Οπενχάιμερ: η δεύτερη άνοιξη ενός βιβλίου

Η πολυσυζητημένη ταινία «Οπενχάιμερ» δεν θα είχε γυριστεί αν δεν είχε υπάρξει η βιογραφία του διάσημου επιστήμονα, η οποία εκδόθηκε το 2005 με τον μάλλον βαρύγδουπο αλλά πιασάρικο τίτλο «Αμερικανός Προμηθέας». Ο ένας εκ των δύο συγγραφέων της, ο Μάρτιν Σέργουιν, πέθανε το 2021. Ο άλλος, ο Κέι Μπερντ, ζει και βασιλεύει. Στην Ελλάδα το βιβλίο κυκλοφόρησε το 2008 με τον τίτλο «Ο θρίαμβος και η τραγωδία του Ρόμπερτ Οπενχάιμερ» (μτφρ. Μαριλένα Κορωναίου, εκδ. Τραυλός). Εν αρχή ην ο λόγος.

Αν δεν διάβαζε αυτό το βιβλίο, ο σκηνοθέτης Κρίστοφερ Νόλαν δεν θα αποφάσιζε να γυρίσει αυτή την ταινία.

Ενα βιβλίο όχι μόνο για τον Οπενχάιμερ αλλά και για τον πόλεμο, τα πυρηνικά όπλα, τον ρόλο της επιστήμης, το κράτος και τον στρατό, τον ανταγωνισμό ΗΠΑ και Σοβιετικής Ενωσης, αλλά για την ίδια τη δημοκρατία. Και για τη λάμψη της Αριστεράς στην Αμερική της δεκαετίας του 1930 στους χώρους των διανοουμένων, των επιστημόνων, των καλλιτεχνών, μια λάμψη που άγγιξε και τον Οπενχάιμερ, όμως αργότερα, επί μακαρθισμού, εκείνος πλήρωσε ακριβά τις νεανικές τρέλες του («ήμουν συνοδοιπόρος», δήλωσε τότε, όχι μέλος του Κ.Κ. ΗΠΑ).

Στο βιβλίο συναντάμε πάμπολλες πληροφορίες και περιγραφές, γεγονότα και λεπτομέρειες στα όρια του σχολαστικισμού που ωστόσο φανερώνουν τον μόχθο των συγγραφέων του – 25 χρόνια κράτησε η συγκέντρωση και η επεξεργασία του υλικού (συνεντεύξεις, αρχεία, απομνημονεύματα, επιστολές, Τύπος της εποχής κ.ά.). Από μια άποψη, δεν πρόκειται απλώς για μια τυπική βιογραφία αλλά και για ένα «βιβλίο ιδεών», μόνο που αυτές τις ιδέες ο αναγνώστης πρέπει να τις αναζητήσει κάτω από τις γραμμές.

Ασφαλώς δεν μπορώ να μιλήσω για μια ταινία που δεν έχω ακόμα δει, αλλά να υπενθυμίσω την ύπαρξη αυτού του σημαντικού βιβλίου. Σε μια εποχή που το προσδόκιμο ζωής ενός βιβλίου στα ράφια των βιβλιοπωλείων περιορίζεται σε λίγες εβδομάδες, το να εισβάλλει ένα βιβλίο, 18 χρόνια μετά την έκδοσή του, στα Top 10 των New York Times και να γνωρίζει μια δεύτερη άνοιξη δεν είναι μικρό πράγμα. Κι αν δεν θέλουμε να στριμωχτούμε στις ουρές (που ίσως να σχηματιστούν) για να δούμε τον «Οπι», η ανάγνωση της βιογραφίας του θα μας ανταμείψει.