Σύστημα διαύλων επικοινωνίας και ορισμό υπεύθυνου παραλαβής και παρακολούθησης αναφορών-καταγγελιών (ΥΠΠΑ) για παραβιάσεις ενωσιακού δικαίου υποχρεούνται να δημιουργήσουν όσες επιχειρήσεις απασχολούν περισσότερους από 50 εργαζόμενους. Οι επιχειρήσεις με 50 έως 249 εργαζόμενους οφείλουν να συμμορφωθούν με την υποχρέωση θέσπισης εσωτερικού διαύλου αναφοράς έως τη 17η Δεκεμβρίου 2023 και να ενημερώσουν την Επιθεώρηση Εργασίας για τον ορισμό ΥΠΠΑ εντός προθεσμίας 2 μηνών από τη συμμόρφωση. Ωστόσο, οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στους τομείς χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, προϊόντων και αγορών, μεταφορών και περιβάλλοντος, καθώς και οι φορείς που λειτουργούν βάσει απόφασης έγκρισης περιβαλλοντικών όρων ή των οποίων οι δραστηριότητες δύνανται από τη φύση τους να προκαλέσουν κίνδυνο για το περιβάλλον και τη δημόσια υγεία υποχρεούνται να ορίσουν ΥΠΠΑ ανεξάρτητα από τον αριθμό εργαζομένων που απασχολούν.
Η συγκεκριμένη υποχρέωση προβλέπεται στον νόμο 4990/2022. Ουσιαστικά οι επιχειρήσεις οφείλουν να έχουν χτίσει σύστημα προστασίας των προσώπων που αναφέρουν τις καταγγελίες και να προβλέπονται κυρώσεις. Ομως όσες απασχολούν πάνω από 249 εργαζόμενους όφειλαν να έχουν ήδη συμμορφωθεί με την υποχρέωση θέσπισης εσωτερικού διαύλου αναφοράς (έως 10/7/2023), αλλά καθώς εκκρεμεί η έκδοση της σχετικής υπουργικής απόφασης το ΣΕΠΕ, ακόμη κι αν πραγματοποιήσει τον έλεγχο, δεν μπορεί να επιβάλει -αν χρειαστεί- τα πρόστιμα και ποινές.
Στους εργαζόμενους που τελούν υπό την προστασία του νέου μηχανισμού περιλαμβάνονται οι εξής κατηγορίες:
α. οι πλήρως απασχολούμενοι που έχουν ή τεκμαίρεται ότι έχουν εργασία έμμισθης απασχόλησης
β. τα πρόσωπα που απασχολούνται με σχέση που εξομοιώνεται με έμμισθη εργασία, ανεξάρτητα του τρόπου που αμείβονται
γ. οι απασχολούμενοι με μίσθωση από άλλη οντότητα, και
δ. οι ιδιοκτήτες-επιχειρηματίες, εφόσον απασχολούνται στη συγκεκριμένη μονάδα και αμείβονται από αυτήν.
Σύμφωνα με τον νόμο, δεν λαμβάνονται υπόψη εκπαιδευόμενοι και σπουδαστές που απασχολούνται με συμβάσεις εκπαίδευσης και κατάρτισης. Η εξαίρεση αυτή προκαλεί εύλογα ερωτήματα καθώς πολλά θέματα που συνδέονται με κακομεταχείριση και επιφέρουν καταγγελίες και αναφορές προέρχονται από τη σχέση εκπαιδευόμενων με το προσωπικό και τους προϊσταμένους.
Προστατευόμενες αναφορές
Τι αφορούν οι μηχανισμοί προστασίας; Διατάξεις του Ν. 4990/2022 εφαρμόζονται για την προστασία προσώπων που αναφέρουν ή αποκαλύπτουν:
Παραβιάσεις ενωσιακού δικαίου στους τομείς: των δημόσιων συμβάσεων, των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, προϊόντων και αγορών, καθώς και της πρόληψης της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας, της ασφάλειας και της συμμόρφωσης των προϊόντων, των μεταφορών, της προστασίας του περιβάλλοντος, της προστασίας από την ακτινοβολία και της πυρηνικής ασφάλειας, της ασφάλειας των τροφίμων και των ζωοτροφών, καθώς και της υγείας και της καλής μεταχείρισης των ζώων, της δημόσιας υγείας, της προστασίας των καταναλωτών, της προστασίας της ιδιωτικής ζωής και των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, καθώς και της ασφάλειας των συστημάτων δικτύου και πληροφοριών.
Επίσης στον κατάλογο των προστατευόμενων αναφορών εμπίπτουν οι παραβιάσεις που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ενωσης και αυτές που σχετίζονται με την εσωτερική αγορά και τους κανόνες περί ανταγωνισμού και κρατικών ενισχύσεων, καθώς και παραβιάσεις σχετικά με πράξεις που παραβαίνουν τους κανόνες για τη φορολογία των εταιρειών ή διακανονισμούς, σκοπός των οποίων είναι η διασφάλιση φορολογικού πλεονεκτήματος που ματαιώνει το αντικείμενο ή τον σκοπό της εφαρμοστέας νομοθεσίας περί φορολογίας εταιρειών.
