«Είμαι δημοσιογράφος, ούτε δικαστήριο ούτε εισαγγελέας./Περιορίζομαι στην αναφορά των γεγονότων./Των γεγονότων: όπως έχουν, όπως είναι./Φαίνεται εύκολο, αλλά εδώ είναι το πιο δύσκολο πράγμα./Κι έχει το μεγαλύτερο κόστος»
Πόσο προφητική ήταν η Αννα Πολιτόφσκαγια (1958-2006) που το έγραψε. Στην περίπτωσή της είχε το μεγαλύτερο κόστος. Πλήρωσε με την ίδια της τη ζωή, σε ηλικία 48 ετών, την τόλμη να ξεσκεπάζει το βρόμικο πρόσωπο της εξουσίας. Κατά διαβολική… σύμπτωση δολοφονήθηκε στο ασανσέρ του σπιτιού της, ανήμερα των γενεθλίων του Πούτιν στις πολεμοχαρείς διαθέσεις του οποίου ασκούσε κριτική ενώ και ο ίδιος την είχε φιλοφρονήσει ως «προδότρια των συμφερόντων του ρωσικού κράτους».
Το κόστος της δημοσιογραφίας και της κριτικής σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες είναι ακόμα θανατηφόρο. Και η υπεράσπιση του άμαχου πληθυσμού όταν η χώρα σου επιτίθεται αποδεικνύεται θανάσιμο λάθος. Ερευνητική δημοσιογράφος της αντιπολιτευόμενης εφημερίδας Novaya Gazeta, η Αννα Πολιτκόφσκαγια, είχε το θάρρος να εκθέτει το Κρεμλίνο, καταγράφοντας τις βαρβαρότητες εναντίον αμάχων κατά το δεύτερο πόλεμο μεταξύ Ρωσίας και Τσετσενίας, αποκαλύπτοντας τις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων όχι μόνο από το ρωσικό στρατό και τις υποστηριζόμενες από τη Μόσχα τσετσενικές αρχές, αλλά και από τους αυτονομιστές αντάρτες – κατάφερε έτσι να μπει στο στόχαστρο όλων. Δεχόταν όχι μόνο απειλές κατά της ζωής της αλλά είχε υποστεί και πράξεις βίας: εικονική εκτέλεση από τα ρωσικά στρατεύματα κατοχής στην Τσετσενία όταν την είχαν συλλάβει, ενώ κινδύνεψε η ζωή της όταν την δηλητηρίασαν στην πτήση από Μόσχα προς τον Καύκασο μια άλλη φορά. Οι πιέσεις δεν την έκαμψαν, συνέχισε να στοιχειοθετεί τα βασανιστήρια πολιτών στην Τσετσενία. Ωσπου δολοφονήθηκε στις 7 Οκτωβρίου 2006. Οι αλλεπάλληλες δίκες, κεκλεισμένων των θυρών, οδήγησαν στην καταδίκη των δραστών της δολοφονίας αλλά άφησαν στο απυρόβλητο τους ηθικούς αυτουργούς της εκτέλεσής της, που αποκάλυπταν οι εκατοντάδες χιλιάδες διαδηλωτές στις διαμαρτυρίες που ακολούθησαν την εξόντωσή της: «Το Κρεμλίνο σκοτώνει την ελευθερία του λόγου».
Στο θεατρικό έργο «Αννα Πολιτκόφσκαγια – ένα θεατρικό υπόμνημα» του βραβευμένου με Τοny συγγραφέα το 2022 για την «Τριλογία των Λήμαν Μπράδερς», Στέφανο Μασίνι, ξεδιπλώνεται η πραγματική ιστορία της ατρόμητης Ρωσίδας δημοσιογράφου μέσα από μια καταιγιστική ροή εικόνων και ιστορικών γεγονότων βασισμένων σε ρεπορτάζ, συνεντεύξεις και συνομιλίες της δημοσιογράφου. Μία παράσταση ντοκουμέντο που αναπόφευκτα εγείρει όχι μόνο παραλληλισμούς με γεγονότα που βιώνουμε σήμερα, όπως η εισβολή στην Ουκρανία και οι παρακολουθήσεις δημοσιογράφων αλλά και ερωτήματα για το θάρρος που συνιστά αντίσταση, την ελευθερία του Τύπου, τη δημοκρατία και τις επιπτώσεις του πολέμου.
Είναι η παράσταση της ομάδας «Campos Culture and Arts» που σε σκηνοθεσία Διομήδη Κουφτερού έρχεται – μετά την επιτυχία της στην Κύπρο την προηγούμενη σεζόν, για δύο μόνο παραστάσεις, στις 23 και 24 Οκτωβρίου, στο Ιδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης σε συνεργασία με το Σπίτι της Κύπρου.
Σαν μια αντίδραση «σε αυτή τη δημοκρατική κατρακύλα που βιώνουμε. Σε μια κατάσταση όπου οι θεσμοί καταρρέουν, όπου οι δημοσιογράφοι δεν μπορούν να γράψουν ελεύθερα, απειλούνται, αυτολογοκρίνονται και περιορίζονται» κάνει λόγο ο σκηνοθέτης της, με τον οποίο μιλήσαμε για την τόλμη να λες την αλήθεια απέναντι στην εξουσία, την επικαιρότητα της ατρόμητης δημοσιογράφου, με όσα συμβαίνουν σήμερα, αλλά και το κόστος μιας τέτοιας στάσης ζωής. Που αξίζει να μετουσιωθεί σε έργο τέχνης ώστε τα θεατρικά μέσα να διασώσουν και να διαδώσουν τον λόγο και την αλήθεια της.
