Η χιμαιρική σκέψη και η κάλπη

Η τάση του καθενός να αναμοχλεύει ένα συμβάν σκεπτόμενος εναλλακτικά αυτό που επιθυμούσε ή νόμιζε ότι μπορούσε να λάβει χώρα, καλείται από τους ψυχολόγους χιμαιρική σκέψη. Είναι ο αμυντικός μηχανισμός για το σφάλμα της ύστερης γνώσης, δηλαδή για το λάθος να νομίζεις ότι γνώριζες εκ των προτέρων αυτό που θα συμβεί (Γ. Π. Διακογιάννης, Συμπεριφορική Οικονομική και Νευροχρηματοοικονομική, εκδ. Broken Hill).

Σε κάθε κοινωνία σχεδόν η πλειονότητα προσπαθεί να προβάλει αυτά που προτιμά να πιστεύει, αλλά καταλήγει να θεωρεί τελικά ότι το παρελθόν ήταν πιο προβλέψιμο από ό,τι στην πραγματικότητα.

Είτε ψηφίζει είτε ψωνίζει είτε σχολιάζει στο καφενείο, το υποκείμενο της υπερπληροφόρησης δεν εστιάζει στις εσφαλμένες προβλέψεις του, οπότε και καταλήγει να υποεκτιμά τη δεδομένη αβεβαιότητα των πραγμάτων.

Υποθέτει λοιπόν ότι η πρόβλεψή του (π.χ. το αποτέλεσμα των εκλογών που συμμετείχε) είναι η μόνη πιθανή έκβαση μιας μελλοντικής κατάστασης.

Για εμάς τους Ελληνες πίσω από τη χιμαιρική σκέψη και το σφάλμα της ύστερης γνώσης (διεθνή αξιώματα της συμπεριφορικής θεωρίας) υπάρχει τόσο το ισχυρό ένστικτο του θανάτου όσο και η ανάγκη να βρούμε τάξη στο αβέβαιο και το χαοτικό, να μετασχηματίσουμε εντός μας το άγνωστο σε γνωστό.

Αυτή η ψευδαίσθηση ελέγχου είναι η αιτία που υπεραντιδρούμε σε νέες εντυπωσιακές πληροφορίες και δεδομένα (π.χ. δημοσκοπήσεις ή στατιστική καφενείου)

Και που ενθουσιαζόμαστε ή απογοητευόμαστε εύκολα από θεαματικές εντυπώσεις (π.χ. μια συγκέντρωση και η προεκλογική επαφή με τον κόσμο…).

Αλλά καλό είναι να ξέρουμε ότι η προσκόλληση του νου σε εκείνο που θα θέλαμε να συμβεί μας αφαιρεί τελικά τους αναγκαίους βαθμούς αντίληψης της πραγματικότητας…