπτότητα, θα πει: «Νομίζω ότι μπορούμε να το προσπαθήσουμε με αυτόν τον τρόπο για να μας βγει σωστά». Βοηθάμε ο ένας τον άλλον.
Θ.Μ.: Μας ενώνει μια διαίσθηση. Εχουμε κοινές αναφορές. Χθες το βράδυ, στις 23.00, άκουγα ένα μουσικό κομμάτι και είχα ανάγκη να το μοιραστώ με τον Κορνήλιο. Εχουν περάσει είκοσι χρόνια που γνωριζόμαστε αλλά δεν τον κουβαλάω σαν βάρος. Θα μπορούσε να είναι ρουτίνα. Ξέρουμε όμως να παίρνουμε και τις αποστάσεις μας.
● Σέβεστε τα όριά σας.
Θ.Μ.: Αυτό είναι πολύ σημαντικό.
● Σε ποιες αξίες δίνετε προτεραιότητα;
Θ.Μ.: Στην παιδεία, στον χαρακτήρα, στη γνώση, στα κοινά ενδιαφέροντα.
Κ.Σ.: Ο Θωμάς είναι εξαιρετικά περίεργος. Εγώ φτάνω στα όρια της αδιακρισίας. Δημιουργική περιέργεια…
Θ.Μ.: Νομίζω ότι σεβόμαστε την παρακαταθήκη του παρελθόντος σε όλα τα επίπεδα, αλλά επενδύουμε στην εξέλιξη του μέλλοντος. Δεν είμαστε παρελθοντολάγνοι ούτε ριζοσπαστικοί χωρίς πρότερη γνώση. Αυτό είναι, νομίζω, ένας κοινός τόπος.
Κ.Σ.: Υπάρχει ένα κομμάτι γνώσης που επιβιώνει μέσα στους αιώνες, πέρα από το καπιταλιστικό σύστημα και πέρα απ’ τη θρησκεία. Διατηρείται διότι υπάρχουν άνθρωποι που το συντηρούν καθώς βρίσκουν ότι είναι φοβερά κρίσιμο. Αυτό είναι μια κιβωτός που φτάνει μέχρι εδώ.
● Οι καλλιτέχνες φλερτάρουν με τη ματαιοδοξία;
Θ.Μ.: Ολοι οι άνθρωποι. Κι εμείς οι ίδιοι. Θέλει πολύ μεγάλη αντίσταση. Να θυμάσαι τι είδους επιβεβαίωση ζητάς κι από πού. Την έχουμε ανάγκη αλλά δεν τη θέλουμε άκριτα και απ’ όλους. Πρέπει να επιλέγουμε. Αυτό μας κάνει και λίγο σνομπ ενίοτε. Αλλά προτιμώ αυτό παρά το ξεπούλημα στο μπράβο του τυχαίου.
● Κορνήλιε, τι σ’ έκανε να αφοσιωθείς στη μουσική και ιδιαίτερα στη θεατρική;
Κ.Σ.: Στην παιδική κι εφηβική ηλικία πολλά πράγματα μου φαίνονταν δύσκολα. Δεν μου άρεσαν ιδιαίτερα τα σπορ ή το σχολείο. Αυτά που μου φαίνονταν βατά ή ενδιαφέροντα ήταν έξω απ’ τον κανόνα. Ενιωσα έλξη για τη μουσική γιατί μου φαινόταν ξεκάθαρη και καταλάβαινα τους μηχανισμούς της. Η αρχή του θεάτρου είναι ο Θωμάς και μετά προστέθηκαν κι άλλοι. Αισθάνομαι μια μεγάλη ελευθερία μέσα στο θέατρο.