● Πώς φτάσατε στην επιλογή του έργου, τι σας γοήτευσε σε αυτό και τι θέλατε να δηλώσετε σκηνοθετώντας αυτή την παράσταση, ρωτήσαμε τον Δ. Κουφτερό. Τελικά πόσο μας λείπει σήμερα μια Πολιτκόφσκαγια;
«Τον Αύγουστο του 2019 ανακάλυψα τον Μασίνι και το “υπόμνημά” του για την Πολιτκόφσκαγια. Το κείμενο, δαντέλα και σφυρί: γραπτά της ίδιας της Πολιτκόφσκαγια για τον δεύτερο πόλεμο της Ρωσίας στην Τσετσενία, σε μια ποιητική σύνθεση-συρραφή του Στέφανο Μασίνι. Μια σύγχρονη αντιπολεμική ιστορία, με γνώριμα πρόσωπα και σκηνές από τη διεθνή πολιτική σκηνή, ένα ντοκουμέντο.
»Και μετά γίνεται η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Και επηρεάζει σαφώς την ανάγνωση του κειμένου. Το κάνει επίκαιρο, καίριο, επείγον. Οι εικόνες που μετέφερε η Πολιτκόφσκαγια από την Τσετσενία, που τις έβαλε σε μια θεατρική παρτιτούρα ο Μασίνι, εξελίσσονταν πια στο κινητό μας, στα social media. Σε live link. Οι ανταποκρίσεις από το μέτωπο, φωτογραφίες, τα αντικρουόμενα αφηγήματα, οι επικοινωνιακές μηχανές των δύο πλευρών και των συμμάχων τους, κι εμείς; Εμείς να πρέπει να διαλέξουμε…»
● Η Αννα Πολιτκόφσκαγια αρνούνταν να διαλέξει, παρά την επιμονή άλλων δημοσιογράφων που επέμεναν ότι ήταν λογικό να «πάρει θέση» μεταξύ των Ρώσων και των Τσετσένων. Μα με ποιους να πάρει θέση; Είναι τόσο εύκολο να πάρει κανείς θέση;
«Πρέπει να πάρω θέση. Είναι λογικό να πάρεις θέση. Πολύ καλά, για να δούμε λοιπόν: να υποστηρίξω τους τρομοκράτες που χρηματοδοτούνται με ηρωίνη και μαριχουάνα, που πήραν 1.127 ομήρους σε ένα γυμναστήριο την πρώτη μέρα του σχολείου; Ή να στηρίξω τον στρατό, που χρησιμοποίησε φλογοβόλα εναντίον 10χρονων παιδιών; Θα ήθελα να ρωτήσω αυτούς τους λογικούς ανθρώπους. Εχετε δει να γράφει στις ταφόπλακες “ΔΟΛΟΦΟΝΗΘΗΚΑΝ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΡΩΣΟΥΣ” ή “ΔΟΛΟΦΟΝΗΘΗΚΑΝ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΤΣΕΤΣΕΝΟΥΣ”; ‘Η “ΔΟΛΟΦΟΝΗΘΗΚΑΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΣΤΡΑΤΟ;” Ή “ΔΟΛΟΦΟΝΗΘΗΚΑΝ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΕΣ;”»
Η μόνη θέση που πήρε η Πολιτκόφσκαγια ήταν υπέρ του άμαχου πληθυσμού. Τα έβαλε με όλους, και τους έκανε όλους εχθρούς. Καταλάβαινε ξεκάθαρα ποιο ήταν το διακύβευμα αν σιωπούσε και αυτή, όπως οι άλλοι δημοσιογράφοι, αν δεχόταν το επίσημο αφήγημα ατεκμηρίωτα, χωρίς αμφισβήτηση.
Για μένα η δουλειά της Πολιτκόφσκαγια είχε να κάνει με τη δημοκρατία, με την επιβίωση, με την αξιοπρέπεια του ανθρώπου. Και άρα, φυσικά και λείπει μία τέτοια δημοσιογράφος σήμερα. Και, τέλος πάντων, γιατί θα πρέπει το κόστος του ελεύθερου λόγου να είναι τόσο μεγάλο; Η δική μας παράσταση τελικά μιλά για την παρρησία, την τόλμη και την αντοχή που χρειάζεται ο σημερινός πολίτης, ο καθένας με τα μέσα που διαθέτει».
♦ Πληροφορίες: «Αννα Πολιτκόφσκαγια – ένα θεατρικό υπόμνημα», του Στέφανο Μασίνι. Μετάφραση: Ράνια Ιακώβου. Σκηνοθεσία: Διομήδης Κουφτερός. Επί σκηνής: Ελενα Αγαθοκλέους. Σκηνογραφία: Ελένη Ιωάννου. Σχεδιασμός φωτισμών: Καρολίνα Σπύρου. Μουσική: Αντώνης Αντωνίου. Προβολές: Χάρης Βαρέλιας. Σύμβουλος Κειμένου: Antonio Palumbo. Γραφιστικά: Πόπη Πισσούριου. Ιδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης (ειδικά διαμορφωμένος υπόγειος χώρος, Πειραιώς 206, Ταύρος). Δευτέρα 23 και Τρίτη 24 Οκτωβρίου, στις 20.30. Διάρκεια 80΄. Είσοδος δωρεάν (με κράτηση θέσης στο www.mcf.gr).
-320x213.png)
