Ο Δούρειος Ιππος της κυβέρνησης για τα ιδιωτικά ΑΕΙ

Τα τύμπανα του πολέμου άρχισαν ν’ ακούγονται. Η τελική επίθεση που ετοιμάζει η κυβέρνηση της Ν.Δ. στα δημόσια πανεπιστήμια έχει ήδη σημάνει συναγερμό στην πανεπιστημιακή κοινότητα και σε όσους πολιτικούς φορείς αναμένεται να αντιδράσουν έντονα. Σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες της «Εφ.Συν.», ετοιμάζεται μεγάλη συσπείρωση ακαδημαϊκών με σκοπό την προσφυγή στο ΣτΕ μόλις κατατεθεί το νομοσχέδιο για την έλευση των ιδιωτικών πανεπιστημίων (τέλος 2023). Η κυβέρνηση θα κινηθεί στην κόψη του ξυραφιού. Δύσκολο σημείο και το γνωρίζει. Γι’ αυτό, έχει, ήδη, επιστρατεύσει φιλοκυβερνητικά ΜΜΕ και συνταγματολόγους που άρχισαν να προετοιμάζουν το έδαφος.

Υστερα από πολλές και έντονες διεργασίες σε υπουργείο και νομικά γραφεία, διαφωνίες, αδιέξοδα και παλινδρομήσεις, μόλις πρόσφατα συμφώνησαν ότι ο κύβος ερρίφθη. Πώς; Με μια νομική βάση η οποία, φυσικά, θα παρακάμπτει το άρθρο 16 και θα στηρίζεται αφ’ ενός στο άρθρο 28 του Συντάγματος (οι διεθνείς συμβάσεις υπερισχύουν του ελληνικού δικαίου), όπως από καιρό έχει γίνει γνωστό, και αφ’ ετέρου στην ανακάλυψη μιας νομολογίας του Δικαστηρίου της Ε.Ε. Σύμφωνα μ’ αυτήν και ύστερα από προσφυγή της Ουγγαρίας (που ήθελε να διώξει ένα πανεπιστήμιο του Σόρος), υποστηρίζουν οι «πρόθυμοι» συνταγματολόγοι, δόθηκε η ευκαιρία ν’ αντιμετωπιστεί το ζήτημα της ακαδημαϊκής ελευθερίας και της ελεύθερης ίδρυσης εκπαιδευτικών ιδρυμάτων. Σύμφωνα πάντα με την άποψή τους, το ΔΕΕ έκρινε ρητά ότι οι εθνικές ρυθμίσεις για την τριτοβάθμια εκπαίδευση πρέπει να σέβονται τα άρθρα 13, 14 παρ. 3 και 16 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ενωσης, δηλαδή την ακαδημαϊκή ελευθερία, την ελευθερία της εκπαίδευσης και την επιχειρηματική ελευθερία.

Βέβαια, επειδή το κοκτέιλ των νομοθετικών πρωτοβουλιών πρόκειται να είναι εκρηκτικό, έχουν ήδη αρχίσει να συντάσσουν τα plan B, C, D κοκ. Αλλοι λένε πως, αν η εν λόγω απόφαση δεν πείσει για το άνοιγμα στις τρίτες χώρες (βλ. κυρίως ΗΠΑ, διότι η Μ. Βρετανία έχει άλλους τρόπους), τότε θ’ αφήσουν τα περί ακαδημαϊκών ελευθεριών και θα επικεντρωθούν στη γενική συμφωνία στον τομέα των υπηρεσιών, πάλι βάσει της απόφασης του ΔΕΕ, αλλά και στο πλαίσιο της συμφωνίας για την ίδρυση του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου. Επικουρικά θα επιστρατευθεί το άρθρο 28 του Συντάγματος για να σπρώξει λίγο πιο δυνατά, αν και δεν είναι τόσο αισιόδοξοι καθώς το άρθρο 28 αφορά εμπορικές συμφωνίες και όχι εκπαιδευτικού περιεχομένου. Υπάρχουν στο Βέλγιο και στη Γαλλία θρησκευτικά (βλ. καθολικά) πανεπιστήμια τα οποία προφανώς και δεν υπάγονται στο ενωσιακό δίκαιο.

