Δεν πιάνουν τόπο τα χρήματα για την ανεργία των νέων

Πάνω από 25 δισ. ευρώ έχει διαθέσει ή θα διαθέσει η Ευρωπαϊκή Ενωση των 27 από το 2014 μέχρι το τέλος του 2027 για την καταπολέμηση της ανεργίας των νέων μέσω των ταμείων συνοχής -κυρίως από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, την Πρωτοβουλία Απασχόλησης των Νέων και το RE-ACT EU- και παρότι το διάστημα αυτό η νεανική ανεργία υποχώρησε, η μακροχρόνια αποτελεσματικότητα των μέτρων που χρηματοδοτήθηκαν αμφισβητείται ριζικά. Οχι μόνο εμπειρικά, από τα εκατομμύρια νέων που τα προηγούμενα 10-11 χρόνια πέρασαν από κάποιο πρόγραμμα κατάρτισης στα όρια της… εικονικής πραγματικότητας -από τα «σκόιλ ελικίκου» της πανδημίας μέχρι την ασύγχρονη τηλεκπαίδευση της ΔΥΠΑ-, αλλά και θεσμικά, από το κορυφαίο ελεγκτικό όργανο της Ε.Ε.: το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ΕΕΣ).

Στην έκθεση που έδωσε χθες στη δημοσιότητα -έχει προηγηθεί παρεμφερής έκθεση για τα αποτελέσματα του Ταμείου Ανάκαμψης στη νεανική απασχόληση- το ΕΕΣ καταλήγει σε ένα βασικό συμπέρασμα: Τα προγράμματα της Ε.Ε. εξακολουθούν να μην εστιάζουν στη στήριξη της μακροπρόθεσμης ενσωμάτωσης των νέων στην αγορά εργασίας.

Να μερικά από τα ευρήματα με τα οποία το τεκμηριώνει:

● Μεταξύ 2014 και 2025 έχουν διατεθεί για την καταπολέμηση της ανεργίας 60 δισ. ευρώ από τα ταμεία συνοχής, από τα οποία 25 δισ. αφορούν νέους 15-29 ετών. Σχεδόν τα μισά (47,5%) πήγαν σε Ισπανία και Ιταλία, χώρες που μαζί με την Ελλάδα πριν από δέκα χρόνια είχαν νεανική ανεργία πάνω από 35%. Παρότι το διάστημα αυτό η συνολική ανεργία μειώθηκε στο 6%, η νεανική παραμένει διπλάσια (11,4% το 2025). Η Ισπανία είναι στην κορυφή, με 18,6% νέων ανέργων, η Ελλάδα κατατάσσεται τέταρτη με 16,5%.

● Το πιο ανησυχητικό δείγμα αναποτελεσματικότητας είναι η αύξηση του ποσοστού νέων 15-29 ετών που είναι οικονομικά μη ενεργοί, δηλαδή ούτε δουλεύουν ούτε ψάχνουν για δουλειά. Το 2014 αντιστοιχούσαν στο μισό των νέων «εκτός απασχόλησης, εκπαίδευσης, κατάρτισης» (ΕΕΑΚ), οι άλλοι μισοί (50,3%) ήταν άνεργοι. Δέκα χρόνια μετά (2024), το ποσοστό των μη ενεργών νέων ΕΕΑΚ αυξάνεται στο 62,2% (έναντι 37,8% που είναι άνεργοι). Γιατί είναι κακό αυτό; Γιατί, όπως επισημαίνει το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, αποκαλύπτει πως τα προγράμματα και οι φορείς της Ε.Ε. και των κρατών-μελών δεν φτάνουν στους πιο ευάλωτους από άποψη απασχόλησης νέους. Αυτοί συχνά βρίσκονται αντιμέτωποι με εμπόδια κοινωνικά, εκπαιδευτικά ή με θέματα υγείας -π.χ. με αναπηρίες-, που δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνο μέσω της πολιτικής απασχόλησης.

● Το ΕΕΣ διαπίστωσε ότι πληροφορίες που διαθέτει η Κομισιόν για τα αποτελέσματα της χρηματοδοτικής στήριξης στην απασχόληση των νέων είναι αποσπασματικές και ασαφείς. Δεν αρκεί ένας νέος να βρει εργασία, πρέπει να συνεχίσει να εργάζεται και μετά τη λήξη της χρηματοδοτικής στήριξης. Στο πλαίσιο αυτό, η διατήρηση της θέσης εργασίας για 12 ή 18 μήνες μετά τη λήξη του χρηματοδοτούμενου προγράμματος θα μπορούσε να είναι ένας αξιόπιστος δείκτης επιτυχίας, αντί του εξαμήνου το πολύ που ισχύει σήμερα, λέει το ΕΕΣ.

● Εκτός αυτού, τα προγράμματα που εξετάστηκαν (σε Γερμανία, Ισπανία και Ιταλία) δεν διευκρίνιζαν πότε ένας νέος θεωρείται πως έχει ενσωματωθεί επιτυχώς στην αγορά εργασίας. «Αυτό αυξάνει τον κίνδυνο χρηματοδότησης μέτρων, χωρίς να είναι σαφές τι ακριβώς επιδιώκεται να επιτευχθεί και πώς», επισημαίνει το ΕΕΣ.

● Τα κίνητρα για προσλήψεις που εξετάστηκαν δεν ήταν στοχευμένα σε όσους έχουν περισσότερο ανάγκη από δουλειά. Ετσι, οι πόροι της Ε.Ε. κινδυνεύουν να χρηματοδοτούν θέσεις εργασίας που θα είχαν δημιουργηθεί έτσι κι αλλιώς.

Παρότι τα ευρήματα της έρευνας του ΕΕΣ για τη (μη) αποτελεσματικότητα των χρημάτων που πάνε στη νεανική απασχόληση βασίζονται στα παραδείγματα Ισπανίας, Ιταλίας και Γερμανίας, προφανέστατα -ίσως και πολλαπλάσια- αφορούν και την Ελλάδα. Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο υπολογίζει σε 1,2 δισ. ευρώ τους πόρους για την απασχόληση των νέων 15-29 ετών την περίοδο 2014-2025 στη χώρα μας. Και παρότι η ανεργία των νέων μειώθηκε από το 40% στο 16,9%, το ποσοστό των εκτός απασχόλησης, εκπαίδευσης και κατάρτισης παραμένει πάνω από τον μ.ό. της Ε.Ε., το δεύτερο υψηλότερο (15%) μετά την Ιταλία.