«Τα περισσότερα animations σήμερα είναι βαθιά πολιτικές ταινίες»

Πριν από τρεις μέρες ολοκληρώθηκε η κατάθεση προτάσεων της ελληνικής κοινότητας δημιουργών και παραγωγών κινουμένων σχεδίων για την υποβολή σχεδίων παραγωγής που προορίζονται για προώθηση στο μεγαλύτερο φεστιβάλ κινουμένων σχεδίων του κόσμου: στο Ανεσί της Γαλλίας (11-17/6/2023).

Τα σχέδια παραγωγής και τα ολοκληρωμένα έργα που θα επιλεγούν θα παρουσιαστούν στο ελληνικό περίπτερο στην αγορά του Ανεσί, στην επίσημη βιντεοθήκη του φεστιβάλ και σε ειδικές εκδηλώσεις προώθησης και δικτύωσης. Επίσημος διοργανωτής για την Ελλάδα είναι φυσικά η ΑΣΙΦΑ ΕΛΛΑΣ (Ελληνική Ενωση Κινουμένων Σχεδίων, ASIFA HELLAS).

Πριν από λίγο καιρό ο CEO τού Annecy International Animation Film Festival, Μίκαελ Μαρέν, του σημαντικότερου φεστιβάλ κινουμένων σχεδίων παγκοσμίως (και του μεγαλύτερου στη Γαλλία φυσικά), βρέθηκε στην Αθήνα για το ASIFA Hellas Day 2023. Μαζί του ήταν η Βερονίκ Ανκρενάζ, επικεφαλής της MIFA (International Animation Film Market – Διεθνής Αγορά Ταινιών Κινουμένων Σχεδίων) του ίδιου φεστιβάλ. Μας τους σύστησε -ποιος άλλος;- ο πρόεδρος της ΑΣΙΦΑ ΕΛΛΑΣ και πρόεδρος του Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου Animasyros, Βασίλης Καραμητσάνης.

● Eίστε ο νεότερος διευθύνων σύμβουλος του Φεστιβάλ του Ανεσί και έχετε κατορθώσει να συγκεντρώσετε στις Γαλλικές Αλπεις τα μεγαλύτερα ονόματα του κλάδου. Δεν λέω «είστε ο νεότερος και ωστόσο καταφέρατε» γιατί ίσως σας ακουστεί περίεργο, αν και στην Ελλάδα θα θεωρούνταν μάλλον μια αναμενόμενη ερώτηση, λέμε στον Μίκαελ Μαρέν, που μας ακούει και χαμογελάει.

«Εχω γεννηθεί το 1976 στη Λιόν – άρα ίσως να μην είμαι και τόσο μικρός. Ωστόσο ναι, είμαι ο νεότερος από όσους είχαν αυτή τη θέση. Ξεκίνησα το 2001, σε ηλικία 25 ετών, ως μαθητευόμενος στο Διεθνές Κέντρο Κινηματογραφικών Κινουμένων Σχεδίων (CICA) και ήδη το 2002 ήμουν βοηθός τού τότε διευθυντή του MIFA (η Βερονίκ είναι τώρα διευθύντρια). Λίγο μετά έγινα υπεύθυνος για την εμπορική ανάπτυξη του συγκεκριμένου τμήματος και πήγε πολύ καλά. Ολη αυτή η εμπορική επιτυχία τού MIFA οδήγησε μάλλον και στη θέση που έχω εδώ και πέντε χρόνια ως διευθύνων σύμβουλος του Φεστιβάλ του Ανεσί. Γελάω κάπως μέσα μου, καθώς αν και δεν πιστεύω στην τύχη ή το κάρμα, γεννήθηκα στη Λιόν, που είναι η πατρίδα των αδερφών Λιμιέρ και κοιτίδα του κινηματογράφου παγκοσμίως. Ισως ήταν μοιραίο τελικά να ασχοληθώ και εγώ με αυτόν τον χώρο… Πάντως μην νομίζετε: και στο εξωτερικό δεν είναι πολύ εύκολο να σε εμπιστευτούν αν είσαι αρκετά νέος. Στις ΗΠΑ είναι σίγουρα διαφορετικά τα πράγματα και ευτυχώς αρχίζουν ν’ αλλάζουν και στην Ευρώπη» μας λέει.

● Η αλήθεια είναι πως δεν είναι και μικρό πράγμα να διευθύνεις όχι μόνο το σημαντικότερο Φεστιβάλ Animation στον κόσμο, αλλά και το μακροβιότερο. Το Φεστιβάλ Κινουμένων Σχεδίων του Ανεσί ξεκίνησε αρχές του 1960. Αλήθεια, υπήρχε τότε ο όρος animation ή ξέραμε μόνο τον Μίκυ Μάους και τα καρτούν;

«Μην ξεχνάμε πως το σινεμά γεννήθηκε στη Γαλλία και πως το animation γεννήθηκε πριν από το σινεμά όπως το ξέρουμε! Η πρώτη επιστημονικής φαντασίας κινηματογραφική ταινία ήταν ταινία animation: ήταν το «Το Ταξίδι στη Σελήνη» (Le Voyage dans la Lune), η γαλλική βωβή ταινία του 1902, σε σκηνοθεσία, παραγωγή και σενάριο Ζορζ Μελιές, εμπνευσμένη από τα μυθιστορήματα «Από τη Γη στη Σελήνη» και «Γύρω από τη Σελήνη» του Βερν. Οπότε ήταν σχεδόν αναμενόμενο να έχει η Γαλλία το μεγαλύτερο φεστιβάλ κινουμένων σχεδίων. Το φεστιβάλ είναι άνω των 80 ετών και το animation έκλεισε ως είδος πέρσι τα 120 χρόνια του!» εξηγεί ο Μ. Μαρέν.

Είναι το animation ένα «άλλο» σινεμά;

Θέτουμε τον προβληματισμό πως έχουμε το animation στον νου μας ως κάτι το ξεχωριστό από τα υπόλοιπα κινηματογραφικά είδη και πως αν το σινεμά είναι η 7η Τέχνη, τότε τα κινηματογραφικά κινούμενα σχέδια είναι ίσως η 8η.

«Είναι μάλλον η 7 και 1/2 Τέχνη» μας απαντά ο Μίκαελ γελώντας. «Κάποιοι το ονομάζουν ‘‘το άλλο Σινεμά’’! Ωστόσο είναι κανονικό κινηματογραφικό είδος: όπως ακριβώς θα φτιαχτεί μια ταινία μυθοπλασίας ή ένα ντοκιμαντέρ, τα ίδια θεμέλια έχει και μια ταινία κινουμένων σχεδίων. Εχει σενάριο, σκηνοθεσία, ρόλους, διαλόγους ή αφήγηση, μοντάζ κ.λπ.».

«Ισως το αισθανόμαστε διαφορετικό από το κλασικό σινεμά, γιατί είναι πράγματι ένας διαφορετικός τρόπος κινηματογραφικής δημιουργίας» συμπληρώνει η Βερονίκ Ανκρενάζ. «Απαιτεί διαφορετικά κινηματογραφικά εργαλεία και είναι ένα άλλος τρόπος όχι μόνο θέασης του κόσμου και της δημιουργικής του μετουσίωσης σε κινηματογραφικό έργο, αλλά και ένας τελείως διαφορετικός τρόπος σκέψης. Στα φιλμ animation μπορείς να πειραματιστείς με τα πάντα! Υπό αυτή την έννοια, γίνεσαι πραγματικά ένα μικρό παιδί που παίζει, δίχως να υπάρχουν όρια και στεγανά. Στην κλασική κινηματογραφική φόρμα όλα είναι πιο δύσκολα και περιοριστικά και πιο ακριβά φυσικά. Ενώ στο animation υπάρχει μόνο ορίζοντας! Τα φιλμ κινουμένων σχεδίων δημιουργούν κόσμους για μεγάλους ως ένα παιχνίδι για παιδιά! Σε ένα φιλμ μυθοπλασίας δεν μπορείς να βρεις πάντα το κατάλληλο μέρος ή τους κατάλληλους ηθοποιούς – αλλά σε ένα animation φιλμ όλα αυτά τα κατασκευάζεις. Δημιουργείς ό,τι θες όπως ακριβώς το έχεις φανταστεί… δεν είναι υπέροχο αυτό;» καταλήγει.

«Ολα τα παραπάνω δεν έρχονται σε κόντρα ή αντίθεση με το συμβατικό (ας πούμε) σινεμά. Ούτε το υποβαθμίζουν φυσικά. Ο κινηματογράφος είναι όλα αυτά μαζί. Ολα αυτά τα είδη, όλες οι οπτικές, όλες οι φόρμες» λέει ο Βασίλης Καραμητσάνης. «Τόσα χρόνια δίνουμε αγώνα στην Ελλάδα ώστε να εμπιστευτεί και το κοινό αλλά και το ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου ότι το animation δεν είναι μόνο ένα ‘‘εργαλείο’’, ούτε κάτι ‘‘άλλο’’ – είναι σινεμά! Ευτυχώς όλη αυτή η προσπάθεια έχει αποδώσει καρπούς και βλέπουμε πλέον και ξεχωριστές κατηγορίες βραβεύσεων για ταινίες animation (ακόμα και στα Οσκαρ, αν και άργησαν κάπως) αλλά και ταινίες animation μυθοπλασίας και ντοκιμαντέρ. Ακόμα και το Φεστιβάλ Κανών δέχεται τέτοιες ταινίες και μάλιστα έχουν βραβευτεί και κάποιες (το ‘‘My life as a zucchini’’ βραβεύτηκε πριν από δύο χρόνια και το ‘‘I lost my body’’ βραβεύτηκε και στα δύο φεστιβάλ πέρσι, Ανεσί και Κάνες)».

Η αλήθεια είναι πως μετά από πραγματικά φιλότιμες και καθοριστικής σημασίας προσπάθειες ανθρώπων όπως ο Βασίλης Καραμητσάνης, η ελληνική animation σκηνή έχει αρχίσει όχι μόνο ν’ ανθεί, αλλά και να καρπίζει τα τελευταία 10 χρόνια, ενώ το Animasyros θεωρείται πλέον ένας σημαντικός σταθμός στον χάρτη των φεστιβάλ animation.

«Εχει γίνει πολλή δουλειά στην Ελλάδα και αυτό αναγνωρίζεται και στο εξωτερικό» τονίζει ο Μίκαελ Μαρέν. «Ωστόσο μην ξεχνάμε, και κυρίως μην ξεχνάει η πολιτεία και οι θεσμοί, πως και για τις ταινίες animation ισχύουν τα ίδια όπως με κάθε κινηματογραφική ταινία: χρειάζεται οικονομική στήριξη και για τη δημιουργία και για την προώθησή της, χρειάζεται και αίθουσες για να παιχτεί! Χρειάζεται να μεταδίδεται και από τα εθνικά τηλεοπτικά δίκτυα φυσικά, αλλά και από τις κινηματογραφικές αίθουσες – δίχως αυτές δεν υπάρχει πραγματικό σινεμά» (σ.σ. η συγκεκριμένη συνέντευξη έγινε λίγο πριν πάρει έκταση το θέμα των ιστορικών κινηματογράφων της Αθήνας, ωστόσο οι παραπάνω δηλώσεις συνιστούν μια πολύ καλή απάντηση!). «Μην ξεχνάτε πως τα περισσότερα animations σήμερα είναι βαθιά πολιτικές ταινίες: έχουν θέματα αμιγώς πολιτικά (που προβάλλονται με έμμεσο ή άμεσο τρόπο), καταπιάνονται με ζητήματα περιβαλλοντικά, έμφυλα, κοινωνικά κ.λπ.» μας λέει η Βερονίκ. «Πλέον έχουμε ταινίες από την Αφρική, τη Μέση Ανατολή, τη Ν. Αμερική – μέσω του animation οι δημιουργοί εκεί βρίσκουν διέξοδο στη δημιουργική τους έκφραση, ειδικά όταν τα καθεστώτα των χωρών τους δεν είναι και τόσο ‘‘φιλικά’’ προς κάτι τέτοιο. Ωστόσο, απ’ όπου κι αν κατάγεσαι, δεν είναι πιο εύκολο να προσεγγίσεις ως δημιουργός animation πολιτικά θέματα ποικίλης ύλης απ’ ό,τι ένας σκηνοθέτης άλλου κινηματογραφικού είδους. Είναι όμως πιο εύκολο να τα δεχτείς ως θεατής! Γι’ αυτό και έχουν τόση δύναμη και τόσο άμεσο αποτέλεσμα στις συνειδήσεις του κοινού»… Ακούγοντας όλα τα παραπάνω αναρωτιόμαστε: μήπως να γίνει μια ταινία animation για τα ιστορικά σινεμά της Αθήνας που υπάρχει τεράστια πιθανότητα να κλείσουν και για όσα έχουν κλείσει ήδη και να τη στείλουμε στην κυβέρνηση; Απλώς ρωτάω…