Ανάλογη, αλλά με τους δέοντες συνδυασμούς, θα είναι και η προσπάθεια για τα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια. Αν και το προκείμενο δεν είναι αυτό. Δεν είναι η πρόσκληση σε ευρωπαϊκά πανεπιστήμια, τα οποία έχουν μισομπεί με τη βοήθεια των κολεγίων. Είναι τα αμερικανικά και όποιος άλλος θέλει. Η Κύπρος που είναι κοντά ξέρει από αυτά και θα βοηθήσει μάλιστα με το νομικό της πλαίσιο, η Κίνα αν θέλει, κάποιο διεθνές fund που του είναι εύκολο έτσι κι αλλιώς και όποιος άλλος το δει ως συμφέρουσα επένδυση.

Τελευταίο σενάριο, πάντως, είναι η αντίδραση σε περίπτωση που αντιμετωπίσουν προσφυγή στο ΣτΕ. Ενας από τους ανώνυμους, προς το παρόν, συνταγματολόγους που είναι στην task force λέει (πάντα μέσω των ΜΜΕ που πρόθυμα ενημερώνουν) πως θα σταλεί προδικαστικό ερώτημα στο ΔΕΕ. Παράλληλα, προετοιμάζουν το εσωτερικό νομοθετικό πλαίσιο καθώς στον επικείμενο νόμο θα προβλέπεται, μεταξύ πολλών άλλων, η δυνατότητα στους ακαδημαϊκούς να παίρνουν άδεια για ένα εξάμηνο ώστε να μπορούν να εργάζονται στα ιδιωτικά κέντρα.

Οσοι βρίσκονται στην αντίθετη πλευρά δηλώνουν αποφασισμένοι να προχωρήσουν πολύ μακριά. Βασικά τους επιχειρήματα, το ίδιο το ενωσιακό δίκαιο, βάσει του οποίου «η Ε.Ε. δεν επιτρέπεται σε καµία περίπτωση να εναρµονίζει τις εθνικές νοµοθετικές διατάξεις στους τοµείς που υπάγονται στην υποστηρικτική της αρµοδιότητα (άρθρο 2 παράγραφος 5 ΣΛΕΕ)» καθώς η παιδεία ανήκει σ’ αυτή την αρμοδιότητα και όχι στις δεσμευτικότερες «Συντρέχουσα» και «Αποκλειστική». Επιπροσθέτως, στη Συνθήκη Λειτουργίας της Ευρωπαϊκής Ενωσης (ΣΛΕΕ) μετά τη Συνθήκη της Λισαβόνας προβλέφθηκε άρθρο [το 165 που κυρώθηκε με τον νόμο 3671/2008 (Α’ 129)] βάσει του οποίου «η οργάνωση του εκπαιδευτικού συστήματος βρίσκεται στην αποκλειστική αρμοδιότητα του εκάστοτε κράτους-μέλους». Αυτό, δε, το άρθρο επικαλέστηκε και ο ίδιος ο ΔΟΑΤΑΠ όταν η τέως υπουργός, Ν. Κεραμέως, πέρασε την ακαδημαϊκή ισοτίμηση τίτλων αποφοίτων κολεγίων και πτυχιούχων ελληνικών ΑΕΙ. Εκείνη όμως τον αγνόησε καθώς δουλειά της ήταν η προλείανση του εδάφους.