● Ο Θωμάς αποτελεί πηγή έμπνευσης;
Κ.Σ.: Πηγή έμπνευσης και δυσκολίας γιατί προσπαθεί να βρει έναν τρόπο σαν να περνάς μέσα από το κεφαλάκι της καρφίτσας. Αλλά μαθαίνει κανείς. Το μεγαλύτερο σχολείο με τον Θωμά είναι να μάθεις να φτιάχνεις ένα πλαίσιο και για τον άλλον.
Θ.Μ.: Με πάρα πολύ λίγους ανθρώπους μπορείς να έχεις την εμπιστοσύνη που έχεις με τον Κορνήλιο. Κουβαλάει έναν κόσμο. Δεν είναι απλά ένα πιόνι στη σκακιέρα. Είναι η σκακιέρα.
● Κι αν κάποια στιγμή χάσουμε αυτούς τους κόσμους; Πώς αντιδράτε σε μια απώλεια;
Θ.Μ.: Μου έχουν συμβεί απώλειες. Ο Λάο Τσε λέει «στην απώλεια είναι το κέρδος». Μπορεί να τη θεωρείς ως μη υπαρκτή αλλά είναι εκεί και είναι ίσως το μόνο δεδομένο. Μετά αναγνωρίζεις κάτι βαθύτερο. Οταν και άλλοι το αναγνωρίζουν, υπάρχει η ελευθερία του συμπορεύομαι. Δεν είμαι εξαναγκαστικά μαζί με τον άλλον. Εχει την ελευθερία να μας αφήσει. Μιλάω για τον οποιονδήποτε άνθρωπο. Το περίεργο είναι ότι οι άνθρωποι θέλουν να αφήνουν αλλά να μην τους αφήνεις. Να τους θέλουμε ενώ αυτοί να κινούνται ανεξάρτητα.
Κ.Σ.: Υπάρχει κι ένα άλλο πράγμα που σου λέει «αν θέλεις να είσαι κοντά μου πρέπει να υποταχθείς απόλυτα». Ενας φασισμός δραστικός και τρομερά επικίνδυνος. Γιατί κρύβεται πίσω από κάτι ορθό. Η άναρχη πόλη και ο φασισμός είναι δύο άκρα τα οποία κάπου μακριά συναντώνται.
● Ποιο είναι το απόγειο της καριέρας σας; Υπάρχει κάτι που κυνηγάτε;
Θ.Μ.: Δεν θα το έβαζα σε επίπεδο καριέρας. Δεν θέλω να με εμποδίζουν οι συνθήκες. Να μου επιτρέπεται να κάνω τις επιλογές μου. Το νόημα στη δουλειά που κάνουμε είναι να υπάρχει εναρμόνιση. Και είμαστε σε μια εποχή μόνιμης δυσαρμονίας.
● Πώς σχολιάζετε την κακή συμπεριφορά;
Θ.Μ.: Εχουμε χάσει εντελώς την αίσθηση της κοινωνικής συνύπαρξης. Θεωρούμε ότι μόνο εμείς έχουμε πρόβλημα και είμαστε πολύ βαθιά θυμωμένοι γι’ αυτό. Δεν δεχόμαστε καθόλου το άλλο.
● Αυτό δεν είναι εγωκεντρικό;
Θ.Μ.: Φυσικά. Και εγωπαθές.
Κ.Σ.: Είτε ένα τρένο σκοτώνει ένα κάρο ανθρώπους είτε πετάνε κάποιον από ένα καράβι είτε κανείς δεν φροντίζει για τα αντιπλημμυρικά έργα, είτε οι πόλεις είναι χωρίς σχεδιασμό, όλα αυτά υλοποιούν στ’ αλήθεια τη βαθύτερη και ουσιαστικότερη πραγματικότητα του τι είμαστε ως μονάδες και ως κοινωνία.
Θ.Μ.: Δεν μπορούμε να αντέξουμε ότι η πραγματικότητα είναι αμφίθυμη. Θέλουμε να έχουμε απόλυτες βεβαιότητες είτε προς το καλό είτε προς το κακό. Ενας μανιχαϊσμός περίεργος. Ολα είναι μια ρευστότητα διαρκής. Αλλά, επειδή έχουμε κουραστεί απ’ τις ρευστότητες, τώρα λέμε «όχι». Θέλουμε να ξέρουμε τι είναι καλό και τι κακό. Αυτό δεν θα το ξέρουμε ποτέ. Η αναζήτηση μπορεί να είναι η μόνη πραγματικότητα. Ψάχνω να βρω τις σταθερές μου, όχι ότι θα τις βρω.
Κ.Σ.: Αυτή η χώρα ψηφίζει εκείνα τα πρόσωπα τα οποία λένε ότι σίγουρα υπάρχει μια λύση και ξέρουν ποια είναι.
Θ.Μ.: Και με το πρώτο κούνημα, αποκαθηλώνουμε με ευκολία.
● Πιστεύω ότι ο λαός είναι ακόμα ανώριμος.
Θ.Μ.: Πολύ και δεν φροντίζει κανείς για την ωρίμανσή του.
Κ.Σ.: Για να επιτευχθεί χρειάζεται ένα σύστημα που δεν είναι μόνο η παιδεία, στο οποίο η τήρηση του κοινωνικού συμβολαίου να είναι στέρεη, σταθερή και καθορισμένη. Ολα τα πράγματα, όλη η σχέση με το κράτος και τη βία -όπως θα έλεγε ο Αισχύλος στον «Προμηθέα Δεσμώτη»- είναι ασταθής, ρευστή και ασύνδετη με οτιδήποτε. Είναι ένα χαοτικό σύστημα.
● Πώς βλέπετε τις νέες γενιές;
Θ.Μ.: Βιάζονται να έρθουν σε αποτέλεσμα, χωρίς μεγάλο κόπο μερικές φορές. Αλλά η ζέση τους είναι σχεδόν συγκινητική. Απλά δεν αρκεί αυτό. Χρειάζεται στοχασμός και ψυχραιμία. Βλέπω ότι υπάρχει έλλειμμα παιδείας. Στους χώρους που διδάσκω, πολύ συχνά συναντάω ανθρώπους κι αναρωτιέμαι πώς πήραν πτυχίο, απολυτήριο Λυκείου. Οσον αφορά τη βασική έννοια της παιδείας βλέπουμε τέρατα. Είναι ένα μείγμα, ευθύνη προσωπική αλλά όχι μόνο.
● Ποια είναι τα στοιχεία που πρέπει να χαρακτηρίζουν έναν καλλιτέχνη;
Θ.Μ.: Δεν μπορώ να το δώσω σαν συνταγή. Καταρχήν, για να είναι το οτιδήποτε πρέπει να πείσει τους άλλους ότι είναι. Υπάρχουν πολλοί εύπιστοι άνθρωποι που πείθονται με πολύ επιφανειακά πράγματα. Κι αυτό δημιουργεί και την κοινωνία που ακολουθεί τον καλλιτέχνη. Εδώ κουβαλάμε πολλή δηθενιά. Και τώρα λες το κοινό φτιάχνει τους δήθεν ανθρώπους ή οι δήθεν άνθρωποι το κοινό;
Κ.Σ.: Ενας καλός μηχανικός πρέπει να είναι καταρτισμένος, εργατικός και να αποκτήσει εμπειρία. Ενας καλός καλλιτέχνης πρέπει να είναι καταρτισμένος στο πεδίο του, να εργάζεται σοβαρά, να αποκτήσει εμπειρία και να διατηρήσει αυθύπαρκτη τη σχέση με ένα άυλο και αόρατο ζητούμενο.
● Ποια είναι η καινούργια σας παράσταση;
Θ.Μ.: Μια διασκευή του «Μουσείου των Θησαυρών» του Ρόμπερτ Στίβενσον για όλη την οικογένεια. Είναι ανανεωμένη και φρέσκια.