ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ Παύλος Κρέμος*
Ανακαλύψτε περισσότερα άρθρα στα αποτελέσματα αναζήτησης
Προσθήκη του efsyn.gr στην Google

Αφορμή για τις παρακάτω σκέψεις ήταν η διαμάχη που ξέσπασε στη Βουλή περί της χωροταξίας της. Οσοι είμαστε «εκτός των τειχών» δεν μπορούμε να αποδώσουμε εσκεμμένες προθέσεις. Ετσι η διάταξη μοιάζει περισσότερο προϊόν προγράμματος υπολογιστή παρά μυαλού σκεπτόμενου πολιτικά. Πράγματι τα τελευταία χρόνια παρατηρείται ένα φαινόμενο που θέλει την πολιτική να συγκροτείται από τους κατά το δυνατόν καλύτερους ειδικούς τεχνοκράτες.

Θα μπορούσαμε να σταχυολογήσουμε άφθονα παραδείγματα αλλά ας περιοριστούμε σε αυτό του προεκλογικού λόγου κάποιων περί … «κοστολόγησης των οικονομικών προγραμμάτων από το Λογιστήριο του Κράτους»! Αμφισβητεί κανείς ότι η διακυβέρνηση είναι εξόχως πιο περίπλοκη υπόθεση από τη λογιστική;

Σε τι όμως οφείλεται και πού οδηγεί η «αναγωγή» της τεχνοκρατίας σε πολιτική;

Τα νέα ήθη των καιρών ίσως υποκρύπτουν κάποιες σκόρπιες απαντήσεις. Μεγάλα ζητήματα. Το βέβαιο είναι ότι ο κοινός νους (όλοι μας δηλαδή) αγνοεί επικινδύνως τα εξής:

Η πολιτική δεν υποκαθίσταται από τεχνοκράτες και ιερατεία. Δυστυχώς αυτό κινδυνεύει να παραμεριστεί, στο όνομα της επιστήμης, σχεδόν από όλο το πολιτικό φάσμα. Πρόκειται ωστόσο για μια παρανόηση της χρήσης των επιστημονικών εργαλείων και της σπουδαίας δουλειάς ερευνητών (της στατιστικής και άλλων κλάδων) τα συμπεράσματα των οποίων, μεταφερόμενα άκριτα διά των συμβούλων στο «διά ταύτα» των πολιτικών, καταλήγουν να υπηρετούν παραμορφωμένα το προαποφασισμένο δοκούν της εκάστοτε εξουσίας. Το φαινόμενο δεν είναι καινούργιο: χρόνια επιστημονικών ερευνών φυσικών από όλον τον κόσμο για τη διάσπαση του ατόμου κατέληξαν στα χέρια του Τρούμαν να γίνουν εργαλείο ολέθρου για τους Ιάπωνες, ενώ μάλιστα αυτός υποστήριζε ότι έτσι «έσωσε εκατομμύρια ζωές που θα χάνονταν αν συνεχιζόταν ο πόλεμος»! Οι επιστήμονες ερευνητές δεν ρωτήθηκαν.

Η πολιτική δεν πρέπει να σημασιοδοτείται από συνθήματα τύπου tweets. Αλλωστε, προτού υπάρξουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν ήταν ποτέ ζήτημα προφορικής ατάκας του καφενείου ούτε τηλεγραφημάτων. (Με εξαίρεση κάποια καφενεία στο Παρίσι των δεκαετιών ’60 – ’70, όμως οι ατάκες προέρχονταν από μυαλά παγκόσμιου κύρους.) Τα «έπεα πτερόεντα» και οι αφορισμοί της καθημερινότητας γρήγορα ξεχνιούνται, δεν διαμορφώνουν συνειδήσεις και πολιτισμό αλλά απλώς «ενισχύουν τη δύναμη της φήμης και την ταχύτητα διάδοσής της…» (Wiktionary). Η γνώμη, και η αλήθεια που κάθε γνώμη ενδέχεται να κομίζει, είναι πολύ πιο σοβαρή υπόθεση και οπωσδήποτε διόλου αγοραία. Ο Μπέρτολτ Μπρεχτ έγραψε κάποτε ένα δοκίμιο με τίτλο «Πέντε δυσκολίες για να πεις την αλήθεια». Ας το διαβάσουν όσοι τιτιβίζουν στο διαδίκτυο, από οποιονδήποτε πολιτικό χώρο και αν προέρχονται.