Εν τέλει, τι αναμένεται να γίνει, πολλοί θα αναρωτιούνται. Πέρα και πριν από νομικές διαδικασίες και αποφάσεις, που πάντα απαιτούν πολύ χρόνο, οι άμεσα ενδιαφερόμενοι θα εμφανιστούν. Και θα μείνουν. Ομως, σε καμία περίπτωση δεν θα είναι πανεπιστήμια. Ολα αυτά τα μεγάλα και διάσημα αμερικανικά πανεπιστήμια δεν ανοίγουν ιδρύματα απανταχού. Ανοίγουν campus. Συνήθως με φτηνό προσωπικό (διδάκτορες, μεταδιδάκτορες) από τα εθνικά Ανώτατα Ιδρύματα και με μοίρασμα τίτλων όχι του ιδρύματος αλλά του campus. Είναι ρητή η αναφορά σ’ αυτούς τους τίτλους και όχι τυχαία. Ενα τέτοιο πήγε και είδε στην Τουρκία η κ. Κεραμέως (Campus του Harvard).

Οπως και να έχει, είναι αξιοσημείωτο το γεγονός πως θα είμαστε η μοναδική χώρα της ευρωζώνης με τέτοια κέντρα (;). Αλλά οι έρευνες δείχνουν ότι τα μεγάλα αμερικανικά και βρετανικά πανεπιστήμια εμφανίζονται πιο επικερδή με το outsourcing. Δηλαδή, βγάζουν περισσότερα με τα campus και τα global centers παρά με τους φιλοξενούμενους φοιτητές στο μητρικο ίδρυμα. Τι να κάνουν; Να μην επεκταθούν;

Οσο για τα κολέγια, πάλαι ποτέ αγαπημένα της Ν.Δ., το ξεδιάλεγμα θα γίνει αναγκαστικά. Θα ανακαλυφθούν, ξαφνικά, τα ακατάλληλα κολέγια, με τις ακατάλληλες υποδομές, με τη μη ύπαρξη στο Μητρώο του Συνδέσμου κ.ά. Οσα αντέχουν, φυσικά, από κολέγια θα μετονομαστούν σε παραρτήματα ευρωπαϊκών ιδρυμάτων και θα ξεχάσουν το παλιό τους όνομα. Ενα, πάντως, χαρτί όσων έχουν συνεργασίες με αγγλικά πανεπιστήμια είναι το γεγονός ότι η Μ. Βρετανία μπορεί να βγήκε από την Ε.Ε. αλλά παραμένει μέλος της ΕΗΕΑ (European Higher Education Area), δηλαδή του Ενιαίου Χώρου Ανώτατης Εκπαίδευσης, μαζί με άλλα κράτη-μη μέλη της Ε.Ε. Επιπλέον, παραμένει στο πρόγραμμα Horizon, ενώ στους κόλπους της Ε.Ε. γίνονται συζητήσεις για να παραμείνει και στο Erasmus.

Ποια θα είναι η επόμενη μέρα, λοιπόν; Πώς θα διαμορφωθεί το σκηνικό στην ελληνική ανώτατη εκπαίδευση; Με απαξιωμένα δημόσια πανεπιστήμια, με «δείγματα» ξένων μεγαλο-μικρών πανεπιστημίων, ανάλογους τίτλους και ακριβές σπουδές. Στον επικείμενο νόμο για την ανώτατη θα περιλαμβάνονται ρυθμίσεις που θα αφορούν την ενίσχυση των δημόσιων ΑΕΙ με μέτρα όπως η μείωση της γραφειοκρατίας, η διεύρυνση της αυτονομίας και η στήριξη της εξωστρέφειάς τους. Με άλλα λόγια, λεφτά no, ξένα αφεντικά yes. Και για να μη δημιουργηθούν εντυπώσεις μιζέριας, είναι πολλοί, πάρα πολλοί οι ακαδημαϊκοί που δεν διαφωνούν με την ύπαρξη ιδιωτικών πανεπιστημίων, αρκεί να ενισχυθούν πραγματικά τα δημόσια. Ποιος θέλει τη μετατροπή της Ελλάδας σε τριτοκοσμική εκπαιδευτική αγορά;