1η Ιουλίου 1766

Μια κλεφτή Τρίτη Ματιά στην Ιστορία. Μια ημερομηνία. Δεν είναι και ό,τι το ευκολότερο η εύρεση, κάθε φορά και κάθε μέρα, θέματος. Σκέφτεσαι, σχεδιάζεις και επινοείς διάφορα. Βοηθάει βέβαια πολύ, τώρα με το Διαδίκτυο…

Αυτή τη φορά, αυτό που βγήκε και επέλεξα μέσα από πολλά, συνδέεται, με τρόπο συγκλονιστικό, με αυτό που θεωρώ ως γενική οπισθοδρόμηση των ημερών που διερχόμαστε, υποβίβαση, ακόμα και συκοφάντηση του Διαφωτισμού και παλιννόστηση ενός σκοταδισμού που ακόμα δεν έχουμε δει τις πιο μαύρες σελίδες του. Απόψεις είναι αυτές στο κάτω κάτω και όποιος διαφωνεί, δικαίωμά του. Είναι όμως απόψεις που διατυπώνονται μετά από έρευνα, πολλές συζητήσεις, κυρίως, χωρίς μίσος και σπουδή (βιασύνη) που λένε και οι νομικοί.

Ξεκινάω με τον Βολτέρο, εμβληματική μορφή του Διαφωτισμού, που τον πολέμησαν οι πάσης φύσεως σκοταδιστές και εκπρόσωποι της κοσμικής και της εκκλησιαστικής εξουσίας, που τότε έλυνε κι έδενε. Δύσκολοι καιροί που λένε. Για να ανοίξεις τα μάτια του άλλου, που ζούσε μες στον φόβο, τις δεισιδαιμονίες, τις προκαταλήψεις, την αμορφωσιά και, το κυριότερο όλων, τη φτώχεια, τις αρρώστιες και την αβεβαιότητα για το αύριο, ήθελε κότσια και τσαγανό και, προπαντός, μάθηση· αυτή, η μάθηση είναι το φως, η διαφώτιση, που διαλύει το σκοτάδι.

Ο Βολτέρος, εκείνη την εποχή, γράφει και κυκλοφορεί το, ιστορικό πλέον, «Φιλοσοφικό Λεξικό» του (1764), όπου τα σε αλφαβητική διάταξη άρθρα του συχνά επικρίνουν τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία, τον ιουδαϊσμό, το Ισλάμ, αλλά και «κοσμικούς» θεσμούς. Το βιβλίο, αμέσως μετά την κυκλοφορία του, μπαίνει στη μαύρη λίστα, κράτους και Εκκλησίας, κατάσχεται όπου εντοπίζεται και κυκλοφορεί, κυρίως μεταξύ νεαρών, παράνομα.

Εναν χρόνο μετά την κυκλοφορία του «Λεξικού», Αύγουστο του 1765, σε κωμόπολη της ΒΔ Γαλλίας, την Αμπεβίλ, σε γέφυρα του τοπικού ποταμού Σομ, βρέθηκε βεβηλωμένος ένας χριστιανικός σταυρός. Η Αμπεβίλ, που σήμερα έχει πληθυσμό περί τις 23.000, 176 χλμ. από το Παρίσι, παλιό λιμάνι στον κόλπο του ποταμού Σομ που το αχρήστεψαν προσχώσεις και παλίρροιες, ήταν, στον Μεσαίωνα, σημαντικό κέντρο, εμπορίου, παραγωγής μάλλινου υφάσματος και συγκέντρωσης/αφετηρίας… σταυροφόρων. Πόλη με παράδοση θρησκευτική, το περιστατικό εξαγρίωσε Εκκλησία και πιστούς.

Οι ανακρίσεις διαπίστωσαν «συνωμοσία» νεαρών (πεποίθησή μου ότι τη «συνωμοσία» έστησε τοπικός δικαστής, διότι ουδείς από τους συλληφθέντες ομολόγησε το παραμικρό, ενώ ο δικαστής είχε «προηγούμενα» με νεαρό ευγενή που κατηγορήθηκε ως «πρωταγωνιστής» του επεισοδίου). Σε έρευνα που έγινε στο σπίτι του φερόμενου ως «πρωταγωνιστή» νεαρού, Φρανσουά Ζαν Λεφέβρ ντε λα Μπαρ, 20 ετών, μεταξύ διαφόρων… μιασμάτων (βιβλία κυρίως, απαγορευμένα, διαφωτιστών) ήταν και το «Φιλοσοφικό Λεξικό» του Βολτέρου!

Ο Ντε λα Μπαρ δικάστηκε με άλλους τρεις. Δεν ομολόγησε· είτε διότι άντεξε στα φοβερά βασανιστήρια που υπέστη είτε και επειδή ήταν αμέτοχος όσων του καταμαρτυρούσαν, ιδίως ο εμπαθής δικαστής (γνωστά αυτά, έχω και προσωπική εμπειρία…). Ηταν ο μόνος που καταδικάστηκε σε: αποκεφαλισμό, σταύρωση σε πυρά· κορυφαίο: στο νεκρό του στήθος κάρφωσαν με μαχαίρι το «Φιλοσοφικό Λεξικό» του Βολτέρου! Τις στάχτες του τις… πήρε το ποτάμι, ο Σομ… Η απόφαση εκτελέστηκε την 1η Ιουλίου 1766, 23 χρόνια πριν από τη Γαλλική Επανάσταση. Η Γαλλία τιμά σήμερα τον Ντε λα Μπαρ, ως σύμβολο θρησκευτικής καταπίεσης, με μνημείο στην Αμπεβίλ.

ΥΓ. Η φήμη θέλει τον Βολτέρο ετοιμοθάνατο (1788, 84 χρόνων) να τον επισκέπτεται ενοριακός πάστορας, να του ζητάει… να αποκηρύξει τον Σατανά και τον φιλόσοφο να απαντάει με στοχαστικό χιούμορ: «Πιστεύετε, αλήθεια, ότι τώρα είναι η καταλληλότερη στιγμή να κάνω εχθρούς;..».