Οι ιδεολογίες, που βρίσκονται στον πυρήνα των κομμάτων, αλλά καθοδηγούν και τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα, είναι εξόχως σημαντικές αλλά θα έπρεπε να είναι και διά γυμνού οφθαλμού διακριτές, μετά από παγκόσμιους πολέμους και ολοκαυτώματα. Ας περιοριστούμε εδώ μόνον στη νεοφασιστική. Παραδόξως αυτή υποκινεί πολιτικά μορφώματα με σαφή στόχο την εξουσία χωρίς να επιζητά την τεχνοκρατική νομιμοποίηση και χωρίς να υποκρύπτει τις ιδεολογικές της σταθερές. Απλά πράγματα: αναθερμαίνει ευθέως τον ρατσισμό, τη θρησκοληψία, τη βία, και, με μεγάλα λόγια εθνικοπατριωτικής έπαρσης, ελίσσεται άνετα στα θολά νερά της κοινωνικής ανάγκης ή της δυσφορίας και συγκεντρώνει τους οπαδούς της. Το χρώμα της είναι το μαύρο (που σημειωτέον πρόκειται για χρώμα χωρίς αποχρώσεις αφού εμπεριέχει, καταπίνοντάς τα, όλα τα χρώματα). Ακριβώς όπως ο ιστορικός φασισμός «κατάπιε» στη χοάνη της «τελικής λύσης» και των στρατοπέδων συγκέντρωσης πολιτικούς αντιπάλους κάθε είδους, τάξεις, συντεχνίες, συνδικάτα, κλήρο, βασιλεία, Βουλή και εντέλει την οποιαδήποτε διαφορετικότητα και δυνατότητα δημοκρατικής συνύπαρξης των ανθρώπων. Αφήνοντας κατά μέρος το νομότυπο της κοινοβουλευτικής του παρουσίας, η θέση του δεν μπορεί να βρίσκεται ανάμεσα στην πολυχρωμία του δημοκρατικού τόξου.

Οι νικητές ας συλλογιστούν ότι η φιλελεύθερη ιδεολογία έχει υπάρξει υπαίτια ηθελημένης ή/και αθέλητης ανόδου του φασισμού, στη χώρα μας και παγκοσμίως. Οι υπόλοιποι ας σκεφτούμε πώς πρέπει να τον πολεμήσουμε στη νέα εποχή, αναδεικνύοντας τη δική μας ιδεολογία, ώστε να μην καταπιεί ξανά την κοινοβουλευτική δημοκρατία για την οποία αγωνιστήκαμε. (Ισως αν εκτός τεχνοκρατών προσλάβουμε και ιστορικούς, να μας τα επισημάνουν αυτά καλύτερα!)

Προϋπόθεση για όλα είναι να προστατεύσουμε, ως μέγιστο αγαθό, τη Μνήμη. Για να μην πλατειάσω παραθέτω δύο αμφίσημα λόγια που μου έγραψε ένας συναγωνιστής από τα παλιά: «Νιώθω, φίλε μου, πως περπατάμε στο κενό με μόνη πυξίδα, δυστυχώς, τη μνήμη και τις εμπειρίες. Δεν είμαι πολύ αισιόδοξος για τα εσόμενα…».

καὶ ἐπέπεσε πολλὰ [1] καὶ χαλεπὰ κατὰ στάσιν ταῖς πόλεσι, γιγνόμενα μὲν καὶ αἰεὶ ἐσόμενα, ἕως ἂν ἡ αὐτὴ φύσις ἀνθρώπων ᾖ Οι εμφύλιες συγκρούσεις έφεραν μεγάλες κι αμέτρητες συμφορές στις πολιτείες, συμφορές που γίνονται και θα γίνονται πάντα όσο δεν αλλάζει η φύση του ανθρώπου

Θουκυδίδης, Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου, Γ 82.2

* Αρχιτέκτονας