Αναντίρρητα αξιοπρόσεχτη η πρόθεση των αρμοδίων του υπουργείου Παιδείας σχετιζόμενων με τη διεξαγωγή των πανελλαδικών εξετάσεων να επικαιροποιούν την προβληματική στο έτσι και αλλιώς προβληματικό μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας ώστε το υπό εξέταση θέμα, αμεσότερα συνδεδεμένο με τα ενδιαφέροντα και τα καταστασιακά ερεθίσματα των υποψηφίων, να καθίσταται ευκολότερο και η πραγμάτευσή του να ασκεί τον διαρκή παιδαγωγικό της ρόλο.
Ισχυσαν άραγε και κατά πόσο αυτές οι παράμετροι στον φετινό διαγωνισμό; Η θεματική της βίας εναντίον των γυναικών και η έννοια του φεμινισμού ανταποκρινόταν στις παραπάνω προδιαγραφές;
Εκ πρώτης όψεως ναι. Οι μαθήτριες και οι μαθητές είχαν να πουν, η καθημερινή ειδησεογραφία βρίθει περιστατικών ανομολόγητης, συχνά εγκληματικής βίας εις βάρος των γυναικών, ακόμη και μικρών παιδιών, και το σχολείο οφείλει να διαπαιδαγωγεί τη νέα γενιά στο πνεύμα της ισότητας και της ανάπτυξης σε πλαίσια σχέσεων αγάπης και αμοιβαίου σεβασμού.
Πόσο όμως η υψηλή αυτή στόχευση υπηρετείται πάνω από το επίσημο τετράδιο των πανελλαδικών εξετάσεων, όπου η κάθε και ο κάθε εξεταζόμενη/ος καταθέτει, πέρα από την αγωνία και τον κόπο του, το υπόβαθρο της έως τότε ατομικής του συγκρότησης, προϊόν ούτως ή άλλως άνισης κατανομής πολιτισμικού κεφαλαίου τόσο εντός του σχολείου όσο και εντός της οικογενειακής συμβίωσης;
Δεδομένης της άνισης αφετηρίας των υποψηφίων και του συναισθηματικού φορτίου του εν λόγω θέματος, ορισμένοι βασικοί παράγοντες αποδεικνύουν τουλάχιστον ατυχή την επιλογή.
1. Καθώς στο ισχύον πρόγραμμα σπουδών του ελληνικού σχολείου δεν υπάρχει διδακτικό περιεχόμενο σχετικό με τη σεξουαλική αγωγή των μαθητών, έγκειται στην/στον εκπαιδευτικό και τις πρωτοβουλίες του κάθε συλλόγου διδασκόντων αν έχουν επιλέξει και πώς να πραγματευθούν το ευαίσθητο αυτό θέμα, μέσω projects ή άλλων ποικίλων μαθητικών δράσεων. Εν προκειμένω, βρίσκονται ευνοημένοι οι απόφοιτοι των «ανοιχτών σχολείων»· σχολείων που διακρίνονται για κοινωνικές πρωτοβουλίες, εξωστρέφεια και τόλμη να καταπιαστούν με πολλά από τα σιωπηρά «άβατα» της περιρρέουσας πραγματικότητας. Και τέτοια σχολεία δυστυχώς, παρά τις πολύ φιλότιμες προσπάθειες μεμονωμένων εκπαιδευτικών, είναι ευάριθμα.
2. Η ψαλίδα που διακρίνει την προετοιμασία μεταξύ των υποψηφίων των διαφορετικών τομέων προσανατολισμού συναρτήσει και της διαφοράς μεταξύ φύλου ως προς την αντιμετώπιση τέτοιου θέματος είναι εξαιρετικά μεγάλη. Αντικειμενικά, τα κορίτσια, περισσότερο ευαισθητοποιημένα απέναντι στο πρόβλημα και με αναγνωστικές προτιμήσεις σε θέματα ανθρωπιστικού και κοινωνικού ενδιαφέροντος, διέθεταν μεγαλύτερη εξοικείωση και αμεσότερη πρόσβαση στον θησαυρό της λογοτεχνίας ώστε να αναπτύξουν τη σκέψη τους. Σημειωτέον ότι στη διδακτέα ύλη του ενιαίου μαθήματος της Νεοελληνικής Γλώσσας δεν υπήρχε αντίστοιχη διδακτική ενότητα, πέραν της αναφοράς στα ανθρώπινα δικαιώματα και τις έμφυλες ταυτότητες στον φάκελο του υλικού.
3. Οση ψυχραιμία και νηφαλιότητα κι αν επιδιώκουν να κρατήσουν οι διαγωνιζόμενες/οι, αναχωρώντας το πρωί από κάθε σπίτι, είναι αυταπόδεικτο ότι δεν κλειδώνεται πίσω τους ό,τι μέχρι τότε έχουν βιώσει, πιθανόν πολλές/οί με προσωπικά τραύματα μέσα σ’ αυτό. Με δεδομένη την έκρηξη της κακοποιητικής βίας κάθε μορφής στο πλαίσιο των οικογενειακών και συμβιωτικών σχέσεων, ιδιαίτερα μετά την ιδιόμορφη συνθήκη της πανδημίας, δεν είναι καθόλου απίθανη, κατά τη διάρκεια των εξετάσεων και κατόπιν αυτών, η διαταραχή της ψυχολογικής κατάστασης από έντονα αρνητικά συναισθήματα και απωθητικές σκέψεις να κατέστη παράγοντας μειωτικός της απόδοσης, έστω και για μία ή έναν μεταξύ των υποψηφίων.
4. Ανάλογα ψυχολογικής υφής δεδομένα, ικανά να κλονίσουν την ορθότητα της κρίσης, αφορούν και τις/τους βαθμολογητές/τριες, που παρά την πείρα, την επιστημονική επάρκεια και την αφοσίωση στην αντικειμενικότητα που επιδεικνύουν, δεν παύουν να είναι άνθρωποι, άμεσα επηρεαζόμενοι από προσωπικά ορμέμφυτα, ικανά να εκλυθούν ασυνείδητα σε ανάλογο τροφοδοτικό περιβάλλον.
5. Οταν αιτούμενο είναι να δοθούν παραδείγματα παραβίασης των δικαιωμάτων της γυναίκας στον ατομικό και δημόσιο βίο, καθώς σπανίζουν κατά βάση οι επιστημονικές και ενδεδειγμένες αναλύσεις της έμφυλης βίας από τους αρμόδιους ειδικούς, τα εξεταστικά τετράδια των υποψηφίων δεν είναι καθόλου προστατευμένα, αντιθέτως, βρίσκονται άμεσα εκτεθειμένα στον κίνδυνο να γεμίσουν με τη σκανδαλοθηρική περιπτωσιολογία της επικαιρότητας όπως κατά το πλείστον προβάλλεται από τα μέσα ενημέρωσης.
Αναμφίβολα το σχολείο έχει να παίξει ουσιαστικό και βαρύνοντα ρόλο στην εμπέδωση καθεστώτος ισότητας και αξιοσέβαστων σχέσεων ανάμεσα στα φύλα, εκκινώντας και από τον εσωτερικό, δικό του κόσμο. Με τα μάτια στραμμένα στο μέλλον, με αντίληψη των ταχύτατων ανατροπών στην κοινωνία, είναι επιβεβλημένο να αναπροσαρμόσει γρήγορα το πρόγραμμά του στις επιταγές των καιρών, απομακρύνοντας και από τις πρακτικές του χρόνια εγκαταστημένα στερεότυπα ενός συντηρητικού παρελθόντος. Μέχρι όμως να γίνουν οι αναγκαίες αλλαγές και για όσο διατηρούνται ακόμη αυτές οι απαρχαιωμένες και αποκρουστικές πανελλαδικές εξετάσεις, ασφαλέστερο να κρατηθούν οι μέγιστες δυνατές ισορροπίες που τουλάχιστον δεν ζημιώνουν και δεν επιτρέπουν βάσιμες υπόνοιες πως εξυπηρετούν τρέχουσες πολιτικές σκοπιμότητες.
*Φιλολόγος, συγγραφέας
