Η πρώτη αριστερή δημοτική αρχή του Πειραιά συνάντησε την έντονη αντίδραση του μετεμφυλιακού δεξιού κράτους, που με διάφορους τρόπους, ακόμα και σε βάρος της πόλης, προσπάθησε να την υπονομεύσει.
Επικεφαλής ήταν ο Δημήτριος Κ. Σαπουνάκης, ένας υφασματέμπορος, με κατάστημα στη σημερινή Ηρώων Πολυτεχνείου, εμφορούμενος από σοσιαλιστικές ιδέες, που από την έναρξη σχεδόν της δημαρχιακής θητείας του εντάχθηκε στον χώρο της Ενιαίας Δημοκρατικής Αριστεράς (ΕΔΑ), με την οποία αργότερα εξελέγη βουλευτής.
Οι δημοτικές εκλογές έγιναν στις 21 Νοεμβρίου 1954, σε μια περίοδο κατά την οποία οι διώξεις αριστερών και δημοκρατικών πολιτών συνεχίζονταν λυσσωδώς, «σιγόβραζε» η εξέγερση ενάντια στη βρετανική κατοχή της Κύπρου και στην κυβέρνηση ήταν ο δεξιός Ελληνικός Συναγερμός, με επικεφαλής τον Αλέξανδρο Παπάγο, που είχε μπει σε περίοδο κρίσης.
Ταυτόχρονα, σε κρίση βρισκόταν και η αντιπολίτευση με πολυδιασπασμένο τον κεντρώο χώρο ενώ με το ΚΚΕ εκτός νόμου η κομματική έκφραση της Αριστεράς ήταν η ΕΔΑ.
Η ΕΔΑ αναζητώντας ευρύτερες συμμαχίες συμμετείχε στις δημοτικές εκλογές στηρίζοντας στις τρεις μεγάλες πόλεις (Αθήνα, Πειραιά, Θεσσαλονίκη) «κεντρώους» υποψήφιους δημάρχους, με έντονο αντικυβερνητικό λόγο.
Ειδικά στον Πειραιά η πρόταση για τον Δημήτρη Σαπουνάκη έγινε από τον Σάββα Παπαπολίτη, τότε αρχηγό της ΕΠΕΚ, ενός κόμματος που είχε ιδρύσει ο Πλαστήρας αλλά μετά τον θάνατό του είχε αποδυναμωθεί. Ο Σαπουνάκης, που επρόσκειτο ακόμα στην ΕΠΕΚ, έγινε αποδεκτός από άλλα μικρότερα κεντρώα κόμματα και την ΕΔΑ.
Αντίπαλός του μια ισχυρή προσωπικότητα της πόλης, μετέπειτα υπουργός των κυβερνήσεων της καραμανλικής ΕΡΕ, ο μέχρι τότε δήμαρχος Γεώργιος Ανδριανόπουλος.
Ομως η αντικυβερνητική ρητορική έβρισκε ανταπόκριση στον λαό. Ετσι, σε μια μεγάλη συγκέντρωση στα εγκαίνια του εκλογικού κέντρου του Σαπουνάκη, στην οδό Μπουμπουλίνας 18, ακούστηκαν συνθήματα, όπως «Ενότητα», «Αμνηστία» (για τους πολιτικούς κρατούμενους) και «Κάτω η οικονομική ολιγαρχία» («Αυγή» φ. 12.11.1954).
Το βράδυ των εκλογών η κυριαρχία του Σαπουνάκη επιβεβαιώνεται. Ομως οι ανακοινώσεις του υπουργείου Εσωτερικών προκαλούν αναστάτωση, καθώς αρχικά αναφέρεται ότι ο Σαπουνάκης προηγείται αλλά δεν συγκεντρώνει για μόλις 56 ψήφους το όριο του 40%, που ίσχυε τότε για την εκλογή από την πρώτη Κυριακή, για να ακολουθήσει πολύ αργότερα νεότερη ανακοίνωση ότι εκλέγεται δήμαρχος.
Η «Αυγή» (φ. 24.11.1954) κάνει λόγο για «μαγείρεμα» και το αποδίδει σε κυβερνητική προσπάθεια για να μη γίνει ταυτόχρονα γνωστή η ήττα της κυβέρνησης σε Πειραιά και Αθήνα, όπου εκλέγεται ο επίσης υποστηριζόμενος από την αντιπολίτευση Παυσανίας Κατσώτας.
Ομως στον Πειραιά τίποτα δεν έχει τελειώσει. Ο Ανδριανόπουλος κάνει βροχή ενστάσεων στο Πρωτοδικείο, το οποίο με απόφασή του, στις 20 Δεκεμβρίου, διατάσσει επανάληψη των εκλογών σε 17 τμήματα.
Το Εφετείο, όπου προσφεύγουν και οι δύο βασικοί διεκδικητές, αυξάνει τα τμήματα που θα γίνει επαναληπτική ψηφοφορία σε 27 από τα συνολικά 100 εκλογικά τμήματα.
Οι επαναληπτικές εκλογές σε αυτά τα τμήματα ορίζονται για τις 6 Μαρτίου 1955 και αρχίζει μια σκληρή προεκλογική περίοδος. Στη διάρκειά της «ολόκληρος ο κρατικός μηχανισμός εκινητοποιήθη διά να υποστηριχθή ο συναγερμικός υποψήφιος» και «ο κυβερνητικός Τύπος είχεν αξιώσει την συγκέντρωσιν όλων των εθνικοφρόνων πέριξ του κ. Ανδριανόπουλου» («Ελευθερία» φ. 8.3.1955).
Παρ’ όλη την κινητοποίηση της Δεξιάς ο Σαπουνάκης λαμβάνει το 44,1% των ψήφων και αναδεικνύεται δήμαρχος Πειραιά. Ο Ανδριανόπουλος περιορίστηκε στο 35,5%.
Στο Δημοτικό Συμβούλιο εκλέγονται τρεις γυναίκες, η εκπαιδευτικός Ολγα Βλουμίδου και η γιατρός Ρόζα Σακελλαροπούλου από την παράταξη Σαπουνάκη και η Λυδία Αλμπάνη από την παράταξη Ανδριανόπουλου.
Επίσης, με την παράταξη της πλειοψηφίας εκλέγεται και ο λογοτέχνης Νικηφόρος Βρεττάκος, ο οποίος ορίζεται πρόεδρος της Καλλιτεχνικής Επιτροπής του δήμου και παράγει πλούσιο και σημαντικό έργο (βλ. Γιώργος Ανωμερίτης «Ο Βρεττάκος του Πειραιά», Ιστορικό Αρχείο ΟΛΠ, 2013, σελ. 58).
Μάλιστα, στη δεύτερη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου, όπως καταγράφει ο ιστορικός Δημήτρης Κρασονικολάκης, ο Βρεττάκος ζήτησε να εκδοθεί ψήφισμα κατά της δίωξης του Νίκου Καζαντζάκη από την Ιερά Σύνοδο, λέγοντας ότι «αύτη γίνεται κατά παράβασιν και της στοιχειώδους εννοίας της ελευθερίας».
Το ψήφισμα εγκρίθηκε με ψήφους της πλειοψηφίας και με αρνητική ψήφο των συμβούλων της παράταξης Ανδριανόπουλου (https://dimitriskrasonikolakis.blogspot.com/2018/06/).
Τα περισσότερα μέλη της δημοτικής ομάδας του Σαπουνάκη ανήκουν στην ΕΔΑ και σταδιακά δημιουργούνται συγκρούσεις με αποτέλεσμα να αποχωρήσουν από την πλειοψηφία 6 σύμβουλοι προσκείμενοι στην ΕΠΕΚ. Παρά την ευρεία νίκη η «σκληρή» δεξιά κυβέρνηση της ΕΡΕ του Κ. Καραμανλή, που έχει διαδεχτεί τον παλαιό Συναγερμό, συνεχίζει να βάζει εμπόδια στη λειτουργία του δήμου, με σοβαρές επιπτώσεις στη λειτουργία του και σε εργαζόμενους.
Ο δήμαρχος καταγγέλλει την κυβέρνηση για την οικονομική ασφυξία που έχει επιβάλει στον δήμο με αποτέλεσμα να μη «δύναται να καταβάλη και αυτούς τους μισθούς των υπαλλήλων, αλλ’ ούτε και να διαθέση πιστώσεις διά την συντήρησιν του οδικού δικτύου της πόλεως», προειδοποιώντας με κινητοποιήσεις («Ελευθερία» φ. 9.1.1957).
Δύο μέρες αργότερα του αποστέλλεται από τον νομάρχη κλήση σε απολογία. Τα… παραπτώματά του; «α) Η έκφρασις ευχαριστηρίου προς την βουλγαρικήν κυβέρνησιν κατά την διέλευσίν του εκ Σοφίας και εις παρατεθέν γεύμα υπό του δημάρχου Σοφίας διά παρασχεθείσαν περίθαλψιν εις μη νομιμόφρονας Ελληνας πολίτας δράσαντας εις βάρος της πατρίδος και β) διότι δεν απέλυσε τέσσαρας εργατοτεχνίτας υπηρετούντας εις τον Δήμον Πειραιώς αρνηθείς να εφαρμόση αναλόγους αποφάσεις της επιτροπής νομιμοφροσύνης» («Ελευθερία» φ. 11.1.1957).
Για αυτούς τους λόγους τού επιβάλλεται τρίμηνη αργία και από τις 27 Ιανουαρίου μέχρι τις 27 Απριλίου 1957 αντικαθίσταται από τον Γρηγόριο Θεοχάρη, έναν από τους συμβούλους της ΕΠΕΚ. Ο Σαπουνάκης προσφεύγει στο Συμβούλιο της Επικρατείας, δικαιώνεται και ακυρώνεται η ποινή του, αφού την έχει εκτίσει. Ομως η κυβέρνηση Καραμανλή δεν θα σταματήσει τις διώξεις σε βάρος του δημάρχου Πειραιά και στις 2 Δεκεμβρίου 1958 γνωστοποιείται στη Βουλή ότι κινείται νέα δίωξη εναντίον του.
Το νέο… παράπτωμα, όπως είπε ο τότε υπουργός Εσωτερικών Δ. Μακρής, ήταν ότι όχι μόνο δεν παρέστη σε γιορτή για την επέτειο του Γράμμου αλλά παρέστη σε εκδήλωση του Ελληνο-Σοβιετικού Συνδέσμου για την επέτειο της Οκτωβριανής Επανάστασης, στο Δημοτικό Θέατρο.
Η δίωξή του, όπως και άλλων αιρετών της Αυτοδιοίκησης, καταγγέλθηκε από τον βουλευτή Γιάννη Ευαγγελίδη της ΕΔΑ αλλά στον Σαπουνάκη επιβλήθηκε νέα τρίμηνη αργία (30.12.1958-30.3.1959) και αντικαταστάθηκε από τον Παναγιώτη Λεούση. Ο Σαπουνάκης δεν έθεσε ξανά υποψηφιότητα για δήμαρχος. Στις επόμενες εκλογές η ΕΔΑ υποστήριξε τον «κεντρώο» Παύλο Ντεντιδάκη, ο οποίος διετέλεσε δήμαρχος Πειραιά μέχρι το 1964